Ekonomik Daralmayı Minimum Düzeyde Tutabilmek İçin Öneri
Covid – 19 virüsünün küresel
sistemin tamamında yarattığı olumsuz ekonomik koşullar ne yazık ki geçici
olgular değil. Bu olumsuz durumun ekonomiler üzerinde ortaya çıkardığı etki
yıllarca sürecek. Nedenlerini daha önceki yazılarımda ortaya koymaya çalıştım. Ekonomik
sistemin çarklarından birisini çekip çıkardığınızda sistem aksar ama sistemin
gelir veya tüketim parçalarından birisini çekip çıkardığınızda sistem dağılır.
Aşağıda sistemin en önemli parçalarını
gösteriyoruz: Gelir, tüketim, tasarruf, yatırım ve üretim.
Yukarıdaki şema büyüyen bir
ekonomide gelir artışı, tüketim ve tasarruf artışı, yatırım artışı, üretim
artışı ve tekrar gelir artışı biçiminde çalışır. Sonuçta GSYH büyür, kişi
başına gelir artar ve ekonomik refah yükselir.
Covid – 19 virüsünün yarattığı
salgın nedeniyle kimi ülkeler kısmi, kimi ülkeler tam sokağa çıkma yasağı
uyguluyor. Bu uygulama, işyerlerinin ya tümüyle kapanması ya da belirli
saatlerde açık olmasına yol açıyor. Dolayısıyla işyerleri iş yapamadığı için
para kazanamıyor ve zorunlu olarak çalışanlarını ücretsiz izne çıkarıyorlar. Olay
devam ederse tamamen işten çıkarmaya gidecekler. İşyerlerinin iş yapamaması ve
çalışanların işten çıkması yukarıdaki şemada gelirin düşmesi demek. Gelirin
düşmesi hemen sonraki iki faaliyet olan tüketimin ve tasarrufun düşmesine,
tasarrufun düşmesi yatırımın düşmesine o da üretimin düşmesine yol açacak.
Bütün bunların düşmesi gelirin tekrar düşmesine ve bu olayın giderek bozulan
bir döngüye dönüşerek ekonomide küçülmeye dolayısıyla refah düşüşüne yol açacak.
Bu bozulan çarkı onarmak aradaki
parçalara müdahale ederek olmaz. Örneğin tüketim malları üzerindeki vergileri
düşürerek veya yatırımı özendirmek için faizi indirerek ya da üretimi arttırmak
için üreticinin vergisini ödeyerek sistemi onaramayız. Mal satan işyerleri
kapalı ve bu işyerleri o malları alacak olan insanların bir bölümünü ya ücretsiz
izne çıkarıyor veya tümüyle işten çıkarıyor. Çünkü o işyerleri üretim
yapamıyor. Evden çalışmaya geçerek bazı hizmetlerin üretimine ve satışına devam
etmek mümkün ama sebze ve meyveyi, otomobili ya da takım elbiseyi evden üretip
satmak mümkün değil. Kiraları, elektrik, doğalgaz, su faturası ödemelerini bir
süreliğine ertelemek sorunu bir yerden alıp bir başka yere taşımaktan başka sonuç
vermeyecek. Kira ödemesi ertelenen bir süreliğine rahatlasa da kira geliri olan
o kadarlık harcamayı kısacak. Elektrik, doğalgaz, su faturalarını bir
süreliğine tahsil etmeyen kuruluşlar bu kez gelir elde edemeyeceği için çalışanlarını
işten çıkaracaklar. Bu da ekonomide talep düşüşüne ve sonuçta refah kaybına yol
açacak.
Bütün bunları göz önüne
aldığımızda geriye kalan en doğru çözüm para basmak ve gelir kaybını önleyecek
biçimde bu parayı kullanmaktan geçiyor. Hazine, merkez bankasından borç olarak
ve faizini ödeyecek biçimde alacağı parayı kira, elektrik, doğalgaz, su vb
ödemelerin borçluları adına alacaklı kişi ve kurumlara ödenmesinde kullanmalı.
Adlarına ödeme yaptığı kişileri uzun vadede geri almak üzere faizsiz olarak
borçlandırmalı. İşsizlik fonunda bulunan parayla işyerini kapalı tutmak zorunda
kaldığı için çalışanlarını işten çıkarmayı planlayanların bu eylemden
vazgeçmesi karşılığında çalışanlarının maaşlarını ödemek için harcamalı. Yani
işsizlik fonunu bir anlamda işte kalma fonu olarak da kullanmaya başlamalı. Bu
fondaki para bu iş için yeterli olmazsa o zaman merkez bankasından ödünç alınan
para burada kullanılabilir. Bunlara ek olarak işyerlerini kapalı tutmak zorunda
kalanlara da bir önceki yılda beyan ettiği geliriyle bağlantılı olarak belirli tutarlarda
uzun vadeli borç vermeli.
Para basarak finansman sağlama konusunda öneride bulunacağımı rüyamda görsem inanmazdım. Ne var ki 'zor oyunu bozar' diye bir söz vardır ve bugünkü koşulları bundan daha iyi tanımlamak mümkün değil. Covid - 19 virüsünün yarattığı ve yaratacağı sorunlar bizi öyle bir noktaya getirdi ki bu aşamada enflasyonun yükselmesi gibi meseleler ikinci plana düşmüş bulunuyor.
Özetle söylemek gerekirse devlet,
bu çarkın gelir parçasını çözecek biçimde işe girmelidir. Hazinenin merkez
bankasından kullanacağı para için yasal düzenleme yapılmalıdır. Onu da
önereyim:
Hazinenin Merkez Bankasından
Geçici Olarak Kısa Vadeli Avans Kullanması Hakkında Yasa Tasarısı Önerim
Madde 1.
Hazine ve Maliye Bakanlığı, Covid
– 19 virüsünün neden olduğu ekonomik daralmayı önlemek amacıyla Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankası’ndan bu yasanın yayımı tarihinden başlayarak üç ay
süreyle kısa vadeli avans kullanabilir.
Madde 2.
Birinci maddede konu edilen
avansın sınırı 100 milyar Türk Lirasıdır. Hazine ve Maliye Bakanlığı bu avans
kullanımı nedeniyle Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na Devlet Tahvilleri için
belirlenen yıllık faizi öder.
Madde 3.
Hazine ve Maliye Bakanlığı,
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’ndan kullandığı avansın her bir kullanım
dilimini, kullanım tarihinden itibaren bir yıl sonunda 2. Maddede konu edilen
faiziyle birlikte Banka’ya geri öder.
Madde 4.
Bu yasa, Hazine ve Maliye
Bakanlığı’nın son geri ödemeyi tamamladığı gün başkaca bir işleme gerek
kalmadan yürürlükten kalkar.
Madde 5.
Yürürlük ve yürütme.
büyüme konusunda
Enflasyon Niçin Fazla Düşmez? 6 Şubat 2026Ne Pahasına? 14 Aralık 2025Büyüme Buysa Niçin Şikâyet Ediyorlar? 1 Aralık 2025Yaratıcı Yıkım ve Sürdürülebilir Büyüme14 Ekim 2025259 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.