Konutta Durum
Birçok kişi TL ile aldıkları
konutun fiyatının yükseldiğini görünce kazançlı olduğunu düşünüyor. Oysa aynı
tarihte o parayla konut yerine başka bir alanda yatırım yapsaydı sonuç ne
olurdu sorusuna göre hesap yapılması gerekir. Biz buna ekonomide “alternatif
maliyet” diyoruz.
Bir örnekle açıklayayım. 18
Temmuz 2018’de iki kişiden birisi 500.000 TL’ye bir daire satın alıp aynı gün
aylık 1.500 TL’ye kiraya vermiş olsun. Diğer kişi de 500.000 TL’yi o tarihteki
USD/TL kuru olan 4,80 ile dolara çevirip aynı gün yüzde 3 brüt (yüzde 2,4 net)
faizle bankaya yatırmış olsun. Bu iki kişinin bir yıl sonra 18 Temmuz 2019’daki
gelir – gider – servet durumu şöyle olur:
USD/TL Kuru
|
Konut Alan (TL)
|
Dolar Hesabı Açan
(USD)
|
|
18
Temmuz 2018
|
4,80
|
500.000
|
104.167
|
Kira
|
Aylık 1.500 TL
|
18.000
|
|
Faiz
|
%2,4 Net
|
2.500
|
|
Vergi
ve masraflar (2 aylık kira)
|
3.000
|
||
Net
Getiri
|
15.000
|
2.500
|
|
Anapara
+ Kira (Faiz)
|
515.000
|
106.667
|
|
18
Temmuz 2019
|
5,69
|
||
TL
Karşılığı
|
515.000
|
604.090
|
|
Fark
|
(606.935 – 515.000 =) 91.935
|
500.000 TL’siyle ev alan kişinin
aynı miktarla dolar alıp bankaya yatıran kişiden daha kazançlı olabilmesi için
aldığı evin değerinin bu bir yıl içinde 91.935 TL’den fazla değer kazanmış
olması gerekir. Bu değer kazanımı 2 – 3 yıl öncesine kadar mümkündü ve o
nedenle de konut talebi de yüksekti.
Konut fiyatlarının yükselişi 2001
krizinden sonra uygulanan yeni ekonomi programıyla başladı. Enflasyon ve
dolayısıyla faizler düşmeye başladı. Döviz kurları sabit kaldı yani TL değer
kazanmaya başladı. Türkiye Avrupa Birliğiyle tam üyelik müzakerelerine girdi,
yabancılar Türkiye’den konut almaya yöneldiler. Depremin en çok tehdit ettiği
İstanbul başta olmak üzere kentsel dönüşüm hamlesi başladı. Öte yandan
faizlerdeki düşüş, kurun sabitleşmesi, altın fiyatlarının düşüklüğü insanları
gayrimenkule yatırım yapmaya yöneltti. Bütün bunların sonucu olarak konut
fiyatları hızlı bir yükseliş içinde girdi. GSYH ve kişi başına gelir de
yükseldiği sürece bu gidiş sorun yaratmıyor yeni evlere talep oluyor, kiralar
da yüksek düzeylere çıkıyordu. Kurun fazla oynamaması, enflasyonun kontrol
altında kalmasına, faizlerin çok yükselmemesine ve dolayısıyla bankaya para
yatırmak yerine konut satın alınmasını kazançlı kılıyordu. Talep arttıkça satın
alınan evlerin değeri hızla artıyor, bu artış talebin daha da artmasına yol
açıyordu. Buna karşılık yukarıda yaptığımız hesapla gerçekçi biçimde yapılan
kira çarpanı hesapları bize İstanbul’da konut kira çarpanının ortalama olarak
30 yılın üzerinde oluşmaya başladığını gösteriyordu. 10 yıl önce 20 yıl olan
kira çarpanının bu kadar kısa sürede 30 yılın üzerine çıkması kira ile satış
bedeli arasında bir tutarsızlık oluşmaya başladığını gösteriyordu.
Derken önce kiralar, yasal
gereklere karşın, eski hızıyla güncellenemez oldu, ardından konut değerleri
düşüşe geçti. Son olarak da satışlar durma noktasına geldi. Eskiden, aldığı
konutu dolar cinsinden aldığı fiyatın üzerinde satanlar şimdilerde yine dolar
fiyatıyla aldıkları bedelin üçte ikisine çoktan razı görünüyorlar.
Aşağıdaki grafik bunu gösteriyor
(Kaynak: TCMB, Konut Fiyat Endeksi)
Merkez Bankası’nın her ay
çıkardığı konut fiyat endeksi 2017 yılının ortasından itibaren reel olarak
eksiye geçmiş bulunuyor. Nominal endeks de eksiye çok yakın bir düzeyde
bulunuyor.
Bu grafik bize konuttaki muhteşem
rüyanın önce tatsızlaştığını sonra da karabasana döndüğünü gösteriyor.
Bugünlerde İstanbul’da konutlar
için ortalama kira çarpanı 30 - 35 yıl dolayında görünüyor.[i] Son üç
yılda TL’nin Dolara karşı ortalama yüzde 25 değer kaybetmesi, enflasyonun ve
dolayısıyla faizlerin yükselmesi, alternatif yatırım aracı olarak görülen
konuta para yatıranlar için ciddi sorunlar yarattı. Bugün pek çok kişi yatırım
amacıyla aldığı konutu aldığı TL bedelin üzerinde bedelle satıyor. Bu satıştan kazançlı
çıktığını sanan kaç kişi var bilmiyorum ama hesabı yukarıda anlattığım
alternatif maliyet hesabıyla yapanlar zararda olduklarını görüyorlar.
Bugünkü fiyatlar, oturmak
amacıyla konut alımı için doğru fiyat düzeyine oldukça yaklaşıldığını
gösteriyor. Nüfus artışı, büyük
şehirlere göç ve deprem riski devam ettiğine göre ekonomide biraz toparlanma
olduğunda konut talebinin ve dolayısıyla fiyatlarının da yavaş yavaş
toparlanmaya başlaması normaldir. Ne var ki bugünkü göstergeler konut
piyasasının 2005 – 2015 arasındaki çekici düzeyine kolay kolay dönemeyeceğini
gösteriyor.
[i]
Piyasa karşılaştırmalarında Kira Çarpanı = Konut Değeri / Yıllık Brüt Kira Geliri
olarak alınıyor. Bu hesabın brüt olarak değil net olarak yapılması gerektiği
kanısındayım. Doğru hesap, kira gelirinin büyüklüğüne göre 2 – 3 aylık kira
bedelinin toplam yıllık kira tutarından düşülerek net gelirin bulunup onun
hesaba alınmasıyla yapılabilir. Madem faizde net getiriyi alıyoruz kirada da
aynı şeyi yapmamız gerekir. Doğrusu da budur çünkü ev sahibinin eline geçen
brüt gelirden vergi ödemesi gerekiyor. Dolayısıyla kira çarpanı formülü Kira Çarpanı
= Konut Değeri / Yıllık Net Kira Geliri olmalıdır.
62 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.