Türkiye Ekonomisindeki Gidişin Analizi
Bu hafta içinde açıklanan verileri
ele alarak Türkiye ekonomisinin ne durumda olduğuna bir bakalım.
Sanayi üretiminde hızlı bir çöküş söz konusu. 2018 yılının son
aylarında sanayi üretimi neredeyse çökmüş durumda. Bunu TÜİK sitesinden
aldığımız grafikle gösterelim.
2018 yılının sanayi üretim
grafiği sanayi üretimindeki çöküşü açıkça ortaya koyuyor.
Perakende satışlarda düşüş hızlanıyor. Bunu da TÜİK sitesinden
aldığımız grafikle gösterelim.
Grafik, 2018 yılının son
aylarında ortaya çıkan talepteki çöküşü ortaya koyuyor.
Ekonominin üretim ve tüketim ya
da arz ve talep yönlerinin görünümü böyle. Şimdi de gelelim işin kamu kesimi
yönüne.
Bütçe fazlası nereden kaynaklanıyor? Ocak ayında yapılan bir yasa
değişikliğiyle, her yıl Nisan ayında Hazineye devredilen Merkez Bankası kârı bu
yıl Ocak ayında avans olarak devredildi. Tutarı 33 milyar TL olarak açıklandı.
Ocak ayında bütçenin görünümü de
şöyle (Kaynak: Hazine ve Maliye Bakanlığı, https://www.hmb.gov.tr/duyuru/2019-ocak-ayi-butce-gerceklesme-raporu)
BÜTÇE
|
2018 Ocak
|
2019 Ocak
|
Değişim (%)
|
Gelirler
|
58,4
|
95,6
|
64
|
Vergi Gelirleri
|
52,0
|
55,7
|
7
|
Diğer Gelirler
|
6,4
|
39,9
|
523
|
Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri
|
1,0
|
35,1
|
3.410
|
Giderler
|
56,5
|
91,9
|
63
|
Faiz Dışı Giderler
|
50,5
|
84,6
|
68
|
Faiz Giderleri
|
6,0
|
7,3
|
22
|
Bütçe Dengesi
|
1,7
|
3,7
|
118
|
Tablodan görüleceği gibi 2019
Ocak ayında bütçe giderleri geçen yılın Ocak ayına göre yüzde 63 oranında
artmış. Bu artışın asıl ağırlığı da faiz dışı giderlerden kaynaklanmış. Buna
karşılık devletin temel geliri olan vergi gelirleri yüzde 7 artmış. Asıl artış
diğer gelirler içinde yer alan teşebbüs ve mülkiyet gelirlerinde olmuş. Ne oldu
da devletin teşebbüs ve mülkiyet gelirleri bir yılda yüzde 3.410 arttı derseniz
yanıtı Merkez Bankası’nın 33 milyar TL tutarında kârının erken tahsil
edilmesidir.
Eğer 33 milyar TL öne çekilip de
Ocak ayında tahsil edilmeseydi bütçe 29,3 milyar TL açık verecekti.
Bütçenin gidişi sanal olarak
iyiymiş gibi görünse de vergi gelirlerinin yüzde 7 arttığı bir ortamda faiz dışı giderlerdeki yüzde 68 oranındaki artış bu gidişin çok tehlikeli olduğunu ve kalan tek çıpanın da
elden gittiğini gösteriyor.
Cari açık düşüyor. Sanayi üretiminin ve perakende satışların hızla
düştüğü bir ortamda büyüme de hızla düşüyor demektir. Büyüme düşerse dışticaret
açığı ve cari açık da düşer.
Türkiye’de üretimin önemli bir
bölümü ithal girdiyle yapıldığı için bu düşüşlerin ithalat düşüşü ve
dolayısıyla cari açık düşüşü getirmesinden normal bir şey olamaz. Dolayısıyla
cari açığın büyümenin düşmesi dolayısıyla ortaya çıkması olumlu görünümü
olumsuz kılmaktadır.
İşsizlik hızla artıyor. Açıklanan 2018 Kasım ayı verilerine göre
işsizlik yüzde 12,3’e yükselmiş bulunuyor.
Aşağıdaki tablo 2017 yılı Kasım
ayı istihdam ve işgücü verileriyle 2018 Kasım ayı verilerini karşılaştırmalı
olarak gösteriyor (Kaynak: TÜİK İşgücü İstatistikleri, Kasım 2018.)
Bin Kişi
|
2017 Kasım
|
2018 Kasım
|
%
|
İşgücü
|
31.790
|
32.295
|
1,6
|
İstihdam
|
28.515
|
28.314
|
-0,7
|
Çalışmaya hazır
|
2.219
|
2.136
|
-3,7
|
Geniş İşgücü
|
34.009
|
34.431
|
1,2
|
İşsiz
|
3.275
|
3.981
|
21,6
|
Geniş İşsiz
|
5.494
|
6.117
|
|
Resmi İşsizlik Oranı (%)
|
10,3
|
12,3
|
|
Geniş İşsizlik (%)
|
16,2
|
17,8
|
Tabloya göre son bir yılda işgücü
yüzde 1,6 artarken istihdam yüzde 0,7 azalmış ve işsiz sayısı yüzde 21,6
artmış. Anketin yapıldığı son 4 hafta içinde işsiz olarak başvuranların oranı
(resmi işsizlik oranı) yüzde 12,3, başvurmayanlarla birlikte işsizlerin oranı
(geniş işsizlik oranı) yüzde 17,8 olmuş bulunuyor.
Geleceğe ilişkin beklentilerdeki olumsuzluk yükseliyor. TÜİK’in
yayınladığı Ocak ayı ekonomik güven endeksi geleceğe ilişkin
beklentilerin bozulmaya devam ettiğini gösteriyor.
2018 yılı Ocak ayında ekonomiye duyulan
güveni gösteren endeks sayısı 105,2 iken 2019 Ocak ayından 78,5’e düşmüştür. Düşüş
bir önceki ayın 81,9’luk endeks sayısına göre bile ciddi orandadır.
Sonuç. Türkiye’de yüksek enflasyon ve ekonomik küçülmeye yüksek
işsizlik ve cari açığın yerini alacak olan bütçe açığı eşlik edeceği ekonominin
depresyona sürüklenmesi olasılığı
oldukça yüksektir.
Her ne kadar ABD ile Çin
arasındaki ticaret savaşında bir yumuşama eğilimi ortaya çıkmış olsa da Çin
ekonomisinde yaşanan ciddi ivme kaybı, İngiltere ile Avrupa Birliği arasında
yaşanan Brexit sorunu, Fransa’daki sosyal gerginlikler, İtalya’daki siyasal ve
ekonomik sıkıntıların yarattığı olumsuz bekleyişler, Japonya’nın bir türlü
durgunluktan çıkamaması, Güney Amerika’da Arjantin ve Venezuela kökenli
ekonomik kargaşa küresel sistemi resesyon beklentisine sokmuş bulunuyor.
Küresel sistemde beklentilerin
bozulduğu bir ortamda Türkiye’de beklentilerin bozulmaya devam etmesi sorunu
daha da büyütüyor.
Açıklama Notları
Ekonomik güven endeksi; tüketici ve üreticilerin genel ekonomik duruma ilişkin değerlendirmelerini, beklenti ve eğilimlerini özetleyen bir bileşik endekstir. Endeks, mevsim etkilerinden arındırılmış tüketici güven endeksi, reel kesim (imalat sanayi), hizmet, perakende ticaret ve inşaat sektörleri güven endekslerinin alt endekslerinin ağırlıklandırılarak birleştirilmesinden oluşmaktadır.
Depresyon; bir ekonomide ekonomik faaliyetlerin uzun süreli olarak aşağı yönlü olması halini ifade eder. Depresyon ile resesyonu birbirinden ayıran üç önemli nokta vardır: (1) Resesyon ekonomik faaliyetlerde daha kısa süreli bir küçülme halidir. Genellikle iki çeyrek ile birkaç yıl arasında sürer. Depresyon daha uzun süreli bir çöküşü ifade eder. (2) Resesyonda GSYH küçülmesi daha düşük düzeydedir. (3) Resesyonda ekonomi küçülürken işsizlik, enflasyon (deflasyon), paranın dış değerinde kayıp gibi diğer ekonomik göstergelerin buna eşlik etmesi pek görülmez. Oysa depresyonda ekonomik küçülmeyle birlikte bütün göstergelerde bozulma ortaya çıkar.
Ekonomik güven endeksi; tüketici ve üreticilerin genel ekonomik duruma ilişkin değerlendirmelerini, beklenti ve eğilimlerini özetleyen bir bileşik endekstir. Endeks, mevsim etkilerinden arındırılmış tüketici güven endeksi, reel kesim (imalat sanayi), hizmet, perakende ticaret ve inşaat sektörleri güven endekslerinin alt endekslerinin ağırlıklandırılarak birleştirilmesinden oluşmaktadır.
Depresyon; bir ekonomide ekonomik faaliyetlerin uzun süreli olarak aşağı yönlü olması halini ifade eder. Depresyon ile resesyonu birbirinden ayıran üç önemli nokta vardır: (1) Resesyon ekonomik faaliyetlerde daha kısa süreli bir küçülme halidir. Genellikle iki çeyrek ile birkaç yıl arasında sürer. Depresyon daha uzun süreli bir çöküşü ifade eder. (2) Resesyonda GSYH küçülmesi daha düşük düzeydedir. (3) Resesyonda ekonomi küçülürken işsizlik, enflasyon (deflasyon), paranın dış değerinde kayıp gibi diğer ekonomik göstergelerin buna eşlik etmesi pek görülmez. Oysa depresyonda ekonomik küçülmeyle birlikte bütün göstergelerde bozulma ortaya çıkar.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026246 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.