İkarus Sendromu
Atinalı mimar Daedalus[i], işlediği bir suç
nedeniyle sürgün edildiği Girit’te Kral Minos tarafından, insan yiyerek beslenen
yarı boğa yarı insan biçimindeki, Minotaurus adlı oğlunu hapsetmek için bir
labirent inşasıyla görevlendirilir.
Daedalus içinden çıkılması mümkün
olmayan bir labirent inşa eder ve Minotaurus yakalanarak oraya hapsedilir. Canavar
için sürekli 7 kadın 7 erkek kurban olarak labirente atılmaktadır. İnsanlar
buna başkaldırsa da krala bir şey yapamazlar. Günün birinde Thesseus, kurban
adayı olarak canavarla savaşıp onu öldürmek amacıyla Girit’e gider. İşi bitince
içeriden çıkabilmek için Daedalus’a bunu nasıl yapacağını sorar. Daedalus, ona bir
ip yumağının ucunu labirentin girişinde bir yere bağlayarak ilerlemesini ve
dönüşte de ipi izlemesini söyler. Thesseus labirente girer, canavarı bulur, onu
öldürür, sonra da ipi izleyerek labirentten çıkar. Thesseus, kral Minos’un kızı Ariadne’ye
aşıktır. Babası izin vermediği için onu Girit’ten kaçırır. Buna çok kızan
Minos, labirentin sırrını Thesseus’a veren Daedalus’u cezalandırmak için onu yapımda
kendisine yardım eden oğlu İkarus ile birlikte labirente hapseder. Daedalus’un
yaptığı labirent öyle karmaşıktır ki kendisi bile çıkış yolunu bulamaz. Üstü
açık olan labirentin üzerinden uçan kuşların dökülen tüylerini toplar, sonra bu
tüyleri balmumuyla yapıştırarak kanatlar yapar. İkarus’la birlikte bu kanatları
kollarına bağlarlar ve uçmak için hazırlanırlar.
Daedalus, İkarus’a, çok alçaktan uçmamasını
çünkü öyle yaparsa denizin neminin kanatları ağırlaştıracağını ve dolayısıyla
uçmayı engelleyeceğini, çok yüksekten de uçmamasını çünkü o zaman da güneş
ışınlarının tüyleri tutan balmumunu eriteceğini anlatır. Birlikte uçarak
labirentten çıkarlar ve yükselmeye başlarlar. Girit halkı şaşkınlık ve sevinçle
onları izler. İkarus, uçmanın verdiği keyifle babasının sözlerini unutur ve
yükselmeye devam eder. Yükseldikçe, her şeye tepeden bakmaya ve kendisini üstün görmeye
başlar, güneşe yaklaştıkça, balmumunun eridiğini, kanatların kopmaya
başladığını fark edemez. Sonunda kanatlar kopar ve İkarus Ege Denizi’ne düşerek
boğulur.
Amerikalı yazar Peter Beinart, Yunan
mitolojisinin hazin öykülerinden birisi olan bu öyküden hareketle İkarus
Sendromu adını taşıyan kitabında[ii] aynı adla anılan bir
yönetim ilkesi geliştirmiştir.
İşlerin iyi gittiğine aldanıp ‘bize
bir şey olmaz’ düşüncesine kapılarak denetimi gevşetmek akıllıca bir yaklaşım
değildir. Yönetim her zaman dengeli olmalıdır. İnsan, bazen kendisini her
şeyden üstün, her şeye hâkim gibi görebilir. İşte o zaman denetim mekanizmaları
devreye girmeli ve onu uyarmalıdır. Aksi takdirde işler iyi giderken pek sorun
yaratmazmış gibi görünen bu kendini üstün görmeye dayalı ‘bize bir şey olmaz’
yaklaşımı, işler kötüye gitmeye yönelince sorunlar yaratmaya başlar.
Kibir, kendini beğenmişlik,
yıkılmazlık sanısına kapılmak bir yönetimin içine düşebileceği en büyük hatadır.
Beinart, kitabında Amerikan yönetiminin tarihsel olarak bu zaafların içinde olduğunu
anlatıyor. İkarus Sendromu, yalnızca devlet yönetimleri için değil şirket
yönetimleri için de tedavi edilmesi gereken önemli bir hastalığı ortaya
koyuyor.
Bir İtalyan Atasözü der ki: “Ata
kibirli binen, eve yürüyerek döner.”
[i]
Daedalus’un adı sonradan “hünerli şekilde işlenmiş” anlamında kullanılır
olmuştur.
[ii] Peter Beinart: The Icarus Syndrome:
A History of American Hubris, HarperCollins Publishers, 2010.
Deneme konusunda
Geçen Yüzyılın İnsanları10 Haziran 2026Eleştiri Korkusu8 Haziran 2026Kötünün Yükselişi5 Haziran 2026Cesur Yeni Dünya30 Mayıs 2026195 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.