Reel Faizde Son Durum
Bankaların önerdiği faiz nominal
faizdir. Nominal kelimesi Türkçede “yazılı olan”, “sanal”, “görünen” gibi
anlamlara geliyor. Mevduat faizi dediğimizde bankaların mevduat için ilan
ettiği faizler anlaşılır. Bu şekilde elde edilen faiz bir gelir türü olduğu
için elde edildiğinde gelir vergisine (stopaj) tabidir. 6 aya kadar vadeli
hesaplarda gelir vergisi stopaj oranı yüzde 15’tir. Nominal faizden ele geçen
getiriyi yani net nominal faizi hesaplamak için bu stopajı düşmek gerekir.
Net Nominal Faiz = Nominal Faiz –
(Nominal Faiz x %15)
Bugünlerde bankaların verdiği
faiz yüzde 10 dolayında bulunuyor. Buna göre net nominal faiz:
Net Nominal Faiz = 0,10 – (0,10 x
0,15) = 0,085 yani %8,5 olarak bulunur.
Kişilerin, tasarruflarına yön
verirken ya da bir yatırıma karar verirken bilmesi gereken önemli unsurların
başında reel faiz gelir. Reel faiz, enflasyon etkisinden arındırılmış faizdir
ve net nominal faizden beklenen enflasyonu düşerek hesaplarız. Beklenen
enflasyon ile kastedilen 12 ay sonraki enflasyon oranı için yapılan tahmindir.
Beklenen enflasyon olarak eğer kendi tahminimize güveniyorsak onu, anket
tahminlerine göre hareket etmek istiyorsak o anketlerden elde edilen tahmini esas
almamız gerekir. Merkez Bankasının her ay reel sektör temsilcileri, finans sektörü
temsilcileri ve bulunduğu profesyonellerden oluşan bir gruba uyguladığı
beklenti anketindeki enflasyon tahminleri bu konuda iyi bir gösterge olarak
kabul edilebilir. Merkez Bankasının Aralık ayındaki beklenti anketine göre 12
ay sonrası için beklenen enflasyon yüzde 10,07 olduğuna göre bu tahmini
beklenen enflasyon olarak alabiliriz.
Net nominal faizi yüzde 8,5
olarak hesapladığımıza ve beklenen enflasyon için kullanacağımız tahmini de
yüzde 10,07 olarak belirlediğimize göre reel faizi hesaplayabiliriz.
Reel faiz hesaplaması kendine
özgü iki farklı formül kullanılarak yapılabilir:
2.
Reel Faiz = ((1 + Net Nominal Faiz) / (1 +
Beklenen Enflasyon)) – 1
Yukarıda değindiğimiz verileri ve
bu denklemleri kullanarak reel faizi hesaplayalım.
1.
Reel Faiz = (8,5 – 10,07) / (1,1007) = - 1,43
2.
Reel Faiz = ((1,085) / (1,1007)) – 1 = - 1,43
İki ayrı formülle hesaplanan reel
faiz bir yıl sonrası için negatif (yüzde – 1,43) çıkmaktadır.
Reel faiz denklemlerinde yer alan
faiz bugün geçerli olan faiz oranı, beklenen enflasyon ise bir yıl sonrası için
tahmin edilen enflasyon oranını ifade eder. Bununla birlikte bir yıl önceki net
nominal faizi ve bugünkü enflasyonu alırsak bugün için gerçekleşmiş reel faizi hesaplayabiliriz.
Bir yıl önce nominal mevduat faizi yüzde 22 dolayındaydı. Bunun yüzde 15 gelir
verisi stopajı sonrasındaki net oranı (net nominal faiz oranı) yüzde 18,7 olur.
Enflasyon bugün yüzde 10,56 olduğuna göre reel faizi bugün için hesaplayabiliriz:
Reel
Faiz = (18,7 – 10,56) / (1,1056) = 7,4 yani reel faiz yüzde 7,4 imiş.
Buna göre geçen yılın Aralık
ayında 100 TL’lik satın alma gücünü bankaya mevduat olarak yatıran kişi bir
yılın sonunda satın alma gücünü 107,4 TL’ye yükseltmiş oluyor. Bir yıl sonrası
için yapılan hesaplama ise böyle çıkmıyor. Bu yıl Aralık ayında 100 TL’sini bankaya
mevduat olarak yatıran kişinin satın alma gücü, bugünkü faiz ve bir yıl sonraki
beklenen enflasyona göre, gelecek Aralık ayında 98,6 TL’ye düşmüş olacak.
Bu iki reel faiz oranı da ekonomi
açısından sağlıklı görünmüyor. Geçen yıl verilen yüzde 7,4 oranındaki reel faiz
çok yüksektir ve ekonomide yatırımlar başta olmak üzere birçok kararı olumsuz
etkileyebilmektedir. Buna karşılık bugün, önümüzdeki dönem için öngörülen yüzde
eksi 1,43 oranındaki reel faiz de tasarruftan kaçışa ve yurt dışından dövizle
borçlanmanın artmasına yol açacak bir gelişmedir. Türkiye gibi tasarruf açığı
olan bir ülkede enflasyonun bir iki puan üzerindeki pozitif bir reel faiz oranı
tasarruftan kaçışı önlemek, dış borçlanmayı denetlemek ve enflasyonu denetim
altında tutmak için zorunludur.
Merkez Bankası’nın, faiz
kararlarını alırken bu hesapları göz önünde bulundurmasında, reel faizi
enflasyonun birkaç puan üzerinde tutacak bir yaklaşım izlemesinde büyük yarar
var. Faiz oranını düşüreceğiz derken dolarizasyona yol açmanın ekonomiye maliyeti
çok daha ağır olabilir.
faiz konusunda
Türkiye Niçin Dünyanın En Pahalı Borçlanan Ülkelerinden Biri?18 Ağustos 2026Vade Sonunda Dolara Dönülürse Kazanç Ne Olur? 15 Haziran 2026Yüksek Faiz Düşük Kur16 Nisan 2026LIBOR'un Yerini RFR'ler Aldı30 Mart 202667 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.