Yılın Ortasında Ekonominin Görünümü
Sanayi üretimi artış eğiliminde ancak bazı önemli sektörler henüz
toparlanma eğiliminden uzak görünüyor
TÜİK haber bülteninden alınmış
olan soldaki grafik takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretimi yıllık
değişim oranlarını gösteriyor. 2018 yılı süresince sürekli gerileyen sanayi
üretimi aynı yılın son çeyreğinde eksi bölgeye düşmüş ve yıl sonunda en düşük
noktaya geldikten sonra 2019 yılında toparlanma eğilimi göstermeye başlamış bulunuyor.
Benzer bir görünüm TCMB sitesinden aldığım verilerle hazırladığım sağdaki
grafikte yer alan imalat sanayiinde kapasite kullanım oranlarında da görülüyor.
Her iki grafik de sanayi kesiminin dipten dönüş eğilimini sergiliyor.
Buna karşılık otomotiv sanayiinde
ve inşaattaki çöküş ciddi olumsuz etkiler yaratıyor ve bu görüntülere bakılarak
geleceğe dair kesin kanılara varmamıza imkân veriyor.
Otomotiv Distribütörleri
Derneği’nin raporundan alınan soldaki grafikte çubuklar son 10 yılın ortalama
otomotiv pazarındaki (otomobil, hafif ticari araç ve ağır ticari araç)
satışları turuncu çizgi 2018 yılı satışlarını ve kırmızı çizgi de
2019 yılının ilk 5 aylık satışlarını gösteriyor. Grafiğin ortaya koyduğuna göre
otomotiv sektörü 2019 yılının ilk 5 ayında gerek 10 yıllık ortalamaların
gerekse geçen yıl ortalamalarının oldukça altında bir satış hacmi sergilemiş
görünüyor. Sağdaki grafik TCMB’nin Konut Fiyat Endeksi Raporundan alınmış olup
mavi alan konut fiyatlarındaki nominal değişimi, turuncu alan da reel değişimi
gösteriyor. Nominal değer düşüşü devam ederken reel düşüş son 3 aydır durmuş ve
sanki dip yapmış gibi görünüyor. Buna karşılık konut sektöründeki çöküş de hala
çarpıcı bir görünümde bulunmayı sürdürüyor.
İşsizlikte düzelme var gibi görünse de bu yanıltıcı olabilir
TÜİK sitesinden alınan verilerle
düzenlediğim yukarıdaki iki grafikten soldakinde 2018 Ocak ayından 2019 Nisan
ayına kadar işsizlik oranındaki gelişmeler yer alıyor. Bu grafik bize işsizlik
oranının hızlı bir yükselişin ardından düşüşe geçtiğini gösteriyor. Sağdaki
grafikte ise işsizlik oranına mevsim etkilerinden arındırarak baktığımızda
düşüş eğilimini göremiyoruz. Buna karşın son iki ayda artışın hız kestiği
görülüyor.
Enflasyonda düşüş hızlanacak
Enflasyonda düşüş hızlanacak
TÜİK sitesinden alınan verilerle
hazırladığım soldaki grafik enflasyondaki (TÜFE) düşüş eğilimini gösteriyor.
TCMB sitesinden aldığım verilerle hazırladığım sağdaki grafikte TCMB ortalama
faizinde son dönemde önemli bir değişme olmadığı yüzde 24 dolayında sabit
kaldığı görülüyor. Bu ikili arasındaki uyumsuzluk hemen dikkati çekiyor. Buna
karşılık TCMB ortalama faizinin yüksek düzeyde kalmasının enflasyonun
düşmesinde etkili olduğu da dikkatlerden kaçırılmamalı.
Önümüzdeki dönemde enflasyonda
birkaç nedenle ciddi düşüşler yaşanacak. Her şeyden önce ABD Merkez Bankası (Fed)
ve Avrupa Merkez Bankası’nın (AMB) parasal sıkılaştırmayı ertelemeleri
uluslararası yatırımcıların bir süre daha yüksek faiz veren gelişme yolundaki
ülkelere para yatırmaya yönelmesine yol açmış görünüyor. Bu bizim gibi dış
kaynağa ihtiyacı olan ekonomilerde döviz girişlerinin artması nedeniyle önce
kurlarda düşüşe yol açmış bulunuyor. Kurlarda düşüş bizim gibi üretimde önemli
oranda ithal girdi kullanan ekonomilerde maliyet düşüşü yoluyla enflasyonda da
düşüş sağlıyor. Üçüncü olarak iç talebin düşüklüğü de enflasyon üzerinde
düşürücü baskı yapıyor. Ve son olarak geçen yılın çok yüksek aylık enflasyon
verilerinin yerine bu yılın nispeten düşük aylık enflasyon verilerinin girmesi
de baz etkisi yoluyla enflasyonda düşüşe neden oluyor.
İkiz açıkta durum
ilginç görünüyor
TCMB ödemeler dengesi
verilerinden yararlanarak hazırladığım soldaki grafik cari dengede 2015
yılından bu yana yaşanan gelişmeleri sergiliyor. Görüleceği gibi cari açık özellikle
2019 yılında hızla düşmüş ve sıfıra yaklaşmış bulunuyor. Önümüzdeki dönemde
Türkiye’nin cari fazla verdiğini göreceğiz. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın
bütçe verilerinden yararlanarak hazırladığım sağdaki grafik ise bütçe açığının
hızlı artışı sonucunda faiz dışı dengenin 2019 yılının ilk 6 ayında açık
verdiğini ve açığın artış eğiliminde olduğunu ortaya koyuyor.
Bu görünüm Türkiye için yabancı
değil. Türkiye genellikle bu iki açıktan birisini büyüterek yoluna devam
ediyor. Bu hafta içinde yasalaşan torba kanunda yer alan hükme göre Merkez
Bankası’nın bu yıla kadar birikmiş olan yedek akçeleri
bütçeye aktarılacak ve bu yolla bütçe açığı bir kez daha normal dışı yollarla
düşük tutulmuş olacak.
Ekonomi ilk yarıda küçüldü
Buraya kadar ortaya koymaya
çalıştığımız konular ve göstergeler bizi büyümenin ne olacağı meselesine
götürüyor.
TÜİK verilerinden yararlanarak
hazırladığım yukarıdaki grafik bize büyüme oranındaki düşüşü gösteriyor.
Elimizdeki son veri 2019 yılının ilk çeyreğine ait. Buna karşılık ikinci
çeyrekte de ekonominin küçülmeye devam edeceğini tahmin ediyoruz. Bunu
üretimdeki gidişten gördüğümüz gibi özellikle KDV ve ÖTV gibi harcamaya dayalı
dolaylı vergilerin ciddi düşüşler yaşayan tahsilat oranlarından da anlayabiliyoruz.
Her ne kadar bu iki verginin tahsilat oranlarındaki düşüşün bir bölümü ilk
yarıda geçerli olan vergi oranı indirimlerinden kaynaklanmış olsa da o
indirimleri ayrıştırarak baktığımızda da tahsilattaki gerilemenin ciddi boyutta
olduğu ortaya çıkıyor. Dolaylı vergi tahsilatındaki düşüş büyük ölçüde
talepteki düşüşü gösterir. Bu göstergeler ekonominin ikinci çeyrekte de
küçülmeye devam ettiğini söylüyor.
Kırılgan Beşli karşılaştırması
Buraya kadar Türkiye ekonomisini
kendi verileriyle ele alıp değerlendirmeler yaptık. Şimdi bir de Türkiye’nin
finansal göstergelerine genellikle birlikte anıldığı kırılgan beşli grubu
içindeki ülkelerle birlikte bakalım.
1 USD Karşılığı Ülke Paraları
|
Değişim (%)
|
Değişim (%)
|
|||
2017
|
2018
|
19.07.2019
|
2018/2017
|
2019/2018
|
|
Brezilya
(Real)
|
3,3125
|
3,8812
|
3,7205
|
-14,65
|
4,32
|
Endonezya
(Rupiah)
|
13.550
|
14.390
|
13.899,0
|
-5,84
|
3,53
|
Hindistan
(Rupee)
|
63,8725
|
69,7675
|
68,78
|
-8,45
|
1,44
|
G.
Afrika (Rand)
|
12,3828
|
14,3467
|
13,8522
|
-13,69
|
3,57
|
Türkiye
(TL)
|
3,7872
|
5,2894
|
5,6331
|
-28,40
|
-6,10
|
Türkiye
(TL) Hariç Ortalama
|
-10,66
|
3,21
|
|||
19.07.2019
|
Enflasyon
|
MB Faizi
|
CDS
|
||
Brezilya
|
3,37
|
6,50
|
128
|
||
Endonezya
|
3,28
|
6,00
|
87
|
||
Hindistan
|
3,18
|
5,75
|
69
|
||
G.
Afrika
|
4,50
|
6,75
|
158
|
||
Türkiye
|
15,72
|
24,00
|
370
|
||
Türkiye
Hariç Ortalama
|
3,58
|
6,25
|
111
|
||
Yukarıdaki tablo bize 2018
yılında bu beş ülkenin hepsinin paralarının dolara karşı değer kaybettiğini,
Türkiye dışındaki 4 ülke parasının ortalama kaybının yüzde 10,66 olduğunu buna
karşılık TL’nin değer kaybının yüzde 28,40 ile bu ortalamanın neredeyse 3 katı
olduğunu gösteriyor. 2019 yılının ilk 7 ayında durum benzer görünüm sergiliyor.
Türkiye dışındaki 4 ülkenin paraları dolara karşı yüzde 3,21 değer kazanmışken
TL yüzde 6,10 değer kaybı yaşamış. Bu görünüme karşın geçen yılla
karşılaştırıldığında TL’de ciddi bir toparlanma olduğunu söyleyebiliriz. Fed ve
AMB’nin parasal gevşeme sinyalleri vermesi özellikle gelişme yolundaki
ekonomilerin paralarının dolara ve euroya karşı değer kazanmasına yol açtı.
Türkiye açısından ek bir destek de S 400 savunma sisteminin satın alınması
karşısında konu olabilecek ambargo uygulamasının şimdilik gündemde olmadığının
açıklanmasıyla ABD tarafından geldi. Bütün bunlara karşın Türkiye, tablonun alt
bölümünde yer alan enflasyon, Merkez Bankası faizi ve CDS primi açısından hala
çok yüksek düzeylerde bulunuyor.
Önümüzdeki dönemde
enflasyon
Piyasalara yansıyan çeşitli
açıklamalardan anlaşıldığı kadarıyla Merkez Bankası enflasyondaki düşüşü
dikkate alarak peş peşe faiz indirimlerine gidecek gibi görünüyor. Beklentiler
ilk faiz indiriminin yüksek oranlı olacağı yönünde yoğunlaşıyor.
Önümüzdeki aylarda yukarıda
değindiğimiz dış gelişmelerin Türkiye lehine devam etmesi ve bunun TL’nin
değerlenmesini desteklemeyi sürdürmesi halinde baz etkisinin de artmasıyla enflasyon
düşmeye devam edecek ve muhtemelen düşüş hızlanacak. Aşağıdaki tablo bu durumu
göstermeyi amaçlıyor. Sarı boyalı alanlar henüz gerçekleşmemiş aylara ait
tahminleri sergiliyor. Bu tahminler geçen üç yılın söz konusu aylardaki
enflasyon oranlarının ortalaması alınarak bulundu.
Aylar
|
2018 Aylık
|
2019 Aylık
|
2019 12 Aylık
|
Ocak
|
1,02
|
1,06
|
20,35
|
Şubat
|
0,73
|
0,16
|
19,67
|
Mart
|
0,99
|
1,03
|
19,71
|
Nisan
|
1,87
|
1,69
|
19,50
|
Mayıs
|
1,62
|
0,95
|
18,71
|
Haziran
|
2,61
|
0,03
|
15,72
|
Temmuz
|
0,55
|
0,62
|
15,79
|
Ağustos
|
2,3
|
0,84
|
14,33
|
Eylül
|
6,3
|
2,38
|
10,41
|
Ekim
|
2,67
|
2,06
|
9,80
|
Kasım
|
-1,44
|
0,19
|
11,43
|
Aralık
|
0,4
|
0,91
|
11,94
|
Önümüzdeki aylarda oranlar bu
tabloya uygun çıkabilir ya da çıkmayabilir, bunlar benim son üç yılı esas
alarak yaptığım tahminler ve sadece olası eğilimi göstermeyi amaçlıyor. Büyük
birtakım olaylar olmadığı sürece enflasyon baz etkisi nedeniyle düşecek. Ve
yine büyük olasılıkla bu düşüş, hükümet tarafından, kurdaki gerilemeye, baz
etkisine değil, Merkez Bankası’nın faizi düşürmesine bağlanacak ve faiz düştüğü
için enflasyon düştü açıklamalarına yol açacak.
Fizik bilimlerde neden – sonuç
ilişkisinin karıştırılması, yapılan deneyden sonuç alınamamasına yol açar.
Ekonomi, siyasetle içli dışlı bir bilim dalıdır. Ekonomide neden – sonuç
ilişkisinin karıştırılması kısa dönemde siyaseten iyi sonuçlar verir gibi
görünse de orta – uzun dönemde ekonomide ciddi hasarlara yol açabilir. O
nedenle ortaya çıkan bu yeni fırsatı kullanarak gerek siyasal yönetim sistemi
ve gerekse ekonomi politikası üzerinde yeniden düşünmekte ve düzeltici adımları
atmakta yarar var.
türkiye ekonomisi konusunda
Dünyanın ve Türkiye'nin Ekonomik Görünümü 202714 Ekim 2026Türkiye Ekonomisinin Sorunları ve Çözüm Yolları 26 Temmuz 2026Zor Oyunu Bozar19 Mart 2026Üç Kritik Gösterge26 Şubat 2026103 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.