Tükenmişlik Sendromu ve Sosyolojik Yansıması
Herbert Freudenberger tarafından
ortaya atılan, İngilizcesi burnout (yanmak, kül olmak) olan ve yorgunluk,
isteksizlik, ilgisizlik şeklinde kendini gösteren durum Türkçe’ye tükenmişlik
sendromu olarak geçmiş bulunuyor. Türkçe karşılığı olan tükenmişlik sendromu,
olguyu, aslında İngilizcesine (burnout) göre çok daha iyi tanımlıyor. Tükenmişlik
sendromu beklentiyle gerçekleşme, taleple talebi karşılama arasındaki farkın
açılmasıyla oluşan bir boşluğu temsil ediyor.
Tükenmişlik sendromu, farklı
kişilerde farklı biçimlerde görülse de kendisini işine fazlasıyla kaptıran, işi
için kendisini aşırı zorlayan ve buna karşılık alması gerektiği karşılığı
(ücret, tatmin, ödül, alkış vb.) alamadığını düşünen insanlarda daha çok görülüyor.
Tükenmişlik sendromu başlıca üç şekilde ortaya çıkıyor: (1) Duygusal
tükenmişlik: Genellikle yaptığı işten tatmin olmama biçiminde ortaya çıkıyor ve
işten çabuk yorulmayla sonuçlanıyor. Bu türde kişide vücut ağrıları (daha çok
baş ağrısı, mide ağrısı), yorgunluk, halsizlik, enerji eksikliği görülüyor. (2)
Duygusal uzaklaşma: Genellikle ideal olarak görülen işten gerekli tatmini alamama
sonucunda ortaya çıkıyor ve birlikte çalıştığı kişileri ya da müşterileri
küçümseme, insanlara karşı kaba davranma ve dolayısıyla işten fikren uzaklaşma
biçiminde sonuçlanıyor. (3) Konsantrasyon kayıpları: Kişinin işe olan ilgisinin
azalması sonucunda ortaya çıkıyor ve genellikle verim kaybıyla sonuçlanıyor.
Kişi, bu verim kaybını çalışma saatlerini gönüllü olarak uzatarak ya da çeşitli
ilaçlar alarak dengelemeye uğraştıkça verimi daha da düşüyor.
Tükenmişlik sendromuna yakalanan
kişilerde uyku bozuklukları, yorgunluk hissi, konsantrasyon düşüşü, sinirlilik,
olaylara aşırı tepki verme gibi belirtiler görülüyor. Ayrıca kendisine verilen
işleri tam olarak yapamadığını düşünen bazı kişilerde utanma duygusu, içine
kapanma, insanlardan uzaklaşma gibi belirtileri de ortaya çıkabiliyor.
Tükenmişlik sendromu psikolojik bir
mesele ve dolayısıyla bireylerle ilgili bir sorun. Buna karşılık toplum katında
yansımaları söz konusu olduğunda mesele sosyolojik bir sorun halini alabiliyor.
Mesela Türk toplumunun Batı
kültürüyle eğitilmiş bölümü bir süredir tükenmişlik sendromu yaşıyor. Çünkü kendilerini
tam olarak bu topluma ait hissetmiyorlar. Çocuğunu yurt dışında okumaya yollayanlar
arasında okuyup da buraya gelsin, burada bir şeyler yapsın diye düşünenlerin sayısı
oldukça az. Daha büyük kısmı gitsin orada okusun ve orada kalsın istiyor. Bir
başka ifadeyle ‘biz gidemedik bari çocuklar kendisini kurtarsın’ havası yaygın.
Kimisi en olmadık yerlerden yerleşim hakkı ve eğer mümkünse vatandaşlık almaya
çabalıyor. Bundan 20 yıl önce Avrupa’dan karayoluyla gelenler Bulgaristan,
Romanya’dan gece geçerken oralara üzülür “yazık bu insanlara, elektrik yok,
karanlıkta oturuyor bunlar” derdi. Şimdi oralardan yerleşme hakkı ve olabilirse
vatandaşlık hakkı almak için başvuruda bulunuyorlar.
Geçmişte de benzer eğilimde
olanlar vardı çevrede ama bu eğilim neredeyse fark edilemeyecek kadar az sayıda
insanda vardı. Ne oldu da bu toplumun önemli bir bölümü son dönemlerde böylesine
bir tükenmişlik sendromuna girdi? Bu sorunun yanıtı bu toplumun uygarlık,
demokrasi, hukukun üstünlüğü, yargı karşısında eşitlik, bilimsel eğitim, fırsat
eşitliği, liyakat esasına dayalı yükselme gibi alanlarda sürekli popülizm saplantısıyla
geriye gitmiş ve umudunu kaybetmiş olmasında saklı.
Osmanlı İmparatorluğu’nu toplumu
saran bu tükenmişlik sendromu bitirmişti.
Genel konusunda
Tuncer Bulutay'ın Ardından7 Aralık 2021Geçmişten Dijital Geleceğe16 Ekim 2020Okuduğum Kitaplardan Seçmeler2 Ağustos 2020Devlet Adamı Deyince14 Haziran 2020280 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.