Bütçe, Piyasanın Görünümünü Yansıtıyor
Kamu bütçesi bize iki konuda
bilgi verir: (1) Kamu kesiminin finansmanının nasıl olduğunu, açık verip
vermediğini ve faizler üzerinde etki yaratıp yaratmayacağını gösterir. (2)
Piyasanın yani özel kesimin satış yapıp yapamadığını, ithalatın gidişini
gösterir.
Kamu Kesimi
Açısından Durum
Bütçe açığı yılın ilk 5 ayında
66,5 milyar TL olurken faiz dışı denge de (bütçe gelirleri – faiz dışı bütçe
giderleri) 20,1 milyar TL açık verdi. Böylece her yıl fazla vererek borçlanmanın
bir bölümünü kapatmaya yarayan faiz dışı dengenin bu yıl açık vererek
borçlanmayı artırıcı etki yarattığına tanık olmaya başlıyoruz.
Gidişin bu yönde olduğunu zaten iki
hafta önce açıklanan Hazine Nakit Dengesinden görmüştük.
Hazine ve Maliye Bakanlığınca
yayınlanan Ocak – Mayıs Genel Bütçe dengesini gösteren tabloya bir göz atalım:
Bu tablonun ortaya koyduğu sorunları
sıralayalım: (1) 2019 yılının ilk 5 ayında bütçe giderleri 2018 yılının aynı
dönemine göre yüzde 28,4 oranında artmış. Bu artış söz konusu dönemdeki
ortalama 12 aylık enflasyonun (yüzde 19,5) yaklaşık 9 puan üzerinde bir artışa işaret ediyor.
(2) Faiz giderlerindeki yüzde 47,6 artış kamu kesimi borçlanma maliyetinde
yaşanmaya başlanan yükselişin boyutlarını gösteriyor. (3) Bütçe gelirleri giderlerin
tersine enflasyonun altında bir artış sergileyerek sadece yüzde 15 artmış. (4) Asıl
büyük sorun bütçenin temel finansman kalemi olan vergi gelirlerinde ortaya
çıkıyor. Vergi gelirleri, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 4,3 artmış. Ki
bu ilk 5 ayın ortalama enflasyonu olan yüzde 19,5 oranındaki enflasyonun neredeyse
beşte biri oranında bir artış demek. (5) 2018 yılının ilk 5 ayında bütçe açığı
yıllık açık beklentisinin yüzde 28,2’si oranında iken 2019 yılının ilk 5 ayında
bu oran yüzde 82,5 olmuş. Yani yıllık bütçe açığı tahmininin yüzde 82,5’i yılın
ilk 5 ayında gerçekleşmiş.
Bu görünüm, 2019 yılı bütçesinin
tahmin edilenden fazla açık vereceğini, dolayısıyla kamu borçlanmasının ister
istemez artacağını, açıktaki artışın enflasyon üzerinde olumsuz etki
yaratacağını ve bunların sonucunda kamu kesiminin borç verilebilir fonlar
piyasasında yaratacağı ek talebin faizler üzerinde artırıcı etki oluşturacağını
ortaya koyuyor. Bu durumda eldeki tek çıpa olan bütçe çıpası da elden çıkmış
görünüyor.
Özel Kesim ve
Piyasa Açısından Durum
Kamu bütçesinin özel kesim ve
piyasa açısından nasıl bir gösterge olduğunu ortaya koymak için Hazine ve
Maliye Bakanlığınca yayınlanan Ocak – Mayıs Genel Bütçe Gelirlerindeki gelişmeyi
gösteren tabloya bakalım:
Bütçe Gelir tablosu bize özel
kesimin, hane halklarının ve özetle piyasanın durumu hakkında çok önemli bilgiler veriyor. (1) Dahilde alınan Katma Değer Vergisi (KDV) ilk 5 ayda geçen
yılın ilk 5 ayına göre yüzde 20,5 azalmış. Enflasyonun ortalama yüzde 19,59 olduğu
ilk 5 ayda KDV tahsilatındaki bu düşüş bize piyasada satışların tepe taklak
olduğunu gösteriyor. Çünkü dahilde alınan KDV satış üzerinden alınan bir vergi.
(2) Benzer bir durum Özel Tüketim Vergisinde de (ÖTV) söz konusu. ÖTV tahsilatı
da geçen yıla göre yüzde 6,8 azalmış. Satışların nasıl düştüğünü gösteren çok önemli
bir gösterge. (3) İthalde alınan KDV ise yüzde 10,7 artmış. İthalat düşse de
karşılığı olan TL, kur nedeniyle arttığı için tahsilat (enflasyonun yarısı
düzeyinde de olsa) artmış.
Bu görünüm piyasanın sıkıntı
içinde olduğunu, sanayi üretimindeki, perakende satışlardaki düşüşü ve beklenti
anketlerindeki olumsuzluğu doğruluyor.
Sonuç
Alınan bütün önlemlere karşın
ekonomide yeterli canlanma oluşmuyor. Çünkü sorun yalnızca ekonomik değil.
Riskleri yükselten ve piyasada sıkıntı yaratan birçok mesele var.
bütçe konusunda
Borçlanarak Yaşamanın Maliyeti 17 Şubat 2026ABD Bugün Kapanabilir30 Eylül 2025Devasa Bütçe Açığı Nasıl Finanse Edildi? 23 Ocak 2025Bütçe Açığı Rekoru16 Ocak 2025124 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.