Hukukun Üstünlüğü ve Ekonomi
Hukukun üstünlüğü ilk ağızda
basit iki kelimenin yan yana gelmesiyle oluşmuş bir ifadedir. Buna karşılık hem
hukuktan hem de üstünlükten çok daha önemli bir vurguyu ortaya koyar. Hukukun
üstünlüğü, temel olarak hukukun bir topluluktaki veya ülkedeki yaygınlığını
ve yetkisinin yüksekliğini ifade eder ve en üst düzeyde şöyle ifade edilir: “Fiat
iustitia et pereat mundus” (dünya yıkılsa bile adalet yerini bulmalı.) Farklı
bir bakışla şöyle de ifade edilebilir: “Fiat justitia ne pereat mundus” (dünyanın
yıkılmaması için adalet yerini bulmalı.)
Hukukun üstünlüğü ifadesi içinde birçok
hukuk ilkesi bir araya gelir. Bunlardan ikisi belki de en önemlileridir. İlki ‘yasalar
karşısında eşitlik ilkesidir.’ Hiç kimseye, zümreye veya gruba yasalar
karşısında ayrıcalık tanınmaması demektir. İkincisi ‘idarenin bütün eylem ve
işlemlerinin yargı denetimine açık olacağı ilkesidir.’ Ülkeyi yönetme yetkisine
sahip olanların aldıkları kararların ve yaptıkları uygulamaların yargıdan muaf
olamayacağını vurgular.
Bu iki önemli ilkeyi ve diğer
ilkeleri bir araya getirince karşımıza bir hukuk devleti kavramı çıkar. Eğer
bir devlet, bütün parçalarıyla bu ve benzeri ilkelere sadık kalıyorsa o zaman
bir hukuk devletinden söz etmek mümkün olur. Hukuk devleti olmadan demokrasi
olmaz.
Bir yerde hukukun üstünlüğünün geçerli olup
olmadığını anlamanın en kestirme yolu emniyet şeridine ve trafik ışıklarına bakmaktır. Emniyet
şeridini ve trafik ışıklarındaki geçiş üstünlüğünü suçlu takibi yapan polis, hasta
taşıyan ambulans ve yangına giden itfaiye dışında kullananlar varsa ve trafik
polisi bunlara ceza yazamıyorsa o zaman orada hukukun üstünlüğü yok demektir.
World Justice Project tarafından
dünyanın her ülkesinden akademisyen ve hukukçunun katılımıyla hazırlanan Rule
of Law Index (Hukukun Üstünlüğü Endeksi) Türkiye’nin bu alanda ne kadar
gerilerde olduğunu ortaya koymaktadır. Rapora göre Türkiye genel olarak hukukun
üstünlüğü ilkesi çerçevesinde ölçümlemeye dahil edilen 126 ülke arasında
Mozambik ve Myanmar’ın arasında 109. sırada bulunuyor. Arnavutluğun 71., Endonezya’nın
62., Romanya’nın 31. sırada olduğu bu sıralamada Venezuela son sırada,
Danimarka, Norveç ve Finlandiya ilk üç sırada yer alıyor (https://worldjusticeproject.org/sites/default/files/documents/ROLI-2019-Reduced.pdf)
Hükümetin gücünün
sınırlandırılması (hukukun üstünlüğü ilkesinin önemli bir alt ilkesi) esas
alındığında Türkiye 126 ülke arasında 123. sıraya geriliyor. Mısır, Türkiye’nin
üstünde. Altında ise üç ülke var: Kamboçya, Nikaragua ve Venezuela. Temel
hakların değerlendirildiği endekste Türkiye 122. sırada. Venezuela bu ölçümlemede
Türkiye’nin üzerinde. Son sırada İran yer alıyor.
Bir ülkede hukukun üstünlüğü
yerine üstünlerin hukuku egemense o ülkedeki demokrasi ahbap çavuş
demokrasisinden öteye gidemez. Ahbap çavuş demokrasisi geçerliyse o ülkedeki
ekonomik sistem de ahbap çavuş ekonomisinden öteye gidemez. Ahbap çavuş
ekonomisinin geçerli olduğu ülkelerde bırakın yabancı yatırımcıları yerli
yatırımcılar bile yatırım yapmaz.
O nedenle Türkiye’nin ekonomik
durumundan şikâyet ediyorsak ya da en azından “biz bu duruma layık değiliz”
diye düşünüyorsak o zaman ülkeyi layık olduğu yere çıkarabilmek için ilk olarak
hukukun üstünlüğünü sağlamaya yönelik adımları atmamız gerekir.
Hukuk konusunda
Hukuk, İktidar ve Siyasallaşma 22 Mayıs 2026Akide Şekeri13 Mayıs 2025Sıkıntılı Bir Döneme Başlarken24 Mart 2025Hukukun Üstünlüğü, Yolsuzluk ve Türkiye12 Kasım 2024149 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.