Değişen Koşullar, Değişen Yaklaşımlar
2018 yılının son çeyreğinde dünyada
farklı bir görünüm vardı. ABD neredeyse artık krizden çıkmış, Avrupa benzer
aşamaya geçişte epey bir yol almış, Japonya neredeyse 30 yıl sonra tünelin
ucunda ışığı görmüş gibiydi. Gelişmiş ülkeler kategorisinde tek sorun Brexit
olarak duruyor onun da çözümü yolunda ilerleme sağlanıyor gibi görünüyordu. Gelişme
yolundaki ekonomilerde de durum istikrarlı bir görünüm içindeydi. Sadece Çin’de
büyüme ivme kaybediyor bir de gelişmiş ekonomilerin parasal sıkılaştırmaya
başlaması dış finansmana aşırı bağlı gelişme yolundaki ekonomilerde bazı
finansmana erişim sorunları yaratabilecek gibi duruyordu. Bu durum da büyük
endişe yaratmıyor, yönetilebilir olarak kabul ediliyordu.
2019’a girerken görünüm değişmeye
başladı. Uzakdoğu ve Latin Amerika kökenli bir resesyon dalgasının dünyayı
sarabileceği ve yeniden bir küresel krizin içine çekebileceği korkusu egemen
olmaya başladı. Bu yeni bakışın en belirgin kanıtı Davos toplantısı öncesinde
World Economic Forum grubunun 800 büyük şirketin CEO’suyla yaptığı anket. Anket
sonucuna göre bu en önemli karar alıcıların 2019 için en büyük endişe kaynağının
resesyon olduğu ortaya çıktı. Birkaç ay önce küresel krizin artık sonuna
gelindiği kanısı egemenken bu hızlı değişim oldukça şaşırtıcıydı. Bu kadar üst
düzey karar alıcıların beklentisinin resesyon olması kararlarını da buna göre
alacakları, örneğin yatırımların kısılması, istihdamda azaltmaya gidilmesi gibi
adımlar atabilecekleri endişesinin doğmasına yol açtı. Böyle kararlar bu
adımların dünyanın her yanındaki diğer şirketlerce de izlenmesine yol açacak bir
dalga yaratabilir ve bu gelişme yeni bir resesyonu tetikleyebilir.
Beklentilerin böyle yön
değiştirmesinde birçok gelişme etkili oldu. Bunlar arasında Brexit, İtalya’nın
giderek bozulan ekonomik durumu, Fransa’daki karışıklıklar, Arjantin ve Venezuela’nın
büyük sıkıntıları, Çin ekonomisinin yaşadığı ciddi ivme kaybı, ticaret
savaşları, Almanya’da Merkel sonrasında ne olacağının belirsizliği, Türkiye
ekonomisinin slumpflasyona gidişi ilk akla gelenler.
Ekonomi, bütün o matematiksel
gösterisine karşın, merkezinde insan ve toplumun olduğu bir bilim ve o nedenle beklentiler
ekonomide çok önemli bir yer tutuyor. Eğer beklentiler olumlu ise gerçekleşme
de büyük ölçüde öyle oluyor. Çünkü karar alıcılar o olumlu beklentilere göre
karar alıyor. Tersi geçerliyse yani karar alıcıların gelecekle ilgili
beklentileri olumsuzsa kararlarını bu havada alıyorlar ve gerçekleşme de
olumsuz oluyor.
Bu gelişmeye göre kararlarını ilk
gözden geçiren Avrupa Merkez Bankası oldu. Avrupa Merkez Bankası, 2018’in sonlarında
parasal genişlemeyi sadece vadesi gelen tahvillerin yenilenmesine indirgemişti.
Draghi verdiği mesajlarda 2019 yılının son çeyreğinde faiz artırımı yapabileceklerini
ve parasal genişlemeyi tümüyle durdurabileceklerini ima ediyordu. Sonrasında Avrupa’nın
krizden çıkışının daha zaman alabileceğini ve o nedenle faiz artırımı ve
parasal sıkılaştırma bir yana parasal gevşemeye yeniden girebileceklerini söylemeye
başladı. Ardından Fed de yaklaşımını revize etmeye yöneldi. Yeni yıla girilirken
piyasalar, Fed’in 2019 yılında 3 kez faiz artıracağı ve 600 milyar Doları piyasadan
çekeceğine neredeyse kesinlikle emindiler. Fed, son iki toplantısından sonra
yaptığı yeni açıklamalarla bu beklentiyi değiştirmeye başladı. Bugün gelinen
noktada Fed’in 2019 yılında faizi hiç artırmayacağı ve parasal sıkılaştırmaya
da son vereceği beklentisi yerleşmiş bulunuyor. Dünyanın en büyük iki merkez
bankası parasal sıkılaştırmadan hızla uzaklaşmaya yönelerek piyasadaki olumsuz
beklentileri olumluya çevirmeye çabalıyorlar. Her ikisi de küresel sistemde
sadece kendi ülkelerinin veya bölgelerinin sağlam olmasının yetmeyeceğinin bütün
dünyanın iyimser bir havaya geçmesinin gerekli olduğunun farkındalar.
Keynes’e sormuşlar “Üstat,
koşullar değişirse ne yaparsınız?” Keynes yanıtlamış: “Koşullar değişirse ben
de düşüncemi değiştiririm.” İşte şimdi tam da oradayız. Koşullar değişti,
beklentiler olumsuz bu durumda para politikası uygulayıcıların yapması gereken
şey bu olumsuz havayı dağıtacak adımlar atmak. Asıl kritik soru bu adımlar
yeterli olacak mı sorusu. Bu kez Fed ve Avrupa Merkez Bankası erken davrandı ve
politikalarını hızla revize ettiler. O nedenle resesyon eğilimini
önleyebilirler. Ama yine de bu adımlar başka bazı gelişmelere de bağlı
bulunuyor. Örneğin Brexit’in nasıl sonuçlanacağı, ABD ile Çin arasındaki
ticaret savaşının nasıl çözümleneceği, Çin’in yaşadığı ivme kaybını durgunluğa
girmeden tersine çevirip çeviremeyeceği, IMF’nin Arjantin’in toparlanmasını
sağlayıp sağlayamayacağı, Türkiye’nin girdiği slumpflasyondan ne kadar sürede
çıkacağı gibi meseleler Fed ve Avrupa Merkez Bankası’nın para politikası
değişikliğinden bağımsız yanları olan konular. Bu konularda da olumlu
gelişmeler yaşanması gerekiyor. Bütün bunlar da yetmiyor, parasal
sıkılaştırmanın gevşemeye dönmesi halinde bu kez piyasalarda yeni balonlar
yaratılmasının da önlenmesi gerekiyor.
Özetle söylemek gerekirse 2019
yılı bütün dünya için son derecede dikkatle ele alınması gereken hassas bir
yıl. Diğer ülkelerin, küresel sistemin ekonomik yönetimini Fed ve Avrupa Merkez
Bankası’na bırakıp arkalarına yaslanarak seyredecekleri bir dönem değil bu.
Herkesin üzerine düşeni yapması yeni bir küresel krizden uzak durmanın ilk
koşulu.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202695 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.