Finansal Piyasalara Bakarak Ekonomideki Gidişi Anlamak Her Zaman Mümkün Değildir
Bugünlerde pek çok kişi “ekonomi
kötüye gidiyor deniyor ama kur ve faiz düşüyor ne dersiniz?” diye soruyor.
Gerçekten de son haftalarda TL değer kazanıyor ve faizler de düşüyor. Borsa
endeksi ise pek değişmiyor.
Son bir ayın finansal
piyasalardaki görünümü şöyledir: (Üstte solda USD/TL kur grafiği, sağda EURO/TL
kur grafiği, altta solda BIST 100 endeksi grafiği, sağda 2 yıllık tahvil faizi
grafiği. Kaynak: Bloomberg HT.)
Grafiklerden açıkça görüleceği
gibi gerek kurda gerekse faizde düşüş var. Buna karşılık BIST 100 endeksi iniş
çıkışlar yaşamış olsa da pek değişmeden kalmış görünüyor. Büyük olasılıkla kur
ve faizdeki düşüşler bir süre daha devam edecek. Buna karşılık o süre içinde
BIST 100 endeksi bu iniş çıkışlarla devam ederek bu düzeylerde kalmaya devam
edecek.
Finans piyasalarını temsile eden
bu grafiklere topluca bakarsak olumlu bir gidişi gözlemleyebiliriz. BIST 100
endeksinin bu gidişe tam olarak ayak uyduramamış olmasını da kısmen hisse
senedi piyasasının reel ekonomiye daha bağlı bir piyasa olmasıyla
açıklayabiliriz.
Ekonomiye daha uzun bir zaman
aralığında bakmak gerekiyor. Çünkü finans piyasalarında kısa vade 1 gün ile 1
ay arasındaki dönemi kapsar. Finans piyasalarında 6 ay orta vade, 1 yıl uzun
vadedir. Oysa ekonomide kısa vade 1 yıla kadar, orta vade 5 yıla kadar olan
süreyi, uzun vade ise 5 yıldan ötesini ifade eder.
Son bir yılın ekonomideki
görünümü özetle şöyledir: (Üstte solda önceki yılın aynı ayına göre değişimleri
gösteren sanayi üretimi endeksi, sağda işsizlik oranı, altta solda enflasyon grafiği, sağda cari denge grafiği. Kaynak: TÜİK ve TCMB verileri ve kendi
hesaplamalarım.)
Üst soldaki grafik sanayi
üretimindeki büyük gerilemeyi, üst sağdaki grafik işsizlik oranında yılın ilk
dönemindeki düşüşe karşılık sonrasında yaşanan artışı, alt soldaki grafik
enflasyon oranlarında (lacivert Yİ-ÜFE ve kırmızı TÜFE) yükselişi ve son aydaki
hız kesişi, alt sağdaki grafik ise cari dengede yılın ilk dönemindeki artıştan
sonra ortaya çıkan düşüşü gösteriyor.
Görüleceği gibi ekonomideki gidiş
finans piyasalarındaki gidişten çok farklı bir görünüm sunuyor. Sanayi üretimi
tepe taklak giderken işsizlik ve enflasyon artıyor. Cari açıktaki düşüş ise
sanayi üretimindeki düşüş ile birlikte düşünüldüğünde olumlu olmaktan çok
olumsuz bir gidişin göstergesi olarak çıkıyor karşımıza. Bu ikisinin ardından
ciddi bir büyüme düşüşü gelecek.
Finans piyasaları elbette
ekonomideki yansımaları kapsar ama ekonomide olup bitenlerin tam olarak ortaya
çıkması zaman alır. Mesela kurlar ve faizler her gün, her an birçok şeyden
etkilendiği için sürekli değişim içindedir. Buna karşılık sanayide ne olup
bittiğini anlamamız için bir ayın tamamlanması gerekir. Konu büyüme verilerine
gelince gecikme çok daha fazla olur. Mesela sanayi üretimindeki bu düşüşün,
işsizlikteki artışın ve cari açıktaki düşüşün büyümeye ne kadar etki yaptığını
büyüme verisi geç açıklandığı için çok sonra tam olarak algılayabiliyoruz.
Unutmamak gerekir ki kurun ve
faizin aylarca çok yüksek seyretmiş olmasının ekonomi üzerinde yarattığı
tahribatın etkisi öyle kolay kolay geçmez.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026184 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.