İktisat ve Ekonomi Aynı Şey midir?
İktisat; Arapçada tam hedefe
yönelme anlamına gelen kast sözcüğünden türetilmiş bir sözcük. Şemseddin Sami’nin
ünlü sözlüğü Kamus-ı Türki’de iktisat kelimesinin iki anlamına vurgu yapılıyor:
Ölçülü, ılımlı davranma ve harcamada tasarruflu olma. Sözcüğün İngilizcesi
Economics, Fransızcası Économie.
Türkçede, bu bilim dalı için uzun süre İktisat kullanıldı. O dönemlerde kurulan
bölümlere ve fakültelere de İktisat Fakültesi veya İktisat Bölümü adı verildi.
İlerleyen dönemlerde Fransızcadan uyarlanan Ekonomi de kullanılır oldu.
İngilizcedeki Economics ile
Economy ya da Fransızcadaki Économie
(Türkçeye ikisi de Ekonomi diye çevriliyor) aynı kökenden gelseler de farklı
anlamlar taşıyor. Economics, bilimin adı. Economy ise o bilimin çerçevesini
çizdiği sistemin adı. Bir başka ifadeyle ekonomi, bir ülke veya bölge ya da
dünyanın tamamının üretim, tüketim, yatırım, parasal ilişkiler gibi ekonomik
göstergeler çerçevesindeki durumunu ifade ediyor. İngilizcedeki bu ayrıma
karşılık Fransızcadaki Économie
hem bilimi hem de sistemi ifade ediyor. Türkçede de durum Fransızcadaki gibi.
Ekonomi hem bilimi hem de sistemi ifade ediyor. Mesela bilimi kastederek
ekonomi dediğimizde arz, talep, firma dengesi, para arzı, GSYH, enflasyon,
işsizlik gibi konularla uğraşan, onları tanımlamaya, açıklamaya ve yorumlamaya
çalışan bilim dalı anlaşılıyor. Buna karşılık İngiltere Ekonomisi (British
Economy) dendiğinde İngiltere'nin ekonomik sistemi ve onun işleyişi
anlaşılıyor.
Türkçede hem bilim dalı hem de
sistem Fransızcadaki ekonomi gibi adlandırılınca işler karışıyor. Ekonomi
dendiğinde bilim dalı (Economics ya da İktisat) kastediliyor buna karşılık Türkiye
Ekonomisi dendiğinde Türkiye'nin ekonomik sistemi ve işleyişi anlaşılıyor.
Bu açıdan bakıldığında İktisadın
bilimi (economics) ifade etmesine karşılık ekonomi Türkçede hem bilimi hem de
ekonomik sistemi (Türkiye Ekonomisi) ifade ediyor.
Özetle söylemek gerekirse
Konu
|
Kapsam
|
Örnek
|
İktisat
|
Bilim dalı (Economics, Économie, Ekonomi)
|
Makroekonomi (Macroeconomics, Macroéconomie, Makroekonomi
|
Ekonomi
|
Bilim Dalı (Économie, Ekonomi)
|
Macroéconomie,
Makroekonomi
|
Ekonomi:
|
Sistem (Economy, Économie, Ekonomi)
|
Turkish Economy, L'économie de la Turquie, Türkiye
Ekonomisi
|
Bunlara ek olarak bir de Siyasal
Ekonomi var. Ekonomi bilimi ilk kez bilimsel bir çerçevede ortaya atıldığında
adına siyasal ekonomi (İngilizcede Political Economy, Fransızca’da Économie
Politique) denmişti. Siyasal ekonomi denmesinin nedeni bu yeni bilim dalının
siyasetle ve içinde bulunduğu sistemin ideolojisiyle iç içe konumda
bulunmasıydı. Her siyasal sistemin ayrı bir ekonomi bilimi vardır. Bir başka
ifadeyle kapitalizmin, sosyalizmin hatta sosyal demokrasinin ekonomi bilimleri
farklılık gösterir. Mesela kapitalizmde piyasa, arz ve talebe göre dengeyi
kurar ve fiyatı ortaya çıkarır. Buna karşılık sosyalizmde piyasa yoktur arz ve
talebin görevini merkezi planlama sistemi yapar ve fiyatı bu sistem belirler.
Sosyal demokraside ise hem piyasa vardır hem de planlama. Fiyatların çoğu
piyasada arz ve talebe göre belirlense de bazı temel mallara devlet müdahale
eder ve fiyatları kendisi belirler. Ekonomi biliminin evrenselliği konusundaki
en önemli eleştiri de her ideolojinin ayrı bir ekonomi bilimi olmasından gelir.
Siyasal ekonomiye, ekonomi
(İngilizcede economics) denilmesi Alfred Marshall ile başladı. Marshall’a kadar
yazılan bütün ekonomi kitapları siyasal ekonomi adını taşırdı. Matematiksel
analizi ve psikolojiyi ekonomi bilimine birer analiz aracı sokan Marshall,
ekonomi biliminin artık ideolojiden soyutlandığını ve fizik (physics) gibi
matematik (mathematics) gibi bir bilim haline dönüştüğünü ve dolayısıyla
ekonomi (economics) adını almayı hak ettiğini düşünmüş olmalı. Oysa böyle
bir şey olmadı. Bugün okullarda okuttuğumuz iktisat ya da ekonomi bilimi
kapitalist sistemin ekonomi bilimidir. İstediği kadar matematik kullansın
bundan kendisini kurtaramaz. Sosyalist sistem dünyaya egemen olsa özel mülkiyet
ve dolayısıyla piyasa ortadan kalkacağı için arz ve talep olmayacak ve
dolayısıyla ekonomi bilimi bugün okutulandan bambaşka bir yapıya geçecek.
Buna karşılık ekonomi bilimi bugün,
daha önce hiç olmadığı kadar evrensel bir bilim durumuna geçmiş bulunuyor.
Çeyrek yüzyıl önce dünyanın bir bölümü kapitalist ideolojiyle bir bölümü de
sosyalist ideolojiyle yönetiliyordu. İkisi arasında yukarıda değindiğim gibi
piyasa mekanizması başta olmak üzere ciddi farklar var. Çeyrek yüzyıl önce dünyanın
bir bölümünde piyasa mekanizmasına dayalı bir ekonomi sistemi yürürken bir
bölümünde devletçe belirlenen miktarlarda üretime ve yine devletçe belirlenen
fiyatlarla alım satıma dayalı bir başka ekonomi sistemi egemendi. Ve bu iki
sistem ve bu iki sistemin ekonomi bilimi birbirinden genel olarak kopuktu. Bugün,
küreselleşme sonucu dünyadaki bütün ülkelerin ekonomi sistemi piyasa
mekanizmasına dayalı hale geldi ve kapitalist sisteme geçti. Çin bile sosyalist
ilkeleri koruduğunu iddia etmesine karşılık kapitalist sistemin bir parçası
haline geldi. Dolayısıyla Marshall’ın, ekonomi biliminin ideolojiden soyutlanıp
evrensel bir bilim haline geldiği iddiası o dönemde olmasa da günümüzde gerçekleşmiş
görünüyor.
ekonomik kavramlar konusunda
Fayda Maliyet Analizi18 Ocak 2024Az Bilinen Önemli Ekonomik Kavramlar ve Türkiye Örnekleri13 Şubat 2021Genellikle Karıştırılan Ekonomik Kavramlar 113 Ocak 2021Lümpen ve Marjinal16 Ağustos 2020114 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.