IMF, Türkiye İçin Ne Diyor?
Son bir haftadır IMF’yi kimin
çağırdığı, muhalefetle görüşmelerinin gizliliği gibi ayrıntılar asıl önemli
konu olan IMF Türkiye Raporunu ikinci plana itti. IMF heyetinin ayrıntılı
raporu (Article 4 Consultation Report) IMF İcra Direktörleri Kurulu’nda
görüşülüp onaylandıktan sonra yayınlanıyor. Bu, zaman aldığı için IMF heyeti konsültasyon
çalışmalarını bitirdiğinde Hazine’ye bir özet değerlendirme raporu bırakır.
Buna IMF jargonunda Concluding Remarks (Sonuç Notları) deniyor. Türkiye’de
konsültasyon çalışmalarını bitiren IMF heyeti yetkililere bıraktıkları Sonuç
Notları’nda özetle şunları söylüyorlar.
Mevcut Durum
Türkiye’nin büyüme ortalaması yüksek olmakla birlikte bu büyüme artan
oranda dış borca dayalı bir fonlamayla finanse edildi. Bu durum 2018 yılında TL’nin
hızlı dış değer kaybına neden oldu ve resesyonun yolunu açtı.
2019 yılının ilk yarısındaki genişleyici maliye politikası, kamu
bankalarının kredilendirme faaliyetleri ekonominin toparlanmasının önünü açtı.
IMF heyetinin 2019 Türkiye büyüme tahmini, geçen yıldan devren gelen resesyon
etkisine karşın yüzde 0,25’tir. (IMF’nin Dünya Ekonomik Görümü Nisan 2019 Raporunda
Türkiye için büyüme tahmini yüzde – 2,5 idi.)
Cari açığın 2019 yılında düşük bir açık vermesi bekleniyor. Gerek bu
etkiyle gerekse düzelen piyasa etkisi altında üzerindeki baskı azalınca TL toparlanma
eğilimine girdi. (IMF’nin Dünya Ekonomik Görümü Nisan 2019 Raporunda Türkiye
için cari açık tahmini yüzde 0,7 idi.)
Yüksek reel faiz, TL’nin istikrar kazanması ve baz etkisi enflasyonda
düşüşe yol açıyor. Bu gelişmeler Merkez Bankası’nın faizleri düşürmesine imkân
sağlıyor. IMF heyeti, enflasyonun önümüzdeki aylarda tek haneye inmesine
karşılık yılsonunda yüzde 14’ün altında bir düzeyde olacağını tahmin ediyor. (IMF’nin
Dünya Ekonomik Görümü Nisan 2019 Raporunda Türkiye için enflasyon tahmini yüzde
15,5 idi.)
Türkiye’nin döviz rezervi düşük düzeyde, özel kesim dış borç yükü
yüksek ve dış finansman ihtiyacı yüksek kalmaya devam ediyor. Finans dışı
kesimin bilançoları TL’nin dış değer kaybı, yüksek faizler ve düşük büyüme
nedeniyle sıkıntılı durumda bulunuyor. Bankaların durumu şimdilik iyi görünüyor
olsa da varlıklarındaki kalite düşüşü sürüyor. Türkiye açısından en önemli
güçlülük göstergesi olan düşük kamu borç yüküne karşılık mali açık (bütçe
açığı) hızla yükseliyor.
Yapılması gerekenler
Merkez Bankası’nın iletişimini düzeltmesi ve kredibilitesini
yükseltmesi gerekiyor. Merkez Bankası’nın enflasyonda kesin bir düşüş olmadan
faizleri indirmemesi ve bu yolla dolarizasyonu tersine çevirmesi yararlı olacak.
Bunlara ek olarak Merkez Bankası’nın para politikasını şeffaflaştırması ve basitleştirmesinde
yarar görülüyor.
Bir süredir ekonomiyi canlandırmak amacıyla uygulanan büyümeye yardımcı
gevşek maliye politikası daha öteye götürülmemeli. Bütçe gelir ve giderleri
arasında gelirler aleyhine giderek açılan fark, Türkiye’nin en önemli gücünü
oluşturan düşük borç yükünü tehdit ediyor. Mevcut borç yükünün bugünkü düzeyde
kalabilmesi için bütçede GSYH’nin yüzde 1,5’u kadar düzeltme yapılması
gerekiyor. (GSYH’nin yüzde 1,5’u kabaca 68 milyar TL ediyor.) Bu düzeltmeyi
sağlayabilmek için vergi tabanının yaygınlaştırılması, indirilmiş olan KDV
oranlarının yükseltilmesi ve standart hale getirilmesi, geriye dönük ücret
endekslemesinin kaldırılması, sübvansiyonların ve transfer giderlerinin rasyonalize
edilmesi ve daha iyi bir sosyal yardım politikasının uygulanması gerekiyor.
Yapısal reformlar üzerine odaklanılması daha güçlü ve sürdürülebilir
büyüme ve ekonominin şoklara karşı güç kazanabilmesi için yapısal reformlara
odaklanılması gerekli bulunuyor. Bu reformlar verimliliği de artırmaya
yarayacak.
IMF’nin Sonuç Notlarında yer alan
başka konular da var. Bu tespitlerin ve özellikle de önerilerin içinde
katıldıklarım var katılmadıklarım var. Bu çerçevede özellikle şunu vurgulamakta
yarar görüyorum: IMF’nin yapısal reformlardan anladıklarıyla benim anladıklarım
aynı şeyler değil. Bazıları birbirine benziyor ama benim yapısal reformlardan kast
ettiklerim arasında IMF’nin hiçbir zaman sözünü etmediği yargı bağımsızlığı,
güçler ayrımı, demokrasinin geliştirilmesi, düşünce ve ifade özgürlüğü gibi
koşullar var. Batı tarzını benimsemiş bir ülkenin, bunlar gerçekleştirilmeden ne
ekonomisini ne de başka alanlarını ileriye taşıyabileceğini sanıyorum.
imf ve türkiye konusunda
IMF’nin Türkiye Ekonomisi 2024 Falı Üzerine Düşüncelerim 24 Nisan 2024Dünya Bankasından Gelecek Parayla İlgili Sorular ve Yanıtlar 11 Nisan 2024Güncel IMF Dosyası 5 Ekim 2022IMF'nin SDR Tahsisleri ve Türkiye'nin Durumu26 Ağustos 202185 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.