Aktif Rasyosu Aktive Oluyor
Büyük bir özel kesim bankasının
müşterilerine yolladığı bir mektupla başlayan tartışmalar son birkaç günün
gündeminde ağırlıklı yer aldı. Söz konusu banka mektubunda özetle döviz tevdiat
hesabı açılması ya da mevcutların devam edebilmesi için belirli bir asgari
miktar koyduğunu bunun altında vadeli döviz tevdiat hesabı açılmayacağını,
mevcut mevduatlardan vadesi dolanların da yenilenmeyerek vadesiz hesaba
dönüştürüleceğini yazıyordu. Bir süre bunun ne amaçla yapıldığı anlaşılamadı,
sonra da bankanın niçin bu yola gittiği konusu tartışılmaya başlandı.
Söz konusu bankanın bu yola
gitmesinin nedeni BDDK tarafından yürürlüğe konulan aktif rasyosudur. Hatırlayacaksınız
BDDK, nisan ayının ortasında bankaların uyması gereken aktif rasyosu adı
altında yeni bir düzenleme getirmişti. Bu yeni düzenlemenin amacı bankaları
daha fazla kredi vermeye ve daha az döviz mevduatı tutmaya yöneltmekti. Bunu
sağlamak için BDDK, bankaların açıklanan formüle göre hesaplanacak aktif
rasyosuna uymaları gerektiğini, aksi taktirde ceza uygulamasıyla
karşılaşacaklarını duyurmuştu. Daha sonra bu rasyonun hesaplanmasına yarayan
formülde düzeltmeler yapıldı. Formülün son hali şöyledir:
Bu formül, açık biçimde
görüleceği gibi bankaları bu rasyoyu tutturmak için iki yoldan birisine (ya da
ikisine birden) itiyor: Ya kredileri artıracaklar ya da mevduatı düşürecekler.
Formüle bakınca mevduat konusunda en akıllıca yolun (katsayı nedeniyle) yabancı
para mevduatını en azından yabancı parayla verilmiş kredi düzeyine kadar düşürmek
olduğu anlaşılıyor. Çünkü uygulama, yabancı kredi miktarını aşan yabancı para
mevduatını ağır biçimde cezalandırıyor.
Bu formül gündeme geldiğinden
beri özel kesim bankaları, kredilerini genişletip riskleri artırmak yerine
yabancı para mevduata verilen faizi hızla düşürdüler. Bugün neredeyse hiç faiz
vermiyorlar. Zaten döviz kredisi de veremedikleri için yabancı para mevduatı
tutmaları kendileri açısından zarar oluşturuyor. Müşterilerine bu mektubu
göndermiş olan bankayı önümüzdeki dönemde diğer özel kesim bankalarının da
izlemesi sürpriz olmaz.
Özel kesim bankalarının rasyo ile
ilgili sorunlarına karşılık son dönemde bol keseden kredi dağıtmış olan kamu
bankalarının böyle bir sorunu bulunmuyor. Ayrıca kamu bankaları sermaye sorunu
da yaşamıyor çünkü böyle bir sorun ortaya çıktığında kamu kesimi bu bankalarda
sermaye artırımına gidebiliyor. O nedenle TL mevduata düşük, yabancı mevduata
yüksek faiz vererek yabancı mevduatı çekiyorlar ve bu dövizleri de kurlara
müdahale amacıyla kullanıyorlar. Dalgalı kur rejimi uygulayan bir ülkede
piyasada oluşan kurlara müdahale edilmemesi gerekiyor. Bazı anormal hallerde
kısa dönemli müdahale yapılacaksa bunu döviz satarak Merkez Bankası’nın yapması
gerekiyor. Eğer kura sürekli müdahale ediliyorsa o zaman Merkez Bankası’nın
rezervleri azalıyor ve gidiş başka sorunlar doğuruyor ve o aşamada kamu bankaları
devreye sokuluyor.
Aktif rasyosu düzenlemesi
yürürlüğe girdiğinde 18.04.2020 tarih ve Aktif Rasyosu başlıklı yazımda bu
rasyonun neden olacağı gelişmelerin şöyle olacağını tahmin etmiştim: “Bankalar
yeni kredilerle kredi stokunu artırırken yabancı para mevduatı başta olmak
üzere mevduat miktarını düşürmeye ve menkul kıymet mevcudunu arttırmaya
yönelecek. Sonuç olarak bu yeni uygulamanın kredi ve mevduat faizlerinde
sınırlı da olsa bir düşüş sağlayacağını, özellikle yabancı para mevduat
faizlerinin sıfıra yaklaşacağını, kredilerde daha çok ihtiyacı olmayan
müşterilere yönelik bir artış ortaya çıkacağını, mevduatta azalmaya veya
bankalar arası yer değiştirmeye yol açacağını, bankaların tuttuğu menkul kıymet
portföyünde bir miktar artış yaratacağını söylemek mümkün. Bunlara karşılık
bankaların, asıl olarak amaçlanan düşük kredibilite sahibi kuruluşlara kredi
vermeye pek yanaşmayacağını tahmin etmek pek de zor olmasa gerek.”
O gün yazdıklarım aynen yaşama
geçiyor.
Finansal Piyasalar konusunda
Topal Ördek ve Piyasalar5 Kasım 2026Küresel Finans Piyasalarında Sarsıntı 23 Ekim 2026Fon Krizi: Borsadan Ekonomiye Uzanan Etkiler 13 Ekim 2026Siyaset Teknik Ayrıntılara Karışınca 8 Ekim 2026117 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.