Enflasyon Nasıl Düştü?
Enflasyonda Hızlı
Düşüş
Kasım ayında hem tüketici
düzeyinde hem üretici düzeyinde hem de çekirdek enflasyonu temsil eden C
Endeksi düzeyinde enflasyon oranlarında ciddi bir düşüş yaşandı. TÜFE, Ekim
ayına göre 3,64, Yİ-ÜFE de 6,47 puanlık düşüşler sergiledi. Bu büyük düşüşler,
öteden beri TÜİK’in açıkladığı enflasyon oranları konusunda kuşku duyan
insanlar üzerinde yaygın bir inanma sorunu yarattı. Açıklamanın ardından
twitter üzerinden yaptığım 1 saat süreli bir ankete 17.888 kişi oy vererek
katıldı ve katılanların yüzde 88’i bu sonuca inanmadığını ifade etti.
Önce bu oranları bir tablo ve grafik
olarak gösterelim.
Aşağıdaki grafik 2018 yılında Yİ-
ÜFE (yurtiçi üretici fiyatları endeksi), TÜFE (tüketici fiyatları endeksi) ve C
Endeksi (çekirdek enflasyonu ölçen endeks) cinsinden fiyat değişimlerini
gösteriyor (lacivert Yİ-ÜFE, kırmızı TÜFE ve açık mavi de C Endeksi.)
Grafiğe göre sürekli bir artış
içinde olan enflasyon oranları Eylül ayında ciddi bir sıçrama sergiledikten
sonra Ekim ayında hız kesiyor ve Kasım ayında da ciddi bir iniş yaşıyor.
Enflasyon Doğru
Biliniyor mu?
Enflasyon; sokakta kullanıldığı
gibi fiyat artışı demek değildir. Bir veya birkaç fiyatın artması enflasyon anlamına
gelmediği gibi, bütün mal ve hizmetlerin fiyatlarının bir kez artması da
enflasyon anlamına gelmez. Enflasyondan söz edebilmemiz için bir sepette
belirli ağırlıklar verilerek değerlendirilen mal ve hizmet fiyatlarının ağırlık
olarak çoğunun artması ve bu artışın bir defaya özgü değil sürekli olması
gereklidir. Bunu şekiller yardımıyla açıklayalım:
Soldaki şekil fiyat artışını
gösteriyor. Burada fiyatlar bir kez artmış ve orada kalmıştır. Bu, enflasyon
değil fiyat artışıdır. Sağdaki şekilde ise fiyatlar sürekli olarak artmaya
devam ediyor. Bu, enflasyondur. Türkiye’de fiyatlar sürekli artış içinde
olduğundan enflasyon söz konusudur.
Enflasyon Nasıl
Ölçülüyor?
Enflasyonu ölçmekte endeksler
kullanılıyor. Bunların en fazla izleneni tüketicinin ödediği fiyatları ölçen
tüketici fiyatları endeksi (TÜFE.) Bu endeks 407 mal ve hizmetin ortalama hane
halkı bütçesindeki yerine göre ağırlık verilmek suretiyle oluşturulan bir
sepete göre hesaplanıyor. Bu ağırlıklar her yıl yenilenen hane halkı bütçe anketine
dayalı olarak alınan yanıtlara göre oluşturuluyor.
Kasım ayında enflasyon
oranlarında yaşanan gerilemelerin nedenlerine bakmadan önce nasıl olduğunu
ortaya koyalım. Aşağıdaki tablo TÜFE endeksinin son iki aydaki görünümünü
ortaya koyuyor. TÜFE endeksi 2003 = 100 bazlı.
Yıl
|
Ocak
|
Ekim
|
Kasım
|
Aylık Değişim (%)
|
2017
|
320,4
|
325,18
|
1,49
|
|
2018
|
401,27
|
395,48
|
-1,44
|
|
Yıllık Değişim (%)
|
25,24
|
21,62
|
Tabloya göre Ekim ayında 401,24
olan endeks Kasım ayında 395,48’e gerilemiş.
Buna göre aylık değişim eksi 1,44 olmuş. Yani Kasım ayında TÜFE
Endeksine dahil olan 407 maldan bazılarının fiyatı artmış, bazılarının düşmüş
ve toplamda sepetteki mal ve hizmetlerin fiyatı yüzde 1,44 gerilemiş. Kasım
ayında 395,48 olan endeks 2017 yılı Kasım ayında 325,18 imiş. Buna göre 12
aylık değişim (395,48 – 325,18) / (325,18) *100 = 21,62 olmuş. Ekim ayında 12
aylık oran yüzde 25,24 olduğu için 12 aylık bazda (25,24 – 21,61=) 3,62 puan
düşüş ortaya çıkmış.
Enflasyonu Düşüren
Nedenler
Şimdi gelelim bu düşüşün
nedenlerine.
Eylül ayından itibaren
enflasyonda yaşanan yavaşlamanın ilk nedeni aynı dönemde kurlarda yaşanan
gerileme. Bunu aşağıdaki grafikten gözlemleyebiliriz. Grafik sepet kurda (½ USD
+ ½ Euro) bu yıl içinde yaşanan gelişmeleri gösteriyor.
Grafiğe bakılırsa Temmuz ayına
kadar belirli bir artışla gelen sepet kur, Temmuz ayından itibaren sıçrama
şeklinde bir artış sergiliyor ve izleyen aylarda düşüşe geçiyor. İşte bu hızlı
yükseliş ve düşüş önce enflasyonu hızlandırıyor sonra düşürüyor.
Enflasyonu düşüren bir başka etken
petrol fiyatlarındaki düşüş. Bu düşüşleri izleyerek benzin ve motorin
fiyatlarında indirimler yapıldı. Bu indirimler özellikle nakliye giderlerinde
düşüşe yol açtı.
Üçüncü etken belirli mallarda KDV
ve ÖTV indirimlerine gidilmesi oldu. Ticari araçlarda KDV oranları yüzde 18'den
yüzde 1'e, mobilya sektöründe yüzde 18'den 8'e indirildi. Beyaz eşya sektöründe
ÖTV oranları yıl sonuna kadar sıfıra indirildi. 1600 cc altı motorlu araçlarda ÖTV
uygulamasında 15 puanlık indirime gidildi. Tapu harçlarının yüzde 4'ten 3'e
indirilmesi kararı yıl sonuna kadar uzatıldı. Konut satışlarında da KDV oranının
yüzde 18'den 8'e indirilmesi uygulaması kadar uzatıldı.
Dördüncü olarak iç talepteki
ciddi düşüş enflasyonun hızının kesilmesine yol açtı. İç talepteki düşüşü üretimdeki
düşüşten görebiliyoruz. Örneğin sanayi üretiminde gidiş tam anlamıyla baş aşağı
oldu. Aşağıdaki grafik bize sanayi üretiminin bu yıl içindeki gelişimini gösteriyor.
Grafikten görüleceği gibi sanayi
üretiminde düşüşten öte bir çöküş var. Eğer iç talep düşmeseydi sanayi üretimi
bu kadar gerilemezdi.
Enflasyondaki
Düşüşün Ardındaki Nedenlerin Yaratacağı Sonuçlar
Hiç kuşkusuz enflasyondaki bu
düşüşün ardında yatan nedenlerin ileride yaratacağı bazı sonuçlar olacak.
Bunlardan birisi vergilerde yapılan indirimlerin bütçe açığını artıracak
olması. KDV ve ÖTV’de yapılan indirimlerin bir süredir zaten talep düşüşü
nedeniyle enflasyonun oldukça altında artış sergileyen bu iki verginin
gelirinde düşüş yaratacağı ve bunun da bütçe açığına olumsuz katkı yapacağını
söylemek mümkün.
Buna karşılık eğer enflasyonda
gerileme sürdürülebilirse talep düşüşünün tersine çevrilmesi ve büyümedeki
kanamayı durdurması beklenebilir.
Eğer büyümedeki düşüş
durdurulamazsa işsizlik oranının artması kaçınılmaz olacak. Bir yandan
büyümenin düşmesi öte yandan enflasyonun gerilemesi klasik kısa vadeli Phillips
Eğrisi hipotezinin ortaya çıkmasına yol açacak ve işsizlik oranı daha da
yükselecek.
Ekonomi böyle bir alan.
Birbiriyle çelişkili hedeflerden birisini seçip ona yoğunlaşmak gerekiyor. Bu
noktada siyasetle olan ilişkisi karmaşık bir yapıya bürünüyor. İktisatçı tek
bir hedefe odaklanmayı önerse de siyasetçi ne enflasyonu düşürmekten vazgeçmek
ne de büyümeyi feda etmek istiyor.
Birbiriyle çelişkili hedeflerden
birisini tercih edip belirli fedakarlıklarla kesin sonuç almak ya da bütün
hedeflere odaklanıp sonuç almaktan çok durumu idare etmeye çalışmak! İşte bütün
mesele bu.
enflasyon konusunda
Kredi Kartlarından Giderek Enflasyonu Hesaplamak 26 Ekim 2026Türkiye'de Fiyat Algısı Neden Bozuldu? 4 Ağustos 2026Friedman’ın Dünyasından Bugünün Enflasyonuna / From Friedman’s World to Today’s Inflation21 Mayıs 2026Enflasyonu Niçin Düşüremiyoruz? 12 Mayıs 2026211 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.