Dolar Dünya Parası Olarak Kalmaya Devam Edebilir mi?
Dolar nasıl dünya parası oldu
başlıklı yazımda bunun başlıca üç nedeni olduğunu vurgulamıştım: (1) Doların en
uzun süreyle altın karşılığı basılan para olması. (2) Petrol ve altın gibi çok
önemli iki malın Dolarla fiyatlandırılıyor olması. (3) ABD’nin dünyanın en
büyük ekonomisi olmasının da etkisiyle dünya ticaretinde ve dünya finans
siteminde en yüksek paya sahip olması.
1971 yazından bu yana Doların,
tıpkı diğer kâğıt paralar gibi hiçbir karşılığı bulunmuyor. Doların 1971’e
kadar altın karşılığı basılmış olmasının yarattığı itibari etki de artık eskisi
kadar güçlü değil. Bunun nedenlerinden birisi de küresel krizde ABD Merkez
Bankası Fed’in dünyayı Dolara boğmuş olması. Bu şekilde piyasaya sürülen
Dolarlar, ABD’de pek piyasaya çıkmadı, daha çok bankaların kasalarında kaldı
ama dünyaya dağılan bölümü özellikle gelişmekte olan ekonomilerde ciddi
enflasyonist etki yarattı. Doların bu şekilde kullanılması, ABD içinde olmasa
bile dışında, Dolar konusundaki tartışmaları artırdı.
Bu itibar kaybına karşın petrol
ve altın, Dolarla değerlendirilmeye devam ediyor. ABD’nin, bunu devam
ettirebilmek için körfezde dolaylı egemenliğini sürdürmesi gerekiyor. Amerikan
yönetimlerinin bu bölgede sürekli düşmanlar yaratması, onlarla çatışmaya
girmesi, müttefikleri yanında tutmaya çabalaması, ortadoğuya yönelik yeşil
kuşak ve Büyük Ortadoğu Projesi gibi projeler geliştirmesinin altında bu
yatıyor. Bölgede yarın öbür gün ABD’nin etkisinden uzaklaşacak gelişmeler yaşanırsa
işler değişebilir.
Dolar, dünya parası düzeyine
çıkarken ABD dünyanın en güçlü ekonomisiydi ve dünya ticaretinde ve finans
sisteminde bir numaralı ekonomiydi. Bugün o konumda mı? Bunu inceleyelim.
ABD
|
Çin
|
Japonya
|
Almanya
|
|
GSYH
|
1
|
2
|
3
|
4
|
GSYH, SAGP
|
2
|
1
|
3
|
5
|
İhracat
|
2
|
1
|
4
|
3
|
Uluslararası Rezervler
|
4
|
1
|
2
|
11
|
Tablo bize ABD’nin hala dünyada
önemli bir yere sahip olduğunu, buna karşılık özellikle Çin’den gelen bir
meydan okumayla gücünün eski düzeyinde olmadığını gösteriyor. Öte yandan artık
Doların karşısında giderek güçlenen bir Euro var. Henüz o kadar güçlü olmasa da
Yuan da aynı yolda ilerliyor.
Belçikalı iktisatçı Robert
Triffin, 1960 yılında ortaya koyduğu hipotezinde, cari açık veren ABD’nin, bu
açığı kapatmak için Dolar basacağını ve insanların, ABD hazine kasalarındaki
altının bu kadar Doların karşılığını vermeye yetmeyeceğini düşüneceğini, bunun
da Dolara duyulan güveni düşüreceğini ön sürmüştü. Cari açığı kapatmak üzere
Dolar basmakla Dolara güven sağlamak arasında oluşan bu çelişki Triffin
Çelişkisi adıyla anılıyor. Triffin bu değerlendirmeyi yaptığında Dolar hala
altın karşılığında basılıyordu. 1971’de Doların altın karşılığı kalkınca işler
biraz değişti. Fed, küresel krizle birlikte uyguladığı parasal genişleme (QE)
politikası sonucunda, piyasalara milyarlarca Dolar dağıttı. Bu dönemde bir
yandan ABD cari açığı düşerken (2006 yılında GSYH’nın yüzde 6’sından 2015
yılında GSYH’nın yüzde 2,5’ine düştü) bir yandan da Dolar, rezerv para olarak
itibarını artırdı (6 önemli paraya karşı oluşturulmuş bulunan Dolar Endeksi
2006’da 90 iken bugünlerde 95 düzeyinde bulunuyor.) Bir başka ifadeyle Doların
bollaşması hem ABD cari açığını düşürdü hem de Doların itibarını yükseltti.
Özetle Triffin Çelişkisi değil, tam tersine pozitif bir ilişki ortaya çıktı. Buna
karşılık bunun sonsuza dek böyle gideceğini söylemek elbette mümkün değil.
Bütün bunlar bize Doların, geçmişe
göre itibar kaybına uğrasa bile, bugünden yarına dünya parası pozisyonunu kolay
kolay kaybetmeyeceğini gösteriyor. Doların dünyadaki yerini yitirmesinin ne
kadar sürede olacağını ABD belirleyecek. ABD’nin özellikle Trump sonrasında
başlayan ciddi itibar kaybı ekonomisine de itibar kaybettiriyor. ABD, kendi
önderliğinde gelişen uluslararası serbest ticaret sistemini kendisi terk etmeye
ve yeni korumacılık denilen ithal ikameci politikalara dönmeye uğraşıyor.
Böylece kapitalizmin liderliğini de yavaş yavaş yitiriyor. ABD, ekonomide,
uluslararası ilişkilerde ve dünya liderliğinde ne kadar hızlı gerilerse Dolar
da o kadar hızlı zemin kaybedecek. Trump’ın bu gerilemeye 2 yıllık katkısı,
Bretton Woods sisteminin çöküşünden bu yana yapılmış en büyük katkı gibi
görünüyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026162 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.