Risk - Faiz İlişkisi ve Türkiye
Risk dediğimiz genel tanımın
içine enflasyon oranı, büyüme oranı, işsizlik oranı, cari açık, borçluluk oranı
gibi ekonomik göstergelerle birlikte siyasal ve sosyal sorunlar da girer. Siyasetçilerin
ya da üst düzey yetkililerin yapacağı piyasa karşıtı açıklamalar risklerin
yükselmesine yol açabilir. Bir ülkede riskler ne kadar yüksekse faizler de o
kadar yüksektir. Bir başka deyişle risklerin yükselmesinin faturasını toplum,
daha yüksek faizle öder. Bir ekonominin risk derecesi genel olarak iki şekilde
ölçülür: (1) Kredi derecelendirme kuruluşlarının o ekonomiye verdikleri kredi
notları, (2) CDS primleri.
Kredi derecelendirme
kuruluşlarının en tanınmışları olan Moody’s, Standard and Poor’s (S&P) ve
Fitch’in verdiği notlarla ilgili tabloyu Türkiye açısından gösterirsek şöyle
bir tablo çıkıyor karşımıza (Yeşil alan yatırım yapılabilir düzeydeki son
düzeyi gösteriyor):
Tabloya göre Türkiye’nin bugünkü
görünümüyle kredibilitesi (sarı alanlar), yatırım yapacaklar açısından yatırım
yapılabilir düzeyin altında bulunmaktadır. Önde
gelen üç kredi derecelendirme kuruluşunun ikisi Türkiye’yi spekülatif dereceye,
üçüncüsü ise çok spekülatif dereceye yerleştirmiştir.
S&P’nin diğer ülkelere
verdiği kredi notlarını Türkiye ile karşılaştırmalı olarak gösterirsek bu kez
de aşağıdaki gibi bir tablo çıkıyor karşımıza (Kaynak: https://countryeconomy.com/ratings)
Ülke
|
S&P Kredi Notu
|
Almanya
|
AAA
|
ABD
|
AA +
|
İngiltere
|
AA
|
Güney Kore
|
AA
|
Çin
|
A +
|
İspanya
|
A -
|
Endonezya
|
BBB -
|
Rusya
|
BBB -
|
Brezilya
|
BB -
|
Güney Afrika
|
BB
|
İtalya
|
BBB -
|
Türkiye
|
B +
|
Yunanistan
|
B +
|
Arjantin
|
B
|
Görüleceği üzere Türkiye’nin
S&P’den aldığı kredi notu Arjantin’den yukarıda Yunanistan’la aynı
düzeydedir. Bu düşük not Türkiye’nin risk algısının çok yüksek olduğunu ortaya
koyuyor.
CDS, Credit Default Swap
deyiminin kısaltmasıdır. CDS, bir kişi ya da kuruluşun, kredi sahibinin
karşılaşabileceği alacağın ödenmemesi riskini belirli bir bedel karşılığında
üstlenmeyi kabul etmesinin bedelidir. Bu çerçevede bir anlamda kredi sigortası
gibi çalışır. Bir ülkenin ya da şirketin CDS primi ne kadar yüksekse borçlanma
maliyeti de o kadar yüksek demektir. Çünkü bu prim ister istemez faize
yansımaktadır. Türkiye’nin CDS priminin bugünlerde 310 dolayında olduğu
görülmektedir. Karşılaştırma yapabilmek açısından bazı ülkelerin 5 yıllık CDS
primlerini bir tabloda gösterelim (Tabloda yer alan primler CDS priminin
gösteriliş biçimi olan basis point esasına göredir. Mesela Türkiye’nin
çıkardığı 100 Dolar değerindeki bir tahvilin CDS primi olarak ne kadar para
ödenmesi gerekeceğini bulmak için CDS primini 100’e bölmek gerekiyor. Buna göre
Türkiye’nin 100 Dolarlık tahvilinin CDS bedeli 300 / 100 = 3 USD olarak
bulunuyor.) (Kaynak: http://www.worldgovernmentbonds.com/cds-historical-data/turkey/5-years/)
Ülke
|
CDS Primi
|
Almanya
|
12,1
|
ABD
|
16,7
|
İngiltere
|
28,1
|
Güney Kore
|
29,8
|
Çin
|
49,5
|
İspanya
|
68,1
|
Endonezya
|
103,8
|
Rusya
|
125,0
|
Brezilya
|
153,2
|
Güney Afrika
|
175,1
|
İtalya
|
212,5
|
Türkiye
|
300,0
|
Yunanistan
|
373,1
|
Arjantin
|
645,8
|
Tablonun gösterdiği gibi Türkiye’nin
CDS primi oldukça yüksektir. Bu da bize yabancı yatırımcı gözüyle Türkiye
riskinin yüksek olduğunu gösteriyor ve yukarıda verdiğimiz kredi derecelendirme
kuruluşlarının notlarını doğruluyor.
Kredi derecelendirme
kuruluşlarının kredi notları yılda birkaç kez gözden geçirildiği için
genellikle anlık değişmeleri göstermez. Buna karşılık CDS primi piyasada her
gün değişiyor ve bu nedenle de günlük, anlık risk artışlarını barometre gibi
yansıtıyor.
Faizler de bu risklere göre
oluşuyor.
A ülkesinin riskli bir ülke
olduğunu o nedenle ülke kredibilitesinin düşük olduğunu, B ülkesinin daha az
riskli bir ülke olduğunu ve ülke reytinginin yüksek olduğunu ve her iki ülkenin
de sermaye hareketlerini serbest bıraktıklarını varsayalım.
A ülkesi daha yüksek riskli ve
daha düşük kredibilite sahibi olduğu için faiz oranı B ülkesine göre daha
yüksek olacak demektir. Diyelim ki A ülkesinde bu nedenle faiz oranları yüzde
14 iken B ülkesinde faiz oranları yüzde 3 olsun. Bu durumu bir şekil üzerinde
göstererek açıklamaya çalışalım.

Yine diyelim ki yüzde 14 faizle A ülkesine a1 kadar dış kaynak giderken, yüzde 3 faizle B ülkesine b1 kadar dış kaynak gitmektedir.
Bu aşamada A ülkesine fazlasıyla
kredi girdiği için talep karşılanmış ve faizler yüzde 12’ye düşmüş olsun. Bu
durumda ülkeye gelen kaynak miktarı da azalacak ve a2’ye gerileyecektir. Buna
karşılık buradan çıkan kaynaklar faizi değişmemiş olan daha az riskli B
ülkesine yönelecek ve bu ülkeye gelen kaynak miktarı b2’ye genişlemiş olacaktır.
B ülkesinin bu kadar kaynağa ihtiyacı olmadığı için bu ek kaynak girişleri B
ülkesinde faizin düşmesine, mesela yüzde 2,75’e gerilemesine yol açacaktır. Hiç
kuşkusuz bu değerlendirme diğer koşulların değişmediği (ceteris paribus) haller
için geçerlidir. Yani eğer A ülkesinde risklerin azalmasına ve dolayısıyla
kredibilitenin yükselmesine yol açan bir gelişme olmuşsa o zaman KA sermaye
akımı eğrisi sağa doğru kayacak ve faiz yüzde 10’a düştüğü halde A ülkesine
gelen kredi miktarı (a1) değişmeden kalacaktır.
Bu durumda A ülkesinin yapması
gereken şey risklerini azaltmaya çalışması ve bu yolla ülkeye dış kaynak
girişini artırarak hem kuru hem de faizi düşürebilecek ortamın yaratılmasını
sağlamaktır.
A ülkesini Türkiye, B ülkesini de
ABD, Almanya gibi ülkeler olarak düşünebiliriz.
Burada değinilen gelişmeler
sermaye hareketlerinin serbest olduğu ve kurun büyük değişimler göstermediği
hallerde doğrudur. Aksi takdirde kurda değişiklikler ortaya çıkıyorsa o zaman
konu başka yerlere kayabilecektir. O halde sermaye hareketleri serbestse ve iki
ülke paraları arasındaki kur ilişkisi büyük bir oynaklık ya da iki paradan biri
aleyhine bir aşırı değerlilik taşımıyorsa bu ülkeler arasındaki sermaye
hareketlerinin yönünü ülkelerin risk durumu, yani kredibilitesi ve faizlerin
düzeyi belirleyecektir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026181 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.