Merkez Bankası Faizi Artırmadı Ama Yükseltti
Covid – 19 pandemisi sürecinde çoğu
ülkede olduğu gibi para basılarak kamu harcamaları artırıldı. Böyle bir ortamda
para basılması ve kamu harcamalarının artırılması doğru bir yaklaşımdı. Ne var
ki basılan paraların yönlendirildiği yerler doğru değildi. Basılan paralar işsizlere,
işinden ayrılanlara ve asgari ücretli tüketicilere yönlendirilmeliydi. Çünkü bu
kişiler aldıkları parayı harcarlar, o parayla döviz almaya gitmezler. Oysa
paraları ellerine geçirenlerin önemli bir bölümü para bolluğunun TL’de değer
kaybı yaratacağını düşünerek döviz almaya yöneldi. Bu süreçte kredi kullanımı
da teşvik edildi. Bu da doğru bir adımdı. Ne var ki burada da verilen kredilerin
nerede kullanıldığı denetlenmeyince kredi alanların önemli bir bölümü bu
kredilerle döviz almaya yöneldiler. Özetle söylemek gerekirse doğru adımlar
yanlış yönlere atılınca ekonomiyi canlandırmak yerine dövize talep
canlandırılmış oldu.
Merkez Bankası, bankaları, kısa
vadeli borç vermek suretiyle fonlar ve bu yolla bir yandan likiditeyi ayarlarken
bir yandan da piyasada oluşacak faizleri etkiler. TCMB’nin para politikasını
yürütmek için kullandığı 4 çeşit fonlaması ve bunlara uyguladığı 4 çeşit faizi
vardır (ayrıntıları merak edenler için metnin sonunda açıklama notu var.)
Fonlama
Çeşidi
|
Faiz
|
Faiz Oranı (%)
|
Haftalık Repo İhalesi
|
Politika
Faizi
|
8,25
|
Piyasa Yapıcısı Bankalar
|
Politika
Faizi
|
7,25
|
Gecelik Fonlama
|
Gecelik
Fonlama Faizi
|
9,75
|
Geç Likidite Penceresi
|
GLP
Faizi
|
11,25
|
TCMB
Ortalama Fonlama Maliyeti
|
TCMB
Ortalama Faizi
|
Ağırlıklı Ortalama
|
TCMB yaklaşık bir yıl önce politika
faizini indirmeye başladı. Faizi indirmeye başladığında yüzde 24 olan politika
faizi bugün yüzde 8,25. Diğer faizler politika faizine bağlı olduğu için onlar
da paralel olarak düştü ve TCMB ortalama fonlama faizi de indi. Yaklaşık 2
hafta önce TCMB ortalama faizi yüzde 7,50 dolayına gerilemişti. Merkez Bankası
faizi bu kadar düşürünce bankalar da mevduat faizlerini ortalama yüzde 7 – 8 aralığına
çekmişlerdi. Bir yıl sonrası için beklenen enflasyonun TCMB Beklenti Anketinde
yüzde 10’un üzerinde seyrettiği bir ortamda yüzde 7,50 oranındaki nominal faizin
(stopaj sonrası neti yaklaşık yüzde 6,50’ye geliyor) tasarruf sahiplerini TL
vadeli hesaplarda kalmaya ikna etmesi beklenemezdi. Çünkü bu faiz kabaca yüzde
3,2 oranında bir negatif reel faize işaret ediyordu. Faizler üzerindeki bu baskılama
sonucunda tasarruf sahipleri TL tasarruflarını, faizi sıfır dolayına inmiş de
olsa döviz tevdiatına dönüştürmeye başladılar. Yaklaşık 2 hafta önce 234 milyar
dolar olan döviz cinsinden bankalar mevduatı ve katılım fonları toplamı 243
milyar dolara yükseldi (veriler için kaynak: BDDK, günlük bülten, 6 Ağustos
2020.)
Piyasaya sunulan yüksek TL miktarı
ve aktif rasyosu zorlamasıyla açılan krediler ile düşük TL faizlerinin dövize karşı
yarattığı talep artışı, kurları hızla yukarı çekti ve 2 hafta kadar önce 6,85
olan dolar kuru bu sabah (11.08.2020) 7,33’ün üzerine çıkınca TCMB bir açıklama
yaparak faiz kararında değişikliğe gitti. TCMB bu açıklamasıyla piyasa yapıcı
bankalara yüzde 7,25 faizle sunulan haftalık fonlama imkânının yürürlükten
kaldırıldığını onların da diğerleri gibi yüzde 8,25 ile borçlanabileceklerini
ortaya koyuyordu. Bu düzenleme TCMB ortalama fonlama maliyetini yukarı çekecek
bir düzenleme. Böylece faizleri arttırmış olacak. TCMB’nin önümüzdeki dönemde
ilk ağızda gecelik fonlamaya ağırlık vererek faizleri yüzde 9,75’e çekeceği,
eğer bununla kuru frenlemeyi başaramazsa geç likidite penceresini geçmişte
yaptığı gibi normal fonlama mekanizması yerine kullanarak ortalama fonlama
maliyetini yüzde 11,25’e kadar yükselteceği anlaşılıyor.
Böylece Merkez Bankası, bir kez
daha faizi arttırmamış görünerek yükseltmiş olurken öteden beri söyleyegeldiği ‘sadeleştirme
politikasını’ gündemden kaldırmış bulunuyor.
Faizi bu şekilde örtülü olarak
arttırmanın siyaseten daha kolay olduğu düşünülebilir. Buna karşılık bu şekildeki
örtülü bir hamlenin açıklama etkisi olmaz. Sokaktaki vatandaş TCMB’nin bu
yaptığını ancak bankacı kendisine anlattığında anlar, oysa politika faizi
artışı hemen duyulur ve insanlar döviz satın almakla yükselen TL faizi arasında
tercih yapmaya yönelirler. Eğer reel faiz pozitif olmuşsa o zaman TL mevduata
geçmeyi tercih ederler.
TCMB Fonları ve Faizleri Hakkında Not:
Haftalık repo ihalesi yoluyla fonlama ve politika
faizi: TCMB,
bankaları bir hafta vadeyle ve repo ihalesiyle fonlayabilir. Bu fonlama
işleminde bankalar ellerindeki tahvil veya senetleri TCMB’ye vererek
karşılığında bir haftalık borçlanırlar. Haftalık vade dolduğunda bankalar aldıkları parayı
faiziyle birlikte TCMB’ne geri ödeyerek tahvil veya senetlerini geri alırlar.
Piyasa yapıcısı bankalar ve onlara uygulanan fonlama
ve faiz: TCMB
her yıl piyasada fazla işlem yapan bankaları piyasa yapıcısı bankalar olarak
açıklamakta ve bu bankalara diğerlerinden 1 puan daha düşük faizle haftalık repo ihalesi fonu sağlamaktadır. An itibarıyla piyasa yapıcısı banka
listesinde yer alanlar şunlardır: Akbank, Denizbank, HSBC, QNB Finansbank, Türk
Ekonomi Bankası, Ziraat Bankası, Vakıfbank, Garanti Bankası, Halk Bankası, İş Bankası, Yapı
ve Kredi Bankası.
Gecelik fonlama ve gecelik fonlama faizi: TCMB’nin, bankalara sağladığı
kısa vadeli fonlardan birisi de gecelik fonlamadır.
Geç likidite penceresi fonlaması ve geç likidite
penceresi faizi: Normal olarak saat 16.00’a kadar hesaplarını denkleştirememiş bankaların
açıklarını kapatmak üzere başvuracağı bir imkândır. TCMB, yakın geçmişte faiz artırımı
yapıldığı görünümü vermemek için politika faizini artırmak yerine geç likidite
penceresi fonlamasını zorunlu bir başvuru kaynağı olmaktan çıkarıp zaman zaman
diğer fonlama imkânlarının yerine kullanmıştır.
TCMB ortalama fonlama maliyeti (ya da TCMB ortalama
faizi): TCMB
bankaları yukarıda değindiğimiz farklı yollar ve faizlerle fonladığında fonlama
miktarıyla ağırlıklandırılmış faizlerin ortalaması TCMB ortalama fonlama
maliyetini verir. Ki bu TCMB’nin bankaları ortalama olarak hangi faizle
fonladığını bize gösterir. Görüleceği gibi bu ayrı bir fonlama ya da faiz değil
yukarıdakilerin ortalamasıdır. Bu ortalama faizi TCMB’nin ortalama borç verme faizi
olarak almak doğrudur.
faiz konusunda
Türkiye Niçin Dünyanın En Pahalı Borçlanan Ülkelerinden Biri?18 Ağustos 2026Vade Sonunda Dolara Dönülürse Kazanç Ne Olur? 15 Haziran 2026Yüksek Faiz Düşük Kur16 Nisan 2026LIBOR'un Yerini RFR'ler Aldı30 Mart 2026142 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.