Tüketim Çılgınlığı ve Diderot Etkisi
Denis Diderot (1703 – 1784), ünlü bir Fransız yazar ve filozoftur. Aydınlanma Çağı'nın en önemli kişilerinden birisi
olarak kabul edilir. Fransız Devrimi'ni hazırlayan düşünsel gelişmelerde
katkısı vardır. Yeni felsefi ve bilimsel düşünceleri ve bilgileri Avrupa’ya
yaymak amacıyla Jean Le Rond D’alembert ile birlikte yazdığı Ansiklopedi en çok
bilinen eseridir.
Diderot, büyük borç altına girmiş
ve paraya ihtiyacı en üst düzeye çıkmışken 1765 yılında Rus İmparatoriçesi
Büyük Catherine, sanat ve bilimin koruyucusu olarak, Diderot’nun kütüphanesini
satın aldı ve hemen sonra o kütüphaneyi yine Diderot’ya bıraktı. Böylece
Diderot’nun eline önemli bir miktar para geçmiş oldu. Catherine bununla da
yetinmeyip 25 yıllık maaşını peşin vererek Diderot’yu kütüphanecisi olarak işe başlattı.
Diderot, eline geçen bu büyük
parayla öteden beri almayı düşünüp de alamadığı kırmızı pahalı bir sabahlık
aldı. Sabahlık o kadar görkemliydi ki Diderot evdeki eşyaların ona uymadığını
fark etti ve başladı eşyalarını sabahlığına uygun olacak yenileriyle
değiştirmeye. Her değiştirmede diğerleriyle uygunsuzluk daha da arttı ve
ötekileri de yenilemeye başladı. Sonunda kendisini, evdeki bütün eşyaları
yenileriyle değiştirmiş ve yeniden borçlu duruma düşmüş olarak buldu.
Diderot, bütün bunlardan sonra
“Eski Sabahlığım İçin Pişmanlık” başlıklı bir yazı yazdı ve içine düştüğü
tüketim çılgınlığını anlattı.
Kapitalist sistem, asıl olarak
tüketim üzerine kuruludur. Tüketimin bir çılgınlığa dönüşmesi özellikle
reklamların insanları aşırı biçimde etkilemeye başlamasıyla hız kazanmıştır.
Aşağı yukarı aynı işlevleri gören ve ayrıntılarda farklı olan iki cep
telefonundan birisi 2.000 liraya alınırken diğerinin yaşam boyu birkaç kez
kullanılacak birtakım özellikleri taşıması nedeniyle 10.000 lira olması anlamlı
değildir. Bu, parası çok olanlar için fazla sorun oluşturmayabilir. Sorun, asıl
olarak parası az olup da o pahalı telefonu statü sembolü olarak alanlar için
ortaya çıkar. Bu telefonu almak için kredi alındığında Diderot etkisi kendisini
ortaya çıkarabilir ve bu alışveriş başka talepleri tetikleyebilir. 10 bin
liralık telefonu alan kişi bu telefonla uyumlu olsun diye yeni krediler alıp kılık
kıyafetini değiştirmeye yönelirse iş ciddileşmeye başlar. Bu, ekonomide
gösteriş tüketimi denilen etkiye son derecede benzeyen bir etkidir.
Gelir iki şekilde kullanılır:
Tüketim ve tasarruf. Tüketim olmazsa üretim de olmaz, yatırım da olmaz, büyüme
de olmaz. Çünkü tüketilmeyen yani talep edilmeyen malı üretmenin anlamı yoktur,
talep edilmeyen malı üreten satamayacağı için zarar eder. Dolayısıyla tüketim,
üretimin çıkış noktasıdır. Öte yandan 10 – 12 bin yıl önce yerleşik yaşama
geçerek tarıma, çiftçiliğe ve hayvancılığa kısacası üretime başlamadan önce
insan da diğer bütün hayvanlar gibi yalnızca tüketiciydi. Yani tüketim insan
için, tıpkı diğer canlılarda olduğu gibi temel hareket noktasıdır. Ne var ki
bunda aşırıya kaçıp bir tüketim çılgınlığını tetiklediğimizde gerekli gereksiz
büyük bir üretimi tetiklemiş ve oradan giderek çevreye zarar veren bir büyümeye
ulaşmış oluruz. O nedenle her şeyin aşırısı gibi tüketimin de aşırısı
zararlıdır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026175 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.