Ticaret Savaşlarının Küresel Refaha ve Türkiye’ye Etkisi
Uluslararası
Ticaret ile Küresel Refah İlişkisi
Kapitalizmin temel kabullerinden
birisi uluslararası ticaretin küresel refahı artıracağı hipotezidir. Bu kabulün
teorik altyapısı karşılaştırmalı üstünlükler teorisinde yer alır. Teoriye göre
iki ulusun birbiriyle ticaret yapması için her ikisinin de bir malın üretiminde
mutlak üstünlüğe sahip olmasına gerek yoktur. Karşılaştırmalı üstünlüğe sahip
olunması ticaretin ortak refah yaratması için yeterlidir[i].
Kapitalizmin
“uluslararası ticaretin geliştirilmesi uluslararası refahın artmasını sağlar”
kabulünün yaşama geçirilmesini sağlayan Bretton Woods sistemi bu amaca hizmet
etmesi için IMF ile Dünya Bankası’nın temellerini attı. Dünya Ticaret Örgütünün
(DTÖ) de bunlara katılmasıyla sistem, dış ticaretin serbestleştirilmesi,
konvertibiliteye geçiş ve sonunda da sermaye hareketlerinin serbest bırakılmasıyla
küreselleşmeye kadar vardı.
Aşağıdaki grafik 1998 – 2018
döneminde küresel ticaret hacmi (kırmızı) ile küresel büyüme (mavi) arasındaki
ilişkiyi gösteriyor.
Bu iki değişken arasındaki
korelasyon katsayısı 0,93’dür[ii]. Gerek
grafik gerekse korelasyon katsayısının 0,93 gibi yüksek bir sayı olması
kapitalizmin “uluslararası ticaretin geliştirilmesi uluslararası refahın
artmasını sağlar” hipotezinin doğru olduğunu ortaya koyuyor.
Hipotezin Ülkeler
Bazında Test Edilmesi
Bu hipotez küresel olarak
doğrulanmış olabilir ama acaba ülke bazında da doğru mudur? Bunu test edebilmek
için ticaret savaşı içinde bulunan ABD ve Çin’in durumuna bakalım.
Dış ticaret hacmi büyümesiyle
(kırmızı) ekonomik büyüme (mavi) arasındaki ilişki ABD ve Çin’de 1998 – 2018
yılları arasında aşağıdaki grafiklerde olduğu gibi çıkmaktadır. İşin ilginç
yanı ABD’de bu iki değişken arasındaki korelasyon katsayısı 0,91 olarak ortaya
çıkarken Çin’de 0,45 çıkmaktadır.
Buna göre ABD’nin büyümesinde dış
ticaret Çin’in büyümesine olan katkısından çok daha yüksek katkı yapmış
görünmektedir. Bir ticaret savaşının her iki ülkenin ekonomik büyümesini de
olumsuz etkileyebileceği görülüyor.
Grafikler ve korelasyon
katsayılarının karşılaştırılması korumacılık önlemleriyle dış ticareti
kısıtlamanın ABD ekonomisine Çin’den daha fazla zarar vereceğine işaret ediyor.
Türkiye
Ekonomisinin Ticaret Savaşları Karşısında Durumu
Şimdi bir de Türk ekonomisinde bu
ilişkiye bakalım. Aşağıdaki grafik 1998 – 2018 yıllarını kapsayan dönemde Türkiye’nin
ekonomik büyümesiyle (mavi) dış ticaret hacmi büyümesi (kırmızı) arasındaki
ilişkiyi ortaya koyuyor.
Bu iki değişken arasındaki
korelasyon katsayısı 0,79 olarak karşımıza çıkıyor. Gerek grafik gerekse
korelasyon katsayısının 0,79 gibi yüksek bir sayı olması Türkiye açısından da dış
ticaretteki büyümenin ekonomik büyüme üzerindeki olumlu etkisini ortaya
koyuyor. Türkiye, dış ticaret hacminin artmasından ABD kadar olumlu etkilenmese
de Çine göre daha olumlu etkilenmiş görünüyor.
Sonuç
Sonuç olarak ticaret savaşlarının
sürmesi halinde dış ticaret hacminin düşeceğini ve bunun küresel refahta
gerilemeye yol açacağını söyleyebiliriz. Bu durumun ABD’yi tahmin edilenden
daha olumsuz etkileyeceğini, Çin üzerindeki etkisinin daha sınırlı olacağını ve
Türkiye’nin bu savaştan ABD kadar olmasa da olumsuz etkileneceğini
söyleyebiliriz.
[i] Adam Smith 1776’da yayınlanan
Ulusların Zenginliği kitabında ulusal zenginliğin büyümeyle sağlandığını ve
onun da uluslararası ticaretin gelişmesiyle yakalanabileceğini savunmuş ve
merkantilist görüşlere şiddetle karşı çıkmıştı. Smith’in uluslararası ticaretin
oluşmasına ilişkin görüşü mutlak üstünlük teorisine dayanıyordu.
David Ricardo, uluslararası ticaretin oluşması için bu tür
bir mutlak üstünlüğe gerek olmadığını, karşılaştırmalı üstünlüğün yeterli
olduğunu açıklayarak teoriyi çok daha doğru bir çerçeveye oturtmuştur. Portekiz
ve İngiltere’nin şarap ve tekstil ürünü ürettiğini ve Portekiz’in her iki ürünü
de İngiltere’den daha ucuza ürettiğini varsayalım. Diyelim ki Portekiz’in
toprakları ve iklimi üzüm ve dolayısıyla şarap üretmeye pamuk üretmekten çok
daha elverişli olsun. Bu durumda Portekiz şarap üretimine yönelip tekstil
ürünlerini İngiltere’den ithal etse iki taraf da bu ticaretten daha kazançlı
çıkacaktır.
[ii] Korelasyon, iki değişken arasındaki
doğrusal ilişkiyi açıklayan bir deyimdir. Korelasyon katsayısı denilen bir
katsayı ile ölçülür. Bu katsayı -1 ile +1 arasında değişir. Katsayı; 0’a
yaklaştıkça iki değişken arasındaki ilişki giderek zayıflar. Katsayı, katsayı
+1’e yaklaştıkça iki değişken arasında doğru yönlü, katsayı -1’e yaklaştıkça
iki değişken arasında ters yönlü ilişki güçleniyor demektir.
ticaret savaşları konusunda
ABD – Çin Ticaret Savaşı ve Tukidides Tuzağı 7 Eylül 201976 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.