Tek Hazine Hesabı Değişti
Hazine Nakit Yönetiminin Temeli
Kamu gelir ve
giderleri arasında iki tür uyumsuzluk ortaya çıkar. İlki zaman uyumsuzluğudur.
Kamu giderleri sürekli ve neredeyse tekdüze bir seyir izler. Buna karşılık kamu
gelirlerinin bazıları düzenli bazıları düzensiz bir seyir izler. Örneğin KDV
gibi vergi gelirleri her ay tahsil edilmesine karşılık, bazı vergiler belirli
aylarda taksitler halinde tahsil edilir. Bu durumda kamu kesimi açısından bazı
aylarda gelir açığı bazı aylarda ise gelir fazlası oluşur. Bu
uyumsuzluğu gidermek için gelir fazlası olan aylarda tasarruf yapıp gider
fazlası olan ayların ödemelerini karşılamak ya da gider fazlası olan aylarda bu
giderleri karşılamak için borçlanıp gelir fazlası olan aylarda bu borçları
ödemek gerekir.
İkinci uyumsuzluk
yer uyumsuzluğudur. Bazı illerin gelir fazlalarına karşılık bazı illerin gider
fazlaları vardır. Örneğin birçok büyük vergi mükellefi İstanbul merkezli olduğu
için İstanbul’da tahsil edilen kamu gelirleri, İstanbul için yapılan kamu
giderlerinden fazladır. Buna karşılık örneğin Hakkâri’nin gelirleri düşüktür ve
giderlerini karşılamaya yetmez. Bu durumda ülke çapında gelir ve giderlerin
birbiriyle uyumlandırılması için geliri fazla olan yerlerden geliri düşük
olanlara gelir aktarımı yapmak gerekir.
Bu şekilde kamu
gelir ve giderleri arasında zaman ve yer itibariyle ortaya çıkan uyumsuzlukları
denkleştirme uygulamasına zaman ve yer itibariyle uyumlandırma denir.
Türkiye’de, kamu
gelir ve giderlerinin zaman ve yer itibariyle uyumlandırılması, hazine nakit
yönetimi çerçevesinde kamu elektronik ödeme sistemi (KEÖS) aracılığıyla
yürütülmektedir. Bu uygulama genel bütçeli idarelerin (TBMM, Cumhurbaşkanlığı,
yüksek yargı kurumları, Başbakanlık, bakanlıklar, TÜİK vb) gelir ve
giderleriyle sınırlıdır.
Türkiye’de Uygulanan Uyumlandırma
Yöntemi
Hazine nakit
yönetimi 1972 yılından 2007 yılına kadar Merkez Bankası ve Ziraat Bankası’nda
açılan Tek Hazine Hesabı aracılığıyla yapılıyordu. Bu yöntemin özünde gelirler
ile giderlerin karşılıklı olarak denkleştirilmesi esası yer alıyordu. Gün
sonunda kamu kurumlarının hesaplarındaki fazlalar Tek Hazine Hesabına
aktarılıyor, açıklar ise yine bu hesaptan karşılanıyordu. Eğer Tek Hazine
Hesabı açık veriyorsa bu açığı kapatmak üzere bono ihraç edilerek ya da repo
işlemi yapılarak açık finanse ediliyor, hesap fazla vermişse ters repo ya da
mevduat ihalesi yapılmak suretiyle fazlalık nemalandırılıyordu.
2007 yılında Hazine
Müsteşarlığı, Maliye Bakanlığı ve Merkez Bankası arasında bir protokol
yapılarak Tek Hazine Hesabı yöntemi yerine Tek Hazine Cari Hesabı yöntemine
geçildi. 2010 yılı sonunda Kamu Elektronik Ödeme Sistemine (KEÖS) geçilmek
suretiyle taşrada ve merkezde genel bütçeye dahil dairelerin bütün muhasebe birimlerinin
bütün ödeme ve tahsilât işlemleri tek bir yerde toplanarak elektronik ortamda
gerçekleştirilmeye başlandı. Bu yöntem, eski yöntemdeki gelir olsun ya da
olmasın yürüyen otomatik ödeme yönteminden farklı olarak Hazinece yapılan
günlük ödeme planlaması uygulamasını temel aldı. Bu yeni yöntemin öncekine en
önemli üstünlüklerinden birisi borç ve nakit yönetimini koordineli olarak
kullanma imkânı yaratmış olmasıydı.
Yeni Düzenlemeyle Genişleyen Kapsam
9 Ağustos Perşembe
günü Resmi Gazetede yayınlanan 17 sayılı Karar ile Hazine nakit yönetiminin
kapsamının genişletilmiş bulunuyor. Bu Kararla birlikte aynı gün yayınlanarak
yürürlüğe giren Tek Hazine Kurumlar Hesabı Uygulamasına İlişkin Yönetmelik
yenilenmiş kamu nakit yönetimi sisteminin çalışma esaslarını gösteriyor.
17 Sayılı Kararla
yapılan yeni düzenlemeye göre uygulanan nakit yönetimi sisteminin kapsamına
yukarıda değindiğimiz genel bütçeye dahil idarelerin yanı sıra Türkiye Varlık
Fonu Yönetimi A.Ş., Türkiye Varlık Fonu ile bunların finansman temini amacıyla
kuracakları fon ve şirketler, mazbut vakıflar, özel kanunla kurulmuş kamu
kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları ile kefalet
ve yardımlaşma sandıkları hariç olmak üzere genel bütçe kapsamındaki idareler, özel
bütçeli idareler, Sosyal Güvenlik Kurumları, özel kanunla veya Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesiyle kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşlar ile döner
sermayeler, fonlar, belediyeler, il özel idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri
ve bu maddede sayılanların bağlı ortaklıkları müessese ve işletmeleriyle
birliklerini kapsar. Bunların hepsine kamu idareleri adı veriliyor.
Yeni Düzenlemede Sistem Nasıl Çalışacak?
Kaynakları Tek
Hazine Hesabı uygulaması içinde değerlendirilen kamu idareleri, bir sonraki ayı
kapsayan aylık nakit talep ve tahsilat tahminlerini ayın bütün işgünlerini ayrı
ayrı gösterecek şekilde hazırlarlar. Bu tabloyu, içinde bulunulan ayın son iş
gününden iki iş günü öncesine kadar Tek Hazine Kurumlar Hesabı Bilgi Sistemine
(THBS) üzerinden Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bildirirler.
Hazine ve Maliye
Bakanlığı, kamu idarelerinin nakit taleplerini Hazine Nakit Programı
çerçevesinde değerlendirerek Aylık Nakit Programını hazırlar ve THBS üzerinden
kamu idarelerine bildirir.
Hazine ve Maliye
Bakanlığı, cari ay içinde kamu idarelerinin nakit taleplerini, Hazine Aylık
Nakit Programı ve Tek Hazine Kurumlar Hesabı uygulaması kapsamında gerçekleşen
alacak – borç artıkları çerçevesinde değerlendirerek günlük nakit aktarım
programını hazırlar. Bakanlık, kamu idarelerine ihtiyaçları olan nakit
aktarımlarını günlük nakit aktarım programına uygun olarak gerçekleştirir.
Tek Hazine Hesabı
uygulamasını bir şema üzerinde gösterelim:
Yeni Düzenlemenin Artıları ve Eksileri
Yeni düzenlemenin ilk
olumlu yanı Hazinenin nakit yönetimini günün koşullarına ve gelişmelerine uygun
olarak yürütecek olmasıdır.
Düzenlemenin ikinci
olumlu yanı farklı kamu idarelerinin ellerindeki nakit fazlalarını
birbirleriyle rekabet edecek şekilde nemalandırmalarının önüne geçilmesi
olacaktır. Bu yeni sistemde nemalandırma toplu yapılacak ve kamu idarelerine
paylaştırılacaktır.
Düzenlemenin en
olumsuz yanı kapsama alanına yerel yönetimlerin ve kamu iktisadi teşebbüslerinin dahil edilmiş olmasıdır. Bu sisteme geçileceği
açıklandığında yerel yönetimlerin ve kamu iktisadi teşebbüslerinin bu uygulamanın kapsamı dışında kalacağı
belirtilmişti. Yayınlanan 17 Sayılı Karar, bu sayılanları da kapsamına almış ve
herhangi bir istisnaya yer vermemiş bulunuyor. Yerel yönetimlerin böyle ortak
bir nakit yönetim havuzuna alınmış olması onları merkezi yönetime çok daha
bağlı hale getirir. Günümüz dünyasında adem-i merkeziyetçi yönetim biçim
gelişirken bizde yapılan bu düzenleme ters bir gelişmenin yolunu açmış oluyor. Kamu iktisadi
teşebbüsleri, kamu kesiminin üretim alanında özel kesim kuruluşlarıyla rekabet
etmesine dayalı üretim birimleridir ve örgütlenmeleri de anonim şirket statüsündedir.
O nedenle bunların bu sisteme dahil edilmesi rekabet güçlerini kaybetmelerine
yol açabilir.
Maliye konusunda
Servet Vergisi 25 Mart 2024Mali Sürüklenmede Son Durum 13 Kasım 2021Yeni Kararlar ya da Faizi Artırmadan Yükseltmenin Bin bir Yolu 30 Eylül 2020Türkiye’de Para ve Maliye Politikasının Başarısının Ölçülmesi20 Ocak 202098 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.