Enflasyon, Faiz, Neden ve Sonuç
Talep
enflasyonundan maliyet enflasyonuna gidiş ve faiz artışı
Talep artar
arz karşılık
verecek kadar hızlı artmazsa
fiyatlar
yükselmeye başlar
bu
yükseliş devam ederse enflasyona dönüşür
bankalar mevcut faizle mevduatı tutamaz
olurlar
faizler,
enflasyona paralel olarak artmaya başlar
faizler artınca finansman maliyetleri
yükselmeye yönelir
maliyet artışları fiyatlara yansır
fiyatlar yükselir
enflasyon hızlanır
faizler tekrar artmaya başlar
Özet: Talep artışıyla başlayan gelişmede enflasyon (talep
enflasyonu) ilk neden ve faiz artışı sonuçtur. Bu zincir devam ettiğinde
faizlerdeki artış finansman maliyetlerini artırmaya başlayınca bu kez faiz
neden, maliyet enflasyonu sonuç olmaya başlar.
Geçici Çözüm: Zincirleme neden – sonuç ilişkilerinde çözüm ilk
nedeni bulup onu çözmekten geçer. Burada ilk neden artan talebe arzın yanıt
verememesidir. O halde çözüm iki yoldan birisiyle olur: İlk çözüm yolu; arzı (üretimi)
artırmak veya ithalatla talebi karşılamaktır. Bu, zaman veya döviz yetersizliği
yüzünden mümkün olmayabilir. İkinci çözüm yolu; Faizi artırmak ve bu yolla talebi
kısmaktır. Bunun da büyümeyi düşüreceği dikkate alınmalıdır.
Kur artışından maliyet enflasyonuna geçiş ve faiz artışı
Ülke riskleri artar
kur yükselir (yerel
para değer kaybeder)
ithal girdiler
pahalı hale gelir
ithal girdiye dayalı üretim maliyetleri
yükselmeye başlar
üretici maliyet artışlarını fiyatlara
yansıtır
bu yükseliş devam ederse fiyat artışları enflasyona dönüşür
kur artışını ve enflasyonu frenlemek için
faizler artırılır
faizler artınca finansman maliyetleri
yükselmeye yönelir
firmalar tekrar fiyatları
artırırlar
enflasyon hızlanır
faizler tekrar artmaya başlar
Özet: Ülke riskinde artışla başlayan gelişmede kur artışı ilk
neden, maliyet enflasyonu artışı zincirleme neden ve faiz artışı sonuçtur. Bu
zincir devam ettiğinde faizlerdeki artış finansman maliyetlerini artırmaya
başlayınca bu kez kur atışıyla birlikte faiz artışı da neden olmaya ve maliyet
enflasyonu sonuç olmaya başlar. Bir başka ifadeyle nedenler ve sonuçlar
zincirleme görünümle birbirinin yerini almaya yönelir.
Geçici Çözüm: Neden – sonuç ilişkilerinde çözüm ilk nedeni bulup
onu çözmekten geçer. Burada ilk neden artan riskler nedeniyle kurdaki
yükseliştir. O halde çözüm iki yoldan birisiyle olur: İlk çözüm yolu; riskleri
azaltmaya çalışmaktır. Bu, eğer risk artışı içeriden kaynaklanıyorsa mümkündür
ama eğer dışarıdan kaynaklanıyorsa her zaman mümkün olmayabilir. İkinci çözüm
yolu; Faizi artırmak ve bu yolla döviz girişini artırarak kuru dengelemeye
çalışmaktır. Bu da sonuçta sıcak parayı çekecek bir adım olacağı için
sürdürülebilir bir yaklaşım değildir.
Enflasyon
düşerken faiz de düşer
Enflasyon çeşitli nedenlerle
düşebilir. Her şeyden önce enflasyona neden olan gelişmelerde tersine
değişimler ortaya çıkarsa enflasyon düşebilir. Mesela talepte bir düşüş olursa,
arzda ve ihracatta bir değişme olmadığı sürece enflasyonda düşüş başlar. Arzda
bir artış olursa talepte bir değişiklik olmadığı durumda enflasyon düşüşe
geçer. Ülke riskinde gerilemeler olur ve ülkenin parası diğer paralara karşı
güçlenmeye başlarsa enflasyon düşmeye başlar. Bazı tür krizlerde enflasyon
düşer, tam tersine deflasyon ortaya çıkabilir. Bunlara ek olarak enflasyonun
düşmeşine etkili olabilecek baz etkileri de olabilir. Baz etkisi;
karşılaştırmaya konu olan iki dönemden ilkinde herhangi bir nedenle oran ya da
sayılar üzerinde ortaya çıkan aşırı bir yükseliş veya düşüşün karşılaştırılan
dönemlerin sonuçları üzerinde yarattığı etkidir. Bir örnekle açıklayalım. Geçen
yılın ilk aylarında kurlardaki artış sonucu Haziran ayında aylık enflasyonun
yüzde 2,6 gibi çok yüksek bir ortanda geldiğini düşünelim. Bu aylık artış,
endeksi 2,6 puan artırmış olur. Bu yılın Haziran ayında kurlar aynı sıçramayı
göstermediği, başkaca da bir olumsuz etki olmadığı için aylık enflasyonun yüzde
0,3 geldiğini varsayalım. Bu durumda geçen yılın Haziran ayına ait yüzde 2,6’lık
enflasyon oranı endeksten çıkacak yeni gelen yüzde 0,3’lük oran endekse girecek
ve 12 aylık enflasyon 2,3 puan düşmüş olacaktır.
İşte bütün bu nedenlerle
enflasyonda ortaya çıkacak düşüş faizlerde de düşüşe yol açar. Bankalar
enflasyonun çok üzerinde faiz vermek istemez. İnsanlar da eğer enflasyonun
düştüğünü görürse reel faizin (enflasyondan arındırılmış faiz) pozitif olması
kaydıyla daha düşük faizlere razı olabilirler.
Sonuç
Gerek talep enflasyonu gerekse
kur artışı kaynaklı maliyet enflasyonunda eğer nedene bağlı bir çözüm
bulunamıyorsa sonuçtan giderek yani faizi artırarak zaman kazanılır, böylece
geçici çözüm sağlanır. Bu kazanılan zaman içinde enflasyona neden olan
sorunların çözümü için sistemi düzeltecek yapısal değişikler yapılmaya
başlanmalıdır. Eğer bu önlemler alınmazsa sorun kısa vadede çözülmüş olmakla
kalır.
Baz etkisiyle düşen enflasyona
öteki düşüşlerden daha titiz yaklaşmak gerekir. Çünkü baz etkisiyle düşen
enflasyon bir süre sonra bu kez ters baz etkisiyle yükselebilir.
Bu akıl yürütmenin tek zayıf
noktası kısa vade meselesidir. İktisatçıların kısa vade anlayışıyla
siyasetçilerin kısa vade yaklaşımı birbirini tutmaz. İktisatçılara kısa vade
gibi görünen süreler siyasetçilere uzun vade gibi görünür. O nedenle, imkânsız
olduğu defalarca söylense ve kanıtlansa bile, faizi düşürerek enflasyonu
düşürmek siyasetçiye çok çekici gelir.
enflasyon ve faiz konusunda
Faiz Yetmez11 Haziran 2026Van Allen Radyasyon Kuşakları ve Ekonomi8 Mayıs 2025Bu Faizle Üretim Yapmak Mümkün Değil 22 Nisan 2025Faiz İndiriminin Zamanlaması 20 Eylül 2024180 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.