Geleceğin Dünyası: ITER Projesi
Fisyon ve füzyon nükleer enerjinin
iki farklı biçimde ortaya çıkış biçimidir. Fisyon; bir nötronun, uranyum gibi
ağır bir element atomunun çekirdeğine çarparak yutulması sonucunda bu atomun
kararsız hale gelerek daha küçük iki veya daha fazla farklı çekirdeğe bölünmesi
tepkimesidir. Füzyon; hafif radyoaktif atom çekirdeklerinin birleşerek daha
ağır atom çekirdeklerini meydana getirmesi tepkimesidir. Füzyon tepkimesinde
ortaya çıkan sıcaklık çok daha büyüktür. Güneşteki tepkimeler bu gruba
girer.
Fisyon tepkimesi çok daha kolay
denetlenebildiği için nükleer enerji reaktörlerinde kullanılabiliyor. Füzyon tepkimesi
ise denetimi kolay olmadığı ve bir füzyon reaktörüne gerekli koşulları
oluşturmak çok maliyetli olduğu için henüz kullanılamıyor.
Güneşin çekirdeğinde yüksek düzeyde
kütle çekimsel güçlerin etkisiyle dünyadakinin 250 milyar misli basınç ve 15,7
milyon santigrat derece sıcaklık oluşuyor ve bu ortam füzyon tepkimeleri için gerekli
alanı yaratıyor.
Uluslararası Termonükleer
Deneysel Reaktör kelimelerinin ilk harflerinden oluşan bir kısaltma ile
ifade edilen ITER Projesi uluslararası bir tokamak oluşturmak için
hazırlanmış bir proje. Bu projede maddenin plazma olarak bilinen durumundan elektrik
üreten bir nükleer güç kaynağı yaratılması amaçlanıyor. Plazma; gaz halindeki
maddelerin manyetik kutuplaştırmaya bağlı doğrusal noktalarda oluşan fiziksel
ve kimyasal reaksiyonunun denetim altındaki etkileşim sürecine verilen genel
ad. Plazma
çok sıcak bir madde olduğundan bunun tutulabilmesi için bir manyetik alan
kullanılması gerekiyor. Rusça ‘toroidal odadaki manyetik sarmallar’ ifadesinden
çıkarılmış bir kısaltma olan tokamak, plazmanın kapalı bir manyetik alan içinde
hapsedilmeye çalışıldığı plazma tutucu sisteme verilen ad. 1950’lerde Sovyet
fizikçileri tarafından bulunmuş olan bu sistem, plazmayı hapsetmek için manyetik
alan üretiyor. Plazmanın bu şekilde hapsedilmesinden giderek füzyon enerjisi
üretilmesi hedefleniyor.
Çok basite indirgersek ITER
projesiyle, küçük çapta bir güneş yaratılacak ve bunu yaparken bir birim enerji
harcanması karşılığında 10 birim kullanılabilir enerji elde edilmesini sağlanacak.
Füzyon enerjisi üretme
yolundaki ilk ciddi çalışmalar yirminci yüzyılın ilk çeyreğinde Sovyetler
Birliği’nde başladı. İlerleyen dönemlerde ABD başta olmak üzere bazı ülkelerde
bu alanda teorik ve/veya deneysel çalışmalar yapıldı. Sonunda bu alandaki
çalışmalar için güç birliğine gidilmesine karar verildi ve ortaya ITER Projesi
çıktı. ITER projesi; Rusya, AB, ABD, Çin, Güney Kore, Hindistan ve Japonya’nın
katılımıyla Fransa Atom Enerjisi Kurumu’nun Cadarache kentindeki bir araştırma
merkezinde yürütülüyor. Kanada, hükümetin bu projeye gerekli kaynağı ayırmaması
nedeniyle projeden çekilmiş, Kazakistan ise projeye katılmak üzere başvuru
yapmış durumda bulunuyor.
Proje tamamlandığında gerçekleşmesi
beklenen Füzyon Reaktörü, kullanılmakta olan bütün enerji üretim sistemlerinden
çok daha yüksek güç üretme kapasitesine sahip bir enerji üretim birimi olacak.
Bu reaktör çevreye çok az zarar verecek ve enerjiyi çok ucuza ve sonsuz denecek
bir süre boyunca üretebilecek. Üretimi gerçekleştiğinde bu enerji kaynağının
tükenmekte olan petrol, doğal gaz ve benzeri doğal enerji kaynaklarının yerini
alacağı tahmin ediliyor. Bu projeye katılan ülkelerin elde edilecek enerjiden
diğer ülkelerden çok daha ucuza yararlanabileceklerini tahmin etmek zor olmasa
gerekir.
Genel konusunda
Tuncer Bulutay'ın Ardından7 Aralık 2021Geçmişten Dijital Geleceğe16 Ekim 2020Okuduğum Kitaplardan Seçmeler2 Ağustos 2020Devlet Adamı Deyince14 Haziran 2020169 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.