2019: Riskler ve Fırsatlar
2019 ilginç bir yıl olacak. Kendi
başına bakıldığında zor ve sıkıntılı dursa da birkaç yılı kapsayan bir bütün
içinde bakıldığında birçok fırsatı da beraberinde getiren bir yıl olacak gibi
görünüyor.
2018 yılında yaşanan yüksek kur
sıçraması ve belki ondan da önemlisi süreklilik kazanan kur oynaklığı ve onun
sonucu olarak çıkan faizlerdeki yükselişler karar alıcıların yatırım, üretim,
iş yapma gibi önemli konulardaki yaklaşımlarını son derecede olumsuz etkiledi. Kurda
ortaya çıkan bu sıçramalar, ithal girdi fiyatlarını ve dolayısıyla maliyetleri
arttırdı ve bu da fiyatlara yansıyarak enflasyonu yükseltti. Bu gelişme,
kitlelerin satınalma gücünü düşürdüğü için talep daralmasına ve dolayısıyla
üretimde düşüşe yol açtı. Bunu sanayi üretiminde ve imalat sanayii kapasite
kullanımındaki hızlı düşüşlerden gözlemleyebiliyoruz. Bu peş peşe gelen etkiler
büyümenin düşmesiyle sonuçlandı. Üçüncü çeyrekte yüzde 1,6 olan büyümenin son
çeyrekte eksi çıkması bekleniyor. Bu küçülme büyük olasılıkla 2019 yılının ilk iki
çeyreğinde de devam edecek gibi görünüyor. Dış finansmana ihtiyacı olan
kuruluşlar bu ihtiyacını eskiden olduğu gibi fazlasıyla karşılayamadılar, hatta
tam olarak da karşılayamadılar. Dış kaynak bulmanın maliyeti yükseldi. 2018
yılında yaşanan olumsuzluklar reel kesimi ciddi biçimde etkiledi. Birçok
kuruluş konkordatoya gitti, iflas eden ve batanlar oldu, işten eleman çıkarmalar
arttı. Bu gelişmeler kuşkusuz bankaları da etkiledi. Bankaların durumu 2001
krizi sonrası yeniden yapılandırmayla oldukça sağlam bir yapıya kavuşturulmuş
olsa da reel kesimdeki sıkıntılar bankaları da sarsmaya başladı. Bir ekonomide
bankalar o ekonomideki reel kesim kadar sağlamdır. Reel kesim sorunluysa
bankaların sorunsuz olması mümkün değildir.
2018 yılında, özellikle de son
çeyrekte, düşen sanayi üretimi, azalan talep ve artan işsizlik üçlüsünün
yarattığı bir ithalat düşüşü ve buna karşılık yüksek kurun tetiklediği bir
ihracat artışı yaşandı. Üretiminde kullandığı girdilerin önemli bir bölümünü
ithal girdilerle karşılayan Türkiye, bu üçlünün yarattığı ortamda ister istemez
ithalatını düşürdü ve bu da cari açıkta gerilemeye yol açtı. Cari açıkta
gerilemeye yol açan bir başka gelişme turizm kesiminde başlayan toparlanma
oldu. 2018 yılında gelen turist sayısında önceki yıla göre ciddi bir artış söz
konusu ve bu artışın 2019 yılında da devam etmesi bekleniyor. Her ne kadar turist
başına bıraktıkları döviz miktarı geçen yıllara göre düşük olsa da bu kez sayı
artışı farkı kapatıyor. 2018 yılına 63 USD/Varil değeriyle başlayan Brent
petrol yıl içinde 85 dolara kadar yükseldiyse de şimdilerde yeniden 60 doların
biraz altına inmiş görünüyor. 2019 yılında petrol fiyatının 50 USD/Varil
dolayında oluşması bekleniyor. Eski bir hesaba göre petrolün varil fiyatında
görülen her 10 dolarlık fark cari açığımızı 1 milyar dolar etkiliyor. Dolayısıyla
petrol fiyatlarındaki bu gerileme Türkiye’nin cari açığının daha da düşmesini
sağlayacak. Öte yandan reel kesimin ve bankaların 2018 yılında dış finansmana
ulaşmada yaşadıkları zorluklar, Merkez Bankası’nın rezervlerinde azalmaya yol
açmış olsa da 2019 yılında dış finansman baskısının biraz daha hafiflemesi
sonucunu verdi. Çünkü borçların bir bölümü mevcutlarla ödendi ve rezervlerle
birlikte borç yükü de azalmış oldu. Geçen yıl bulunması gereken dış finansman
tutarı konusunda cari açık dahil 230 milyar dolardan söz ederken bu yıl bu
tutar 190 milyar dolar düzeyine geriledi.
Türkiye dışından gelen haberlerin
özellikle dış finansmanı etkileyecek olanları da bir ay öncesine göre oldukça
olumlu. ABD Merkez Bankası Fed, bir ay öncesinde 2019 yılı için 3 kez faiz
artırımı yapacağı tahminini paylaşırken son günlerde 2019 yılında faiz artırımı
yapmayabileceği mesajını vermeye başladı. Bu, bizim gibi dış finansmana
ihtiyacı olan ekonomiler için son derecede olumlu bir haber. 2018 yılında yüzde
3,26’yı görmüş olan ABD 10 yıllık tahvil faizlerinin bugünlerde 2,70’lere
gerilemiş olması, yatırım fonlarının gelişmekte olan ülke tahvil ve mevduatına
yönelmesini sağlayacak. Bu da 2019 yılında Türkiye’ye daha fazla döviz girmesini
sağlarken kurların 2018’deki gibi artmasına engel olacak.
Özetle söylemek gerekirse 2018
yılı, 2019 yılına, olumlu etkiler yaratabilecek bazı olumsuzluklar devretmiş
bulunuyor. Mesela son derecede olumsuz bir gelişme olan ekonomideki küçülmenin
yarattığı cari açık düşüşü olumlu bir gelişme. Enflasyondaki yüksek oranların
yarattığı olumsuzluk, 2019’da düşüşe döneceği için olumlu bir gelişmeye
dönüştürülebilir. ABD’de resesyon beklentisi olumsuz görünmekle birlikte bu beklentinin
yatırımcıların ilgisini yeniden bizim gibi ülkelere yönlendirmesiyle kaynak
bulma kolaylığına erişmemiz olumlu bir gelişme olacak. Geçen yıl yeterince
kaynak bulamayışımız ve Merkez Bankası rezervlerini kullanmamız olumsuz bir
ortam yaratmış olsa da 2019 yılında çevrilmesi gereken dış finansman ihtiyacını
azaltmış olması olumlu bir sonuç.
Buraya kadar anlattıklarım
eskilerin dediği “her şerde bir hayır vardır” (her kötünün içinde bir iyilik
vardır) sözünü doğrular nitelikte.
2018 yılının olumsuzluklarından
hangi dersleri çıkaracağımız işin en önemli yanı. Yaşanan bu kadar olumsuzluğu
uzun dönemli fırsatlara dönüştürüp dönüştürememek açısından önümüzde iki
seçenek var: (1) Meseleye kısa vadeli bakmaya devam eder günü kurtaracak
önlemler alırsak kısa vadede sorunu çözmüş gibi görünürüz ama orta vadede aynı
sorunlarla yeniden karşılaşırız. (2) Meseleye uzun vadeli bakar da ekonomide,
siyasette ve sosyal yaşamda doğru adımları atmamızı sağlayacak reformları 2019
yılında yapabilirsek kısa vadede belki hemen sonuç alamayız ama bu tür
olumsuzlukların bir süre sonra yeniden ortaya çıkmasını engellemiş oluruz.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202675 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.