Büyümenin Arkası
GSYH büyümesi 2017 yılında inişli
çıkışlı ama hep artı tarafta bir patika izledikten sonra 2018 yılında düşüşe
geçti ve dördüncü çeyrekte küçülmeye döndü. 2018 yılının son çeyreği de dahil
olmak üzere büyüme, üç çeyrek eksi çıktıktan sonra 2019’un üçüncü çeyreğinde yeniden
artıya geçerek geçen yılın aynı çeyreğine göre yüzde 0,9 olarak gerçekleşti.
2017 başından bu yana büyümenin görünümü şöyle bir grafik izliyor.
Büyümeyi yukarı çeken (pozitif katkı veren) ve aşağıya iten
(negatif katkı veren) kesimleri ve gelişmeleri görebilmek için ayrıntılara
bakalım.
2019
(%)
|
1. Ç
|
2.Ç
|
3. Ç
|
GSYH
Büyümesi
|
-2,3
|
-1,6
|
0,9
|
Başlıca
Üretim Kesimleri
|
|||
Tarım
Kesimi
|
2,7
|
4,2
|
3,8
|
Sanayi
Kesimi
|
-3,9
|
-2,6
|
1,6
|
İnşaat
Kesimi
|
-9,2
|
-12,4
|
-7,8
|
Hizmet
Kesimi
|
-3,4
|
-0,1
|
0,6
|
Finans
Kesimi
|
2,9
|
5,3
|
2,0
|
Harcamalar
|
|||
Hanehalkı
Tüketim Harcamaları
|
-4,9
|
-1,0
|
1,5
|
Devletin Nihai Tüketim Harcamaları
|
6,6
|
3,4
|
7,0
|
Gayrısafi
Sabit Sermaye Oluşumu
|
-12,1
|
-22,4
|
-12,6
|
İhracat
|
8,9
|
8,1
|
5,1
|
İthalat
|
-29,4
|
-17,0
|
7,6
|
Tablodan şu sonuçları
çıkarabiliriz. Önce işe üretim yönünden bakalım: (1) Sanayi üretiminde, perakende satış
hacminde, kapasite kullanım oranında ve beklenti anketlerinde görmeye
başladığımız toparlanma işaretleri (henüz toparlanma demek için erken) büyümeye
de yansımaya başlamış görünüyor. (2) Tarım kesimi bu yıla pozitif katkı yapmaya
devam ediyor. (3) Sanayi kesimi ilk iki çeyrekteki ciddi gerilemeden sonra
sanayi üretim endeksindeki gelişmeye paralel olarak üçüncü çeyrekte artıya
geçmiş ve pozitif katkı vermiş bulunuyor. (4) İnşaat kesimi 2019 yılının kayıp
kesimi olmaya devam ediyor. (5) Finans kesimi yılın ilk üç çeyreğinde büyümeye
pozitif katkı veriyor, bu eğilimin son çeyrekte de devam edeceğini söylemek
mümkün.
Şimdi de harcamaların
ayrıntılarına bakalım: (1) Hanehalkı tüketim harcamaları yılın ilk iki
çeyreğinde küçülme sergiledikten sonra üçüncü çeyrekte yüzde 1,5 oranında
pozitif bir katkı yapmış. GSYH’nin en büyük parçasını oluşturan (yüzde 55 +)
tüketim harcamalarının yüzde 1,5 artması büyümeyi artıya çeken en önemli unsur.
(2) Kamu kesimi harcamalarındaki artışlar da büyümeyi olumlu etkiliyor (bu
artışların bütçeyi olumsuz etkilediğine ayrıca dikkat edilmeli.) (3) Gayrısafi
sabit sermaye oluşumu ülkede o dönemde yapılan yatırımları gösterir. Bu oranın eksi
olması geçen yılın aynı dönemine göre küçülme olduğunun göstergesidir. 2019
yılının ilk üç çeyreğinde yatırımlarda ortaya çıkan ciddi gerileme bize
sanayideki büyümenin yeni yatırımlardan değil, kapasite kullanımındaki artıştan
geldiğini gösteriyor. Bunu da aşağıdaki grafikten izleyebiliriz:
Son çeyrekte kapasite
kullanımında ortaya çıkan artış eğilimi grafikten görülebiliyor. (4) İhracat,
TL’nin yaşadığı değer kayıplarına paralel olarak artış sergilerken ithalat aynı
nedenle ilk iki çeyrekte düşüş yaşamış, buna karşılık son çeyrekte o da artmaya
başlamış görünüyor. İthalattaki artışın (üretimde kullanılan ithal girdilerin
ağırlığının yüksek olması dikkate alındığında) üretime ve dolayısıyla büyümeye
olumlu katkı yaptığını söyleyebiliriz (buna karşılık bu gidişin cari dengede yeniden
açık yaratacağına dikkat edilmeli.)
Özetle söylememiz gerekirse büyüme patikasına dönüş iyi bir
gelişmedir. Bununla birlikte bu dönüşün faiz indirimleri, kredi destekleri gibi
tüketimi teşvik edici düzenlemelerle desteklenerek ortaya çıkmış olması
sürdürülebilirliği konusunda kuşku yaratmaktadır. Yatırımların eksi olması
önemlidir. Her türlü teşvike karşın yatırım yapmaya istek bulunmadığı anlamına
gelir. Kamu kesimi harcamalarındaki ciddi artışlar gibi bazı hamleler büyümeyi
teşvik etse de bütçe dengesini tehdit etmekte ve sonuçta tek seferlik gelirler
yaratılarak sorun geçici olarak çözülmeye çalışılmaktadır.
büyüme konusunda
Enflasyon Niçin Fazla Düşmez? 6 Şubat 2026Ne Pahasına? 14 Aralık 2025Büyüme Buysa Niçin Şikâyet Ediyorlar? 1 Aralık 2025Yaratıcı Yıkım ve Sürdürülebilir Büyüme14 Ekim 202544 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.