Bütçe Açığı Üzerine Düşünceler
Geçen yılın ilk 6 ayında 78,6
milyar TL olan bütçe açığı bu yılın ilk 6 ayında 109,5 milyar TL oldu. Buna
göre yılın ilk yarısında bütçe açığı geçen yıla göre yüzde 40’a yakın artmış bulunuyor.
Eğer hiç faiz ödememiz olmasa ne olurdu diye baktığımızda orada da durum parlak
görünmüyor. Geçen yılın ilk 6 ayındaki açıktan 10 milyar TL daha yüksek faiz
dışı açık var. Tablo şöyle (kaynak; Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Haziran
Bütçe Gerçekleşmeleri Raporu.)
Milyar TL
|
2019/6
|
2020/6
|
Değişim (%)
|
Giderler
|
481,5
|
564,8
|
17,3
|
Faiz Dışı
Giderler
|
430,8
|
493,6
|
14,6
|
Faiz
Giderleri
|
50,7
|
71,2
|
40,4
|
Gelirler
|
403,0
|
455,4
|
13,0
|
Vergi
Gelirleri
|
307,7
|
335,9
|
9,2
|
Vergi Dışı
Gelirler
|
95,3
|
119,5
|
25,4
|
Bütçe
Dengesi
|
-78,6
|
-109,4
|
39,2
|
Faiz Dışı
Denge
|
-27,8
|
-38,2
|
37,2
|
Vergi
Gelirleri / FD Giderler (%)
|
71,4
|
68,1
|
-4,7
|
Tabloya göre faiz dışı bütçe giderleri
geçen yıla göre yüzde 14,6 artmış. Bu artış ilk 6 aylık ortalama enflasyondan (yüzde
11,89) yüksek olsa da pandemi nedeniyle birçok ek harcama yapılmak zorunda
kalındığı için normal karşılanabilir. Faiz giderlerindeki yüzde 40,4’lük büyük
artış bize Merkez Bankası kârı ve yedek akçesinin bütçeye devredilmesine
karşılık borçlanmanın hem miktar hem de maliyet olarak arttığını gösteriyor.
Vergi gelirlerindeki artış (yüzde
9,2) oldukça düşük kalmış görünüyor. Burada karşılaştırma için geçen yılın ve
bu yılın ilk 6 ayının ortalama enflasyonuna bakmak gerekir ki bu ikisinin
ortalaması kabaca yüzde 13 ediyor. Vergi gelirleri içinde ilginç gelişmelerden
birisi önceki aylarda gerileyen İthalde Alınan KDV’nin haziran ayında hızlı bir
değişimle artıya geçmiş olması. Bu da bize ekonominin canlanmaya yöneldiğini,
bu canlanmanın bir sonucu olarak ithalatın arttığını gösteriyor. Ekonominin
canlanması anlamına gelen ithalat artışına ihracat benzer biçimde eşlik
edemediği için bu gelişme cari açığı arttıracak gibi görünüyor. Bütçe
gelirlerine en önemli katkı geçen yılda olduğu gibi yine vergi dışı gelirler
kaleminden geliyor. Bu kalemin içinde TCMB’den alınan kâr ve yedek akçe
miktarları var.
Faiz dışı denge, 2018 yılında oldukça
düşük bir fazla verdikten sonra son iki yıldır giderek artan bir açık veriyor
(aşağıda soldaki grafik.) Bu gelişme borçlanmayı artırıcı bir faktör olarak
dikkate alınmalı. Öte yandan bütçenin temel gelirlerini temsil eden vergi
gelirlerinin bütçenin esas giderlerini temsil eden faiz dışı giderleri
karşılama oranı da hızla düşüyor (aşağıda sağdaki grafik.) Bu karşılama oranı 2017’de
yüzde 90’a yakınken bugün yüzde 70’in altında bulunuyor.
Bütçe bu eğilimle giderse yılsonunda
bütçe açığı oranı yüzde 4 – 4,5 arasında olacak gibi görünüyor. Bu da Türkiye’nin
ekonomideki tek çıpasının kırılmasına yol açmış olacak.
Bu tür kriz dönemlerinde bütçenin
açık vermesi normaldir. Hatta Keynesyen yaklaşım açısından bakarsak bu durum
ekonomiyi canlandırmak için gereklidir de. Bu noktada iki mesele çıkar
karşımıza: (1) Eğer ekonomide parasal genişleme, giderek büyüyen cari açık,
enflasyon, işsizlik, yüksek risk primi, yetersiz dış kaynak girişi, kur ve faiz
baskılama gibi birçok sorun bir arada bulunuyorsa o zaman bütçe açığı çare
olmaktan çok sorun olmaya yönelir. (2) Kriz dönemlerinde yapılan harcamaların
ekonomiyi gerçekten canlandıracak yerlere yönelmemesi ve bu harcamaların bütün
ayrıntısıyla kamuoyuna açıklanmaması gelecek için daha büyük sorunlar
birikmesine yol açabilir.
bütçe konusunda
Borçlanarak Yaşamanın Maliyeti 17 Şubat 2026ABD Bugün Kapanabilir30 Eylül 2025Devasa Bütçe Açığı Nasıl Finanse Edildi? 23 Ocak 2025Bütçe Açığı Rekoru16 Ocak 2025124 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.