Fed İmdada Yetişti
Parasal Sıkılaştırma Derken Nereye Geldik?
Çok değil 6 – 7 ay öncesine kadar
ABD Merkez Bankası’nın (Fed) 2019 yılında 2 kez mi yoksa 3 kez mi faiz
artıracağını tartışıyorduk. Parasal sıkılaştırmanın ikinci parçası olarak
bilanço küçültme programı çerçevesinde 2019 yılında piyasadan çekip sterilize
edeceği miktarın 600 milyar dolar olacağı ve bu aynı miktarın 2020 yılında da
çekileceği açıklanmıştı. Bütün bunların dış piyasalarda likidite daralması
yaratacağı, ABD tahvillerine ilgi oluşturacağı ve önce tahvil fiyatlarının
sonra da faizlerinin yükseleceği konuşuluyordu. Bu gelişmelerin gelişmekte olan
ekonomilerin dış kaynaklara erişimini zorlaştırması ve borçlanma maliyetlerini
de artırması bekleniyordu.
Dünya Ekonomik Forumunun Ocak
ayının üçüncü haftasında düzenlediği Davos toplantısı öncesinde bu beklentilerde
bazı tereddütler oluşmaya başladı. ABD – Çin ticaret savaşının giderek ciddi
bir hal alması, Avrupa’nın beklenen toparlanmayı tam olarak sağlayamaması, belirli
bazı iyileşmeler görülse de Japonya’nın 30 yıllık uykudan tam olarak
uyanamaması, İngiltere’nin Brexit’i nasıl yürüteceği konusunun belirsizliği, tek
tek bazı gelişmekte olan ülkelerin ekonomik durumunun bozulması gibi bazı
etkenler bu tereddütlerin başlıca nedenleriydi. Bazı yorumcular ABD’nin
resesyona girebileceği olasılığını dile getirir olmuşlardı. Davos toplantıları
sırasında Dünya Ekonomik Forumunun dünyanın en büyük 800 şirketinin CEO’ları
arasında yaptığı bir anketi yayınlaması birden kulaktan kulağa fısıldanan resesyon
meselesini gün yüzüne çıkarıverdi. CEO’ların çoğu 2019’da Uzakdoğu’nun ve
Avrupa’nın resesyon yaşayacağını, ABD’nin de resesyonla karşılaşabileceğini
öngörüyordu. Bu anket sonrasında işler ciddiyet kazanmaya başladı. Çünkü 800
büyük şirketin CEO’sunun karamsar olması demek dünyanın en büyük şirketlerinin
karar alıcı makamında oturan bu kişilerin kararlarını bu karamsar görüşler
doğrultusunda alacak olması demekti. Bu durumda bu şirketler yeni yatırımlara
girmeyecek, muhtemelen bazı üretim birimlerini, şubelerini kapatacak, çalışanlarının
bir bölümünü işten çıkaracak ve o korktukları resesyona gidişi doğrudan
kendileri tetiklemiş olacaklardı.
Davos’ta açıklanan bu anket sonrası
birçok şey değişti. Resesyon bekleyenlerin sayısı hızla arttı. Bu beklenti, Fed
yönetimini de etkiledi. Fed yönetiminde yer alan bazı üyeler Fed’in 2019’da bir
defadan fazla faiz artırmasının doğru olmayacağını söylemeye başladılar. Zaman ilerledikçe
2019 yılında faiz artırmamak gerektiğini söyleyenler çıktı. O aralar Fed, faiz artırmama
konusunda yavaş yavaş mesajlar vermenin yanı sıra bilanço küçültme programına
2020 yılında ara vereceğini, yani 2020 yılı için açıklanan 600 milyar dolarlık
piyasadan para çekme hamlesini yapmayacağını açıkladı.
Son dönemlerde, özellikle ABD –
Çin ticaret savaşının çözülmek bir yana tırmanması ve Avrupa’nın istenen çıkışı
bir türlü yakalayamaması resesyon endişelerinin iyice artmasına yol açtı.
Aslında ABD ekonomisinin temel verileri oldukça olumlu bir görünüm sunuyor. İşsizlik
başvuruları gibi önemli ama ayrıntıdaki göstergeleri bir yana koyar da işsizlik
oranı (yüzde 3,6), büyüme oranı (yüzde 2,5), enflasyon oranı (yüzde 1,9), bütçe
açığı (yüzde 4,3), cari açık (yüzde 2,3) gibi temel verilere bakarsak ABD
ekonomisinde bir resesyon görünümü olmadığını görürüz. Buna karşılık dünyanın
eskisi gibi mal ve hizmet ticareti dışında kendi içine kapalı parçalardan
oluşmadığını, sermaye hareketlerinin serbest kalmasıyla krizlerin bir
ekonomiden ötekine hızla bulaşabildiğini dikkate alırsak Çin’de ve/veya Avrupa’da
ortaya çıkacak bir krizin ABD’yi etkilememesi düşünülemez. 2008’den beri
süregelen küresel krizin insanlar ve özellikleri iş dünyası üzerinde yarattığı
ürkeklik, çekingenlik, içine kapanma duygusunun ortaya çıkardığı olumsuz hava
da dikkate alınırsa ABD’nin yeni bir resesyon dalgasından korkmasının nedeni kolayca
anlaşılabilir.
Avrupa Merkez Bankası (AMB), geçen
yılın son çeyreğinde Fed’in önceden yaptığı gibi faiz artırmanın ve parasal
genişlemeye son vermenin ilk adımlarını atmaya başlamıştı. Buna karşılık Avrupa
beklenen toparlanmayı bir türlü başaramadı. İzleyen aylarda AMB Başkanı Draghi,
ortaya çıkan olumsuz gelişmeler karşısında parasal sıkılaştırma adımlarından
vazgeçildiğini açıkladı. Draghi, son Fed toplantısından önce parasal genişleme
ve faiz indirimlerinin uyguladıkları politikanın bir parçası olduğunu
söyleyerek, AMB’nin, önümüzdeki dönemde faiz indirimine gitmesinin mümkün
olduğunu açıkladı. Bu açıklamayla birlikte piyasalar AMB’nin Eylül ayında faiz
indirimine gideceği beklentisine girdi. AMB’nin faizi halen sıfır. İndirim
olursa AMB para vereceği bankalara üste faiz ödeyecek.
Bu hafta yapılan Fed toplantısından
önümüzdeki dönemde faiz indirimine gidilebileceği yolunda net açıklamalar çıktı.
Fed’in geçerli faiz oranı (Fed’s Fund Rate) yüzde 2,25 – 2,50 aralığında bulunsa
da Fed faizi denildiğinde yüzde 2,50’lik üst limit anlaşılıyor.
Böylece ABD ve Avrupa’da parasal
sıkılaştırma ve faiz artırımı olacağı beklentisiyle başladığımız yılın
ortasında parasal gevşeme ve faiz indirimi beklentisine kadar gelmiş olduk.
Fed, ABD ekonomisindeki iyi
görünüme karşın proaktif davranarak politika değişikliğine gidiyor. Bunun nedeni
yukarıda değindiğimiz gibi Çin’de ve Avrupa’da resesyon eğilimlerinin ortaya
çıkması ve bunun gerçekleşmesi halinde bu dalganın ABD ekonomisini de vuracak
olması. Fed, bu hamlesiyle bir yandan ABD ekonomisini koruma altına almaya
çalışırken bir yandan da dünyaya yeterli likidite bırakarak diğer ekonomilerde
ortaya çıkabilecek olumsuzlukları önlemeye çalışıyor.
Fed’in parasal sıkılaştırmayı
askıya alması, AMB’nin parasal genişlemeye devam edilebileceğini ve her
ikisinin de 2019 yılı için faiz indirebileceklerini açıklamış olmaları
özellikle borsalarda yeni bir ralliye yol açmış bulunuyor.
Bu Gelişmelerin Türkiye’ye
Etkisi
Fed ve AMB’nin yeni bir faiz
indirimi ve parasal gevşeme programına gireceklerine ilişkin gelişmeler, küresel
sistemde beklentileri değiştirdi ve giderek yoğunlaşan olumsuz havayı da dağıttı.
Özellikle Türkiye gibi dış kaynağa ihtiyaç duyan gelişmekte olan ülkeler için
bu yeni durum olumlu bir hava yaratıyor. Likiditenin bollaşması, ABD ve Avrupa’da
faizlerin düşmesi kaynakların yeniden yüksek faiz veren gelişmekte olan ekonomilere
yönelmesine yol açıyor.
Bu, Türkiye için olumlu bir
durum. Önümüzdeki bir yıllık sürede yaklaşık 177 milyar dolar tutarında dış
yükümlülüğün vadesi geliyor. Bunların bir bölümü yenilenmesi nispeten kolay
kalemler, bir kısmı ise maliyet artışlarından ve ülke riski artışlarından
oldukça etkilenen kalemler. Fed ve AMB’nin kararlarının yarattığı olumlu hava
bu yükümlülüklerin hem daha kolay hem de daha ucuza yenilenmesinin önünü
açacak. Böylece Türkiye’ye döviz girişinde ortaya çıkacak artışlar kurların da
düşmesini sağlayacak. Kurların düşmesi enflasyonun da düşüşünü hızlandıracak.
Türkiye’nin dış borçlarının
ağırlığı Dolarla, döviz gelirlerinin ağırlığı Euro ile olduğu için Euro/Dolar
paritesinin Euro lehine gelişmesi de Türkiye’nin lehine olur. Fed’in, AMB’ye
göre öncelik alması bu gelişmeyi tetikleyecek gibi görünüyor.
Buna karşılık TL’nin dış
değerinin yükselmesi ve ihracatımızın ağırlıklı merkezi olan Avrupa’da işlerin kötü
gitmesi ihracatımızı olumsuz etkileyecek bir durum ortaya çıkarabilir.
Fed ve AMB’nin parasal
uygulamalarındaki değişimin Türkiye’ye yönelik olumlu etkileri, olumsuz etkilerine
göre daha fazla.
Özetle söylemek gerekirse dış
kaynak ihtiyacı olan gelişmekte olan ekonomiler için işler kötüye giderken Fed
imdada yetişmiş oldu.
Bu olumlu havayı bozmamak ve iyice lehimize çevirmek biraz da bizim elimizde.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026142 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.