Lümpen ve Marjinal
Günümüzde, özellikle kişilerle
ilgili benzetmeler yapılırken sık kullanılan iki sözcük var: Lümpen ve
Marjinal.
Almancadan gelen lümpen
sözcüğünün TDK Sözlüğünde iki karşılığı bulunuyor: (1) Ayaktakımı, (2) Sınıfsız.
Lümpen sözcüğü günlük yaşamda genellikle yoksul, sefil, işsiz güçsüz, başı boş,
serseri gibi anlamlarda kullanılıyor. Lümpen tanımı içindeki kişiler genellikle
yaşadığı toplumun kültürüne yabancı, buna karşın bilgiliymiş gibi davranan, kendini
üstün gösterme çabası içinde olan kişilerdir.
Kökeni Fransızcadan gelen marjinal sözcüğünün de lümpen gibi TDK Sözlüğünde iki karşılığı var: (1)
Aykırı, (2) Son birim. Sözcük günlük yaşamda çoğunlukla aykırı, uç, alışılmışın
dışında, sıradan olmayan, sınırları zorlayan anlamlarında kullanılıyor. Diğer
insanlardan fiziksel olarak farklı bir görünümü ya da davranışları olanlara
'marjinal tip' deniyor. Çoğunluğun giymediği kıyafetleri giyen, saçlarını
alışılmış renklerin dışında renklere boyayan, farklı makyaj yapan insanlar bu
tür marjinal tipin başlıca örneklerini oluşturuyor.
Bu iki sözcüğün aslında ekonomi ve
sosyolojide de önemli yeri var.
Kapitalist sistemde temelde üç
sınıf vardır: Burjuvazi, köylüler ve işçi sınıfı. Bir de sınıf sayılıp
sayılmayacağı tartışmalı, feodaliteden kalma genellikle toprak ya da mülk
sahibi aristokratlar var. Burjuva; köylü, işçi ya da aristokrat olmayan, sosyal
statüsünü ve gücünü, aldığı eğitimden, işveren olmasından ya da doğrudan zenginliğinden
alan ve kentlerde yaşayan kişilerdir. Bu kişilerin oluşturduğu sosyal sınıfa
burjuvazi deniyor. Burjuvazi devrimci bir sınıftır. Genellikle esnaftan, atölye
sahipliğinden gelerek yükselmiştir. Sanayi devrimini yapanlar onlardır.
Köylüler; köylerde yaşayan ve genellikle tarımla, hayvancılıkla uğraşanlardır.
Köylüler de aslında bir sınıf olsa bile sınıf olma bilincinde değildirler. İşçi
sınıfı; emeğini burjuvaziye ya da aristokrasiye kiralayarak gelir elde eden ve
yaşamını sürdüren kişilerin oluşturduğu sınıftır. İşçi sınıfı Marksist teoride
en devrimci sınıftır.
Marx ve Engels’in Alman
İdeolojisi adlı çalışmalarında ortaya attıkları sınıf bilinci olmayan işçilerin
oluşturduğu topluluk anlamındaki lümpen proletarya deyiminde yer alan lümpenin
kökeni Roma İmparatorluğu’na kadar geri gidiyor. Lümpen denilen insanlar,
kentin sokaklarında bir iş yapmadan başı boş gezen, dilencilik yapan, arada bir
bulduğu işte çalışan insanların oluşturduğu bir topluluktu. Savaş zamanlarında
bunlar asker olarak cepheye sürüldüğü için barış zamanında asgari koşullarda yaşamlarını
sürdürmeleri için devletin yardımını görürlerdi. Roma sonrasında yerini farklı
bir biçimde de olsa koruyan bu insanlar kapitalist sistemde burjuvaziye
yanaşarak yaşamlarını sürdürmeye yöneldiler. Marx, lümpen proletaryayı devrim
karşıtı bir güç olarak değerlendiriyordu.
Sözcüğün ekonomi alanındaki kullanımı
matematikteki son birim anlamının uyarlanmasıyla karşımıza çıkıyor. Sözcük, marjinal
fayda, marjinal maliyet, marjinal tüketim eğilimi, marjinal tasarruf eğilimi
gibi birçok ekonomik terimin temelinde yer alıyor. Mesela marjinal tüketim
eğilimi; gelirde 1 birimlik artış olduğunda tüketim harcamalarında kaç birimlik
artış ortaya çıktığını gösteren bir formüldür. Marjinal fayda dediğimizde son
tüketilen birimin faydasını kastediyoruz. Diyelim ki bir bardak çay
içiyorsunuz. O çayın sizin açısından gerçek faydası içtiğiniz son yudumdan elde
ettiğiniz faydadır. Tüketilen miktar arttıkça marjinal fayda azalır. Çünkü
içtiğiniz çayın ilk yudumu size çok keyif verir, daha çok içtikçe aldığınız
keyif de azalır. Buna da azalan marjinal fayda denir.
Lümpen; Marksist sosyoloji ve
ekonomi teorisinde önemli bir yer tutarken marjinal; günümüz ekonomi biliminin
temelinde yer alan neoklasik ekonominin temel taşlarından birisini oluşturur. O
kadar ki marjinal kavramını çekip çıkarsak neoklasik ekonomiden geriye fazla da
bir şey kalmaz.
Günlük yaşamdaki kullanılışıyla birbirine
benzer kavramları ifade eder gibi görünen bu iki sözcük konu bilim alanında
kullanmaya gelince oldukça farklı anlamlar ifade etmeye başlar.
ekonomik kavramlar konusunda
Fayda Maliyet Analizi18 Ocak 2024Az Bilinen Önemli Ekonomik Kavramlar ve Türkiye Örnekleri13 Şubat 2021Genellikle Karıştırılan Ekonomik Kavramlar 113 Ocak 2021İktisat ve Ekonomi Aynı Şey midir? 3 Ekim 2019163 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.