Enflasyon Düştü mü?
Enflasyon Nedir?
Sokaktaki insan, enflasyon
denildiğinde genel olarak fiyatların artmasını veya bazı malların fiyatlarının
artmasını ya da pahalılığı anlıyor. O nedenle enflasyon düştü denince hemen
tepki gösteriyor.
Enflasyon, fiyatlar genel
düzeyinin sürekli bir artış içinde olması demektir. Burada iki nokta önemlidir:
(1) Tek tek mallara ve hizmetlere değil fiyatlar genel düzeyine bakılması
gerekiyor. (2) Fiyatlar genel düzeyinin bir kez artmış olmasına değil sürekli bir
artış temposunda olup olmadığının dikkate alınması gerekiyor.
Aşağıdaki iki şekilden soldaki
fiyat artışını gösteriyor. Bir nedenle fiyatlar bir kez artmış sonra değişmeden
kalmışsa buna fiyat artışı diyoruz. Sağdaki şekilde ise fiyatlar sürekli bir
artış içinde görünüyor. İşte buna enflasyon diyoruz.
Enflasyon Nasıl
Ölçülüyor?
Fiyatlar genel düzeyi dediğimiz
şey bir enflasyon sepeti oluşturularak ölçülüyor. Bunu iki aşamada yapıyoruz: Üretici
aşamasında ve tüketici aşamasında. Manşet enflasyon (tüketici fiyatları
endeksiyle ölçülen enflasyon – TÜFE) insanları çok daha fazla ilgilendirdiği
için tüketici aşamasını örnek alalım. TÜİK, her yıl bir Hanehalkı Bütçe Anketi
yapar. Bu amaçla Türkiye genelinde aylık 1.296, yıllık 15.552 hanehalkına anket
uygular. Bu ankette çeşitli soruların yanı sıra hanehalkının alt harcama
grupları düzeyinde harcama türü ve aylık toplam harcama değeri belirlenir. Bu
harcamaların hanehalkı bütçelerinde tuttuğu yerin toplamdaki ağırlığı saptanır.
Bu anketin sonunda Türkiye çapında hanehalklarının kullandığı tüketim
mallarının ve hizmetlerin (ki bunların sayısı 418 olarak belirlenmiştir)
ağırlıkları saptanır ve bunlar 12 grup altında toplanır. Her bir grupta çok
sayıda mal ya da hizmet yer alır. Bunların her birinin grup içindeki ağırlığı
da belirlenir. Bu şekilde hazırlanan endekse TÜFE (Tüketici Fiyatları Endeksi)
deniyor. 2003 yılını 100 olarak baz alan endekste her ay yaşanan değişmelere
göre enflasyonun ne yönde gittiği, hangi hızla gittiği anlaşılır. TÜFE’de,
yurtiçinde mal ve hizmet tüketmek amacıyla yapılan, tüm nihai parasal tüketim
harcamaları esas alınır. Endekste 81 il merkezinin tamamını da içeren toplam
225 ilçeden fiyat derlenir. TÜFE kapsamında ayda 28.711 işyerinden 544.256 fiyat
derlenir, 4.274 kiracı endeks kapsamında izlenir.
2018 yılında yapılan bütçe anketi
sonucunda belirlenen ağırlıklar gruplar için şöyledir (Kaynak: TÜİK):
Bu tabloya göre Türkiye’de
ortalama hanehalkı bütçesinde en büyük ağırlıklar yüzde 23,29 ile gıda ve
alkolsüz içeceklere, yüzde 16,78 ile ulaştırmaya, yüzde 15,16 ile konuta ait
bulunmaktadır. Hanehalkı bütçesi içinde en düşük pay yüzde 2,40 ile eğitim,
yüzde 2,58 ile sağlık ve yüzde 3,29 ile eğlence ve kültüre ayrılmaktadır.
Enflasyonda ikinci mesele
sürekliliktir. Enflasyonla fiyat artışını birbirinden ayıran en temel ölçü
budur. Eğer enflasyonu ölçtüğümüz endeks bir kez yükselmiş sonra durmuşsa
burada enflasyondan değil fiyat artışından söz ederiz. Enflasyondan söz
edebilmemiz için manşet enflasyonun sürekli bir artış göstermesi gerekir.
Enflasyonda Düşüş,
Hız Kesme ya da Gerileme Denince Ne Kastediliyor?
Ekonomi dilinde enflasyonda
düşüş, hız kesme ya da gerileme denildiğinde sokak dilinden farklı olarak artış
hızının azalması anlaşılıyor. Bir başka deyişle fiyatlar artmaya devam etse de
artış eski hızından daha yavaş bir hıza dönmüş denmek isteniyor. Saatte 120 km
hızla giden bir araba hızını 90 km’ye düşürdüğünde hız kesmiş olur ama durmuş
olmaz.
TÜFE Endeksi 2005 yılından bu
yana aylık olarak aşağıda gösterildiği gibi bir gelişim içinde bulunuyor (Kaynak:
TÜİK.)
Bu çerçevede enflasyondan artmasından
söz edilebilmesi için bu şekilde oluşturulan endeksin bir önceki aya göre artış
göstermiş olması gerekir. Bir başka ifadeyle endeksteki bazı ürünlerin fiyatı
artarken bazıları düşmüş ve endeks değişmemişse o zaman enflasyonun
durakladığından söz ederiz.
Örnek olarak son ayı (Şubat 2019)
alalım. Şubat ayında, Ocak ayına göre enflasyondaki artışı hesaplayalım.
(Şubat ayı endeksi – Ocak ayı
endeksi) / Ocak ayı endeksi x 100 =
(398,71 – 398,07) / 398,07 x 100 = 0,16.
Buna göre Şubat ayında fiyatlar
genel düzeyi Ocak ayına göre yüzde 0,16 artmış. Demek ki enflasyon artmaya
devam ediyor. Ocak ayında Aralık ayına göre endeksteki artış (aynı yöntemle
hesaplayarak) yüzde 1,06 bulunuyor. Bu durumda Şubat ayında enflasyon artmaya
devam ediyor ama hız kesmiş diyoruz.
Bu durumu bir de grafikle
gösterelim. Aşağıda Şubat 2019 itibarıyla TÜFE’nin 12 aylık değerler olarak
gelişimi yer alıyor (Kaynak: TÜİK.)
Grafikte 2018 yılına ait olan ve
enflasyonu ölçmekte kullandığımız 12 aylık TÜFE değişimine (mavi çizgi)
baktığımızda enflasyonun artış hızının başlangıçta durgun olduğunu, Nisan
ayından başlayarak hızlandığını ve hızın giderek arttığını görüyoruz. Buna karşılık
Ekim ayında doruk noktasına çıkan enflasyonun artış hızının Kasım ve Aralık
aylarında düşüşe geçtiğini görüyoruz. Kırmızı kırıklı çizgi artış eğiliminin
devam ettiğini gösteriyor. Buradan hareketle enflasyon artmaya devam ediyor ama
hızı azalmış diyoruz.
Sonuç
2019 yılına 12 aylık bazda yüzde
20,35 artışla başlayan TÜFE, Şubat ayında 19,67’ye gerileyince iktisatçılar
buna enflasyonun hızı düştü diyorlar. Bunu derken fiyatlar genel düzeyinde
artış sürüyor ama eskisine göre daha yavaş bir hızla artıyor demek istiyorlar.
Oysa sokaktaki insan enflasyon düştü denildiğinde fiyatların düşmesini anlıyor
ve o nedenle bu ifadeye itiraz ediyor. Bir ekonomide fiyatlar düşmeden de
enflasyon düşebilir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026156 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.