Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Bir Arpa Boyu Yol

Türkiye ekonomisi 2001 krizinden sonra yeni bir maceraya girdi. IMF Programı eşliğinde bankalarını yeniden yapılandırdı. Görev zararlarını tahvile çevirerek kamu mali disiplinini sağladı. Paradan altı sıfır attı, 2005 – 2010 arasında tarihin en yüksek doğrudan yabancı sermaye yatırımı girdi. Bu gelişmeler sonucunda para ikamesi (dolarizasyon) tersine döndü ve insanlar TL’ye güvenmeye başladıkları için yabancı para mevduatlarını TL’ye çevirdiler, TL değer kazandı. Özelleştirmelerle kamu kuruluşları ve malları satıldı ve 60 milyar dolardan fazla gelir elde edilerek kamu harcamalarında kullanıldı. Dış borçlar 114 milyar dolardan 450 milyar dolara yükseldi ve bu paralar kamu harcamalarında kullanıldı. Bu dönem boyunca Türkiye’nin Cari fiyatlarla GSYH’si 272 milyar dolardan 851 milyar dolara, kişi başına geliri 4.317 dolardan 10.546 dolara yükseldi. 

Yazının altında sunduğum 2000 ve 2017 yıllarına ait iki tabloya karşılaştırmalı olarak bakarsak şu sonuçlara ulaşıyoruz (veriler için kaynak: IMF, WEO Database, October 2018 ve https://knoema.com/atlas):

(1)   Cari fiyatlarla GSYH büyüklüğü açısından Arjantin ve İsveç bu 18 yılda ilk 20’deki yerlerini kaybetmişler, buna karşılık ilk 20 ekonomi arasında olmayan Endonezya ve Suudi Arabistan bu kategoriye girmiş. 

(2)   Çin cari fiyatlarla GSYH büyüklüğü açısından 6’ncı sıradan 2’nci sıraya, Hindistan 13’üncü sıradan 6’ncı sıraya, Rusya 20’nci sıradan 11’inci sıraya yükselmiş. Almanya, İngiltere ve Fransa birer basamak geriye düşmüşler. Türkiye, bütün bu gelişmelere karşın bu 18 yılın sonunda başladığı yerde kalmış. 2000 yılında 17’inci sıradaymış 2017 yılında da 17’inci sırada.

(3)   Kişi başına gelirde nasıl değişiklikler olmuş diye bakarsak Çin 125’inci sıradan 73’üncü sıraya, Güney Kore 38’inci sıradan 30’uncu sıraya, Rusya 95’inci sıradan 63’üncü sıraya, Avustralya 27’inci sıradan 11’inci sıraya yükselmiş. Japonya5’inci sıradan 27’nci sıraya, İngiltere 14’üncü sıradan 24’üncü sıraya düşmüş. Türkiye 65’inci sıradan 64’üncü sıraya yükselmiş.

2000 yılında dünyada kişi başına gelir ortalama 5.500 dolardı. Türkiye’nin kişi başına geliri aynı yıl 4.317 dolardı. Türkiye orta gelir tuzağında bulunuyordu. 2017 sonunda dünyada kişi başına ortalama gelir 10.680 dolar, Türkiye’nin kişi başına geliri 10.546 dolar. Türkiye, bu 18 yılda orta gelir tuzağından çıkamamış görünüyor.

Henüz elimizde 2018 GSYH’si yok. Hükümetin Yeni Ekonomi Programındaki tahmini olan 763 milyar dolarlık GSYH’yi esas alırsak 2018 yılında Türkiye’nin, Hollanda’nın altına düşerek 18’inci sıraya gerilemesi söz konusu olacak. Bu durumda kişi başına geliri de 9.000 dolar düzeyine düşecek ve Türkiye bu alanda 70’inci sıralara gerileyecek. 

2018 yılı GSYH’si açıklandığında son 16 yılda, kamu kuruluşları ve kamu mallarının özelleştirilmesi de dahil olmak üzere elindeki bütün imkânları kullanmış olan, Türkiye’nin geldiği yerin başladığı noktadan da geride olduğunu göreceğiz.

Bu durumun tek nedeni ilk bakışta ucuz görünen ama uzun vadeli sorunları çözemediği için gerçekte çok pahalıya mal olan kısa vadeli popülist yaklaşımların son 8 yılda kalıcı ve doğru yaklaşımlara tercih edilmesidir.


2000
GSYH
Nüfus
KB Gelir
Ülke
Milyar USD
Sıra
Milyon Kişi
Sıra
USD
Sıra
ABD
10.285
1
282,2
3
36.450
8
Japonya
4.888
2
126,8
9
38.532
5
Almanya
1.950
3
82,2
12
23.719
23
İngiltere
1.648
4
58,9
21
27.982
14
Fransa
1.362
5
60,9
20
22.364
25
Çin
1.211
6
1.262,6
1
959
125
İtalya
1.142
7
56,9
22
20.051
29
Kanada
742
8
30,8
35
24.124
21
Meksika
708
9
101,7
11
6.959
51
Brezilya
655
10
175,3
5
3.739
72
İspanya
595
11
40,6
28
14.677
33
Güney Kore
562
12
47,0
25
11.948
38
Hindistan
462
13
1.053,1
2
439
155
Avustralya
415
14
19,2
49
21.669
27
Hollanda
413
15
16,0
57
25.921
17
Arjantin
284
16
37,1
31
7.669
47
Türkiye
273
17
63,2
17
4.317
65
İsviçre
272
18
7,2
92
37.868
7
İsveç
260
19
8,9
81
29.283
13
Rusya
260
20
146,6
6
1.772
95

2017
GSYH
Nüfus
KB Gelir
Ülke
Milyar USD
Sıra
Milyon Kişi
Sıra
USD
Sıra
ABD
19.391
1
325,7
3
59.532
8
Çin
12.238
2
1386,4
1
8.827
73
Japonya
4.872
3
126,8
11
38.428
27
Almanya
3.677
4
82,7
16
44.470
19
İngiltere
2.622
5
66,0
22
39.727
24
Hindistan
2.601
6
1339,2
2
1.942
143
Fransa
2.583
7
67,1
21
38.477
26
Brezilya
2.056
8
209,3
5
9.821
68
İtalya
1.935
9
60,6
23
31.953
28
Kanada
1.653
10
36,7
38
45.032
18
Rusya
1.578
11
144,5
9
10.743
63
Güney Kore
1.531
12
51,5
27
29.743
30
Avustralya
1.323
13
24,6
53
53.800
11
İspanya
1.311
14
46,6
30
28.157
33
Meksika
1.150
15
129,2
10
8.910
72
Endonezya
1.016
16
264,0
4
3.847
116
Türkiye
851
17
80,7
19
10.546
64
Hollanda
826
18
17,1
65
48.223
14
S. Arabistan
687
19
32,8
41
20.849
39
İsviçre
679
20
8,5
98
80.910
3


EtiketlerEkonomi
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Ekonomi konusunda

Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026

263 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.