Enflasyon Bugün Düşer Yarın Çıkar
Geçen yılın yüksek aylık
enflasyonlarının bu yıl tekrarlanmayacağı ve dolayısıyla baz etkisiyle
enflasyonda hızlı bir düşüş yaşanacağı görüşü son dönemde ABD ile ilişkilerin
düzelebileceği ve Fed’in faiz indirimlerine gidebileceği görüşüyle birleşince
piyasada ciddi bir iyimserlik dalgası yarattı. Bir zamanlar yüzde 20
enflasyondan söz edilirken şimdilerde tek haneli enflasyon konuşulur oldu. Bu tahminler,
dış gelişmelerin yanı sıra baz etkisi denilen bazı aritmetik hesaplara
dayanıyor.
Bu çerçevede yaptığım basit bir
hesaplamayı aşağıda sunayım. Aşağıdaki tablo TÜFE endekslerindeki değişimlere
yani aylık enflasyon ve oradan giderek hesaplanan 12 aylık sonuçlara dayanıyor.
Sarı alan henüz sonucunu bilmediğimiz dönemleri gösteriyor. Bu döneme ait aylık
ve 12 aylık oranların hesaplaması bana ait. Bu hesaplama çok basit bir
varsayıma dayanıyor: Bundan sonraki her ayın enflasyon oranını geçen üç yılın
aylık TÜFE ortalamaları olarak aldım. 12 aylık enflasyonlar da buna göre
şekillendi.
Aylar
|
2018 Aylık
|
2019 Aylık
|
2019 12 Aylık
|
Ocak
|
1,02
|
1,06
|
20,35
|
Şubat
|
0,73
|
0,16
|
19,67
|
Mart
|
0,99
|
1,03
|
19,71
|
Nisan
|
1,87
|
1,69
|
19,50
|
Mayıs
|
1,62
|
0,95
|
18,71
|
Haziran
|
2,61
|
0,03
|
15,72
|
Temmuz
|
0,55
|
0,62
|
15,79
|
Ağustos
|
2,3
|
0,84
|
14,33
|
Eylül
|
6,3
|
2,38
|
10,41
|
Ekim
|
2,67
|
2,06
|
9,80
|
Kasım
|
-1,44
|
0,19
|
11,43
|
Aralık
|
0,4
|
0,91
|
11,94
|
(İsterseniz siz de kendi
tahminlerinizi sarı alanda 2019 Aylık başlıklı sütunda yer alan oranların
yerine kendi öngördüğünüz oranları yazarak yapabilirsiniz. 12 aylık enflasyonu
da bir önceki 12 aylık enflasyondan 2018 yılının o aya isabet eden oranını
çıkarıp yerine kendi tahmininizi koyarak hesaplayabilirsiniz. Tabii burada 12
aylık enflasyon oranlarını çok daha sağlıklı hesaplamak için TÜİK’in TÜFE
endeks sayılarını kullanmak gerekiyor. Basitleştirme amaçlı bu pratik yolu
tercih ettim. )
Benim bu basit hesaplamam
yılsonunda TÜFE’nin yüzde 11,94 çıkacağını gösteriyor. Kimisi buna benzer
hesapları farklı oranlar kullanarak yapıyor ve yılsonu enflasyonunu yüzde 15
çıkarıyor, kimisi de yüzde 8,5 buluyor. Bunların hepsi de mümkün çünkü geçen
yılın aylık enflasyon oranları çok yüksek ve bu yıl aynı durum tekrarlanmadığı
sürece 12 aylık oranlar düşecek (buna baz etkisi deniyor.) Enflasyondaki hızlı
düşüşün devamı kurdaki hareketlere fazlasıyla bağlı.
Basit bir hesaplama yöntemi. Ne
var ki her basit hesaplama yöntemi gibi birçok etkiyi ihmal ediyor. Yaşam bu
hesaplamadaki kadar basit değil. Birçok olay yaşanıyor, dışarıdan gelen etkiler
var, kamu açığı artıyor, beklentiler değişiyor, riskler yükselebiliyor ve en
önemlisi kur değişebiliyor. Eğer iktisatçıların yaptığı gibi yapar “ceteris
paribus” yani “bütün diğer değişkenler sabit kalırsa” diyerek yola çıkarsak bu basit
sistem doğru sonuç verir. Ne var ki bütün diğer değişkenlerin sabit kaldığı
durum teoriyi basite indirgeyip anlatmak için kullanılan bir varsayımdır.
Ekonomi biliminde teorik modelden gerçek yaşama geçerken teker teker o sabit
tutulan değişkenler serbest bırakılarak duruma bakılır ve son aşamada teoriyle gerçek
yaşamın birleşmesi sağlanır.
Burada da öyle yapalım.
Enflasyonun düşüşünü bozabilecek şeylere bir bakalım. Bunlardan bir bölümü
bizim elimizde, bir bölümü değil. Mesela petrol fiyatlarında ortaya çıkacak
gelişmeler veya Fed’in alacağı faiz kararları ya da ABD – Çin ticaret savaşı
gelişmeleri bizim elimizde olmayan, bizim etkileyemeyeceğimiz gelişmeler. Son
dönemde petrol fiyatlarındaki düşüşler, Fed’in faiz indireceğine ilişkin
beklentilerin ciddi biçimde artması, ABD ile S 400 meselesinde yumuşama olacağı
beklentisi TL’ye değer kazandırmış, bu da enflasyonun düşüşü konusundaki
beklentileri güçlendirmiş bulunuyor. Beklentiler, gerçekleşmeyi fazlasıyla
etkiliyor. Eğer bu gelişmeler beklendiği gibi olmazsa işler tersine dönebilir.
Bizim elimizde olan birtakım
konular da var. Örneğin kamu harcamalarının inanılmaz biçimde artışı
enflasyonun geleceğini çok etkileyecek. Bunu Hazine Nakit Dengesiyle açıklamaya
çalışayım. Hazine nakit açığı Hazine borçlanması için esas alınması gereken
tutarı gösterir.
Hazine Nakit Dengesi
|
2016
|
2017
|
2018
|
2019/5
|
Giderler
|
592,9
|
697,1
|
850,5
|
428,9
|
Gelirler
(Özelleştirme dahil)
|
554,7
|
636,7
|
780,2
|
362,2
|
Nakit
Dengesi
|
-38,2
|
-60,4
|
-70,3
|
-66,7
|
Faiz Dışı
Nakit Dengesi
|
-5,3
|
-17,8
|
-6,2
|
-22,2
|
Tablo bize Hazine Nakit
Dengesinin hızlı bir bozulma içinde olduğunu gösteriyor. 2018 yılının tamamında
70,3 milyar TL açık vermiş olan nakit dengesi bu yılın ilk 5 ayındaki 66,7
milyar TL açıkla geçen yılın yıllık açığına yaklaşmış bulunuyor. Bu, bize
gelirlerin enflasyonla uyumlu artmadığını, buna karşılık giderlerin enflasyona
göre çok hızlı arttığını gösteriyor. Tablonun bir başka ürkütücü yanı faiz dışı
açığın hızla artmış olması. Yani nakit dengesi öyle bir yerde ki Hazine
gelirleri, bırakın faiz giderleri için bir miktar ayırmayı, faiz dışı giderleri
bile karşılayamıyor ve açık veriyor.
Mesela yukarıdaki basit hesabı
yaparken görmezden geldiğimiz ya da ekonomi diliyle söylemek gerekirse sabit
tuttuğumuz bu artarak giden nakit açığı, Hazinenin daha çok borçlanması ve bunun
faizlerin düşmesinin önünde engel oluşturacağını ortaya koyuyor. Bunu gören
hükümet, nakit açığı ve dolayısıyla borçlanma ihtiyacını çözebilmek için Merkez
Bankası’nın birikmiş geçmiş yıllar yedek akçelerinin Hazineye aktarılmasını
öngören bir kanun değişikliğine gidiyor. Bu düzenleme Hazine borçlanma
ihtiyacını düşürerek faizleri denetim altında tutsa da Merkez Bankası cephesinde
parasal genişlemeye yol açarak enflasyonu yukarı itecek.
Özetle söylemek gerekirse enflasyon
oranlarını ve endeks sayılarını alarak yapılan basit hesaplar gerçek yaşamı yansıtmayabilir.
Bu tür hesaplara son aşamada ceteris paribus varsayımını kaldırarak bakmakta ve
erken havaya girmemekte yarar var.
Antoine de Saint Exupery’nin
dediği gibi: “Yaşam, kitapların öğrettiğinden fazlasını öğretir bize.”
Açıklayıcı Notlar:
Açıklayıcı Notlar:
Enflasyon Düşüşü Ne
Demektir?
Enflasyon düşüşü fiyatlarda düşüş
demek değildir. Enflasyon düştü dediğimizde fiyatların artış hızının düşüşünü
kastediyoruz. Örneğin geçen yıl Haziran ayında % 2,61 artan enflasyon bu yılın
Haziran ayında yüzde 0,03 artmışsa bu enflasyon düşüşüdür, fiyatlarda düşüş
değildir.
Baz Etkisi Nedir?
Baz etkisi; karşılaştırmaya konu
olan iki dönemden ilkinde herhangi bir nedenle oran ya da sayılar üzerinde
ortaya çıkan aşırı bir yükseliş veya düşüşün karşılaştırılan dönemlerin
sonuçları üzerinde yarattığı etkidir. Bir örnekle açıklayalım. Geçen yılın ilk
aylarında kurlardaki artış sonucu Haziran ayında aylık enflasyonun yüzde 2,5
gibi çok yüksek bir oranda geldiğini düşünelim. Bu aylık artış, endeksi 2,5 puan
artırmış olur. Bu yılın Haziran ayında kurlar aynı sıçramayı göstermediği,
başkaca da bir olumsuz etki olmadığı için aylık enflasyonun yüzde 0,5 geldiğini
varsayalım. Bu durumda geçen yılın Haziran ayına ait yüzde 2,5’luk enflasyon
oranı endeksten çıkacak yeni gelen yüzde 0,5’lik oran endekse girecek ve 12
aylık enflasyon 2 puan düşmüş olacaktır. Buna baz etkisi deniyor.
enflasyon konusunda
Kredi Kartlarından Giderek Enflasyonu Hesaplamak 26 Ekim 2026Türkiye'de Fiyat Algısı Neden Bozuldu? 4 Ağustos 2026Friedman’ın Dünyasından Bugünün Enflasyonuna / From Friedman’s World to Today’s Inflation21 Mayıs 2026Enflasyonu Niçin Düşüremiyoruz? 12 Mayıs 202669 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.