Olumlu Baz Etkisinin Sonuna Geldik
Baz etkisinin
olumlu etkisi
Baz etkisi; karşılaştırmaya konu
olan iki dönemden ilkinde herhangi bir nedenle oran ya da sayılar üzerinde
ortaya çıkan aşırı bir yükseliş veya düşüşün karşılaştırılan dönemlerin
sonuçları üzerinde yarattığı etkidir. Bu etki bir sonraki döneme ilişkin karşılaştırmada
ortadan kaybolabilir.
Baz etkisini bu yılın Eylül ayı
enflasyonunu geçen yılın Eylül ayı enflasyonuyla karşılaştırarak açıklamaya
çalışalım. Geçen yıl yaşanan kur artışları sonucu Eylül ayında aylık enflasyonun
yüzde 6,30 gibi çok yüksek bir oranda geldiğini düşünelim. Bu aylık artış,
endeksi 6,30 puan artırmış olur. Bu yılın Eylül ayında kurlar aynı sıçramayı
göstermediği, başkaca da bir olumsuz etki olmadığı için aylık enflasyonun yüzde
0,99 geldiğini varsayalım. Bu durumda geçen yılın Eylül ayına ait yüzde 6,30’luk
enflasyon oranı endeksten çıkacak yeni gelen yüzde 0,99’luk oran girecek ve 12
aylık enflasyon ciddi oranda düşmüş olacaktır (endeks ile hesaplama buradaki basit
hesaplamadan biraz farklı olduğu için düşüş oranı 5,75 olmuştur.)
Bu aşamada TÜFE’nin geçen yılla
karşılaştırmalı grafiğine bakalım (Kaynak: TÜİK Tüketici Fiyat Endeksi, Ekim
2019 Haber Bülteni.)
Grafik bize bu yıl enflasyonun
düştüğünü ve düşüşün yılın üçüncü çeyreğinde hızlanarak devam ettiğini
gösteriyor. Baz etkisini açık bir şekilde görebilmek için grafikte özellikle
Eylül ayında ortaya çıkan büyük düşüşe dikkat edilmelidir.
Kasım ayında baz
etkisinin olumsuz etkisi devreye girecek
Şimdi de son 2 yılın enflasyonuna
TÜFE bazında bakalım (Kaynak: TÜİK Tüketici Fiyat Endeksi, Haber Bültenleri.)
ENFLASYON (TÜFE)
|
2018
|
2018
|
2019
|
2019
|
Aylar
|
Aylık
|
12 Aylık
|
Aylık
|
12 Aylık
|
Ocak
|
1,02
|
10,35
|
1,06
|
20,35
|
Şubat
|
0,73
|
10,26
|
0,16
|
19,67
|
Mart
|
0,99
|
10,23
|
1,03
|
19,71
|
Nisan
|
1,87
|
10,85
|
1,69
|
19,50
|
Mayıs
|
1,62
|
12,15
|
0,95
|
18,71
|
Haziran
|
2,61
|
15,39
|
0,03
|
15,72
|
Temmuz
|
0,55
|
15,85
|
1,36
|
16,65
|
Ağustos
|
2,30
|
17,90
|
0,86
|
15,01
|
Eylül
|
6,30
|
24,52
|
0,99
|
9,26
|
Ekim
|
2,67
|
25,24
|
2,00
|
8,55
|
Kasım
|
-1,44
|
21,62
|
||
Aralık
|
- 0,40
|
20,30
|
||
Ortalama
|
1,57
|
16,22
|
1,01
|
16,31
|
Tabloda turuncu ile gösterilen
bölgeler 2018 yılında yaşanan büyük kur artışlarının da etkisiyle enflasyonun
çok yüksek gerçekleştiği aylardır (Ağustos, Eylül, Ekim.) Söz konusu aylarda 12
aylık enflasyon rekor düzeylere çıkmıştır. Bu yıl söz konusu aylarda (yeşil ile
gösterilen bölge) kur artışları çok daha makul düzeyde kaldığı için aylık
enflasyon oranları geçen yılın aynı dönemindekinden çok daha düşük kalmış ve 12
aylık enflasyon bu üç ayda hızla düşerek 8,55’e kadar gerilemiştir (olumlu baz
etkisi.) Tabloda sarı ile gösterilen alan (2018 yılı Kasım ve Aralık ayları)
aylık enflasyonun sırasıyla eksi 1,40 ve eksi 0,40 olduğu aylardır. Bu yıl bu
aylarda enflasyonun bu oranlarda olması mümkün görülmemektedir. Son 2 ayda
enflasyon 1’er puan gelse 2019’da yılsonu enflasyonu kabaca yüzde 12,35 olur.
Reel faize dikkat
Merkez Bankası son üç ayda
politika faizini 10 puan indirdi (yüzde 24’den yüzde 14’e.) Enflasyon düşüşe
geçtiğinde Merkez Bankasının faizini düşürmesi doğaldır. Neden (yüksek enflasyon)
sonuç (yüksek faiz) ilişkisi bu hamleyi gerektirir. Bankaların da bu düşüşe
ayak uydurması normaldir.
Bankaların nominal faizi yüzde 12,
gelir vergisi stopajı düşülerek hesapladığımız net nominal faizi ise yüzde 10
dolayında bulunuyor. Merkez Bankası Beklenti Anketine göre bir yıl sonraki
enflasyon beklentisi yüzde 11,18 olduğuna göre bu durumda reel faiz (Reel Faiz
= (1 + Net Nominal Faiz) / (1 + Beklenen Enflasyon) – 1 = - 0,0106 ya da yüzde eksi
1,06.
Eksi reel faiz, ekonomideki beklentileri
olumluya çevirebilecek bir programla desteklenmediği sürece ekonomide dövize
yönelişi artırır. Bu yöneliş, yüksek faizden düşük faize hızlı geçiş dönemlerinde
daha etkili olabilir. Bu da Merkez Bankasının para politikasının etkinliğini
düşürür.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026101 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.