Kritovulos Tarihi'ni Okumanın Tam Zamanı
Asıl adıyla Mihail Kritopulos,
bilinen adıyla Kritovulos 1410 yılında Gökçeada’da doğmuş, 1470 yılında
Aynaroz’da (Yunanistan) ölmüş. Fatih Sultan Mehmet’in hükümdarlık süresinin 1453
– 1467 yılları arasını kapsayan tarih kitabını padişaha “Bahtiyar, mazhar ve
muzaffer, üstün ve yenilmez, Tanrı’nın yardımıyla karanın ve denizin egemeni,
şahların şahı, yüce imparator Mehmed’e kullarının kulu adalı Kritovulos’tan”
diye yazdığı ithaf mektubuyla takdim etmiş.
Kritovulos, kitabında Osmanlı
askerlerinin İstanbul’a girişini şöyle anlatıyor:
‘Sonra, orada bulunan birçok
insan kılıçtan geçirildi…karşı koymaya çalışanlarla dua etmek üzere kiliselere
sığınanların tümü, erkek, kadın ya da çocuk olduklarına bakılmaksızın
acımasızca öldürüldü…Kıyım konusunda doyuma ulaştıktan ve şehri ele geçirdikten
sonra, askerlerden bazıları birliklerine göre dizilmiş halde asillerin konaklarını
yağmalayıp talan ettiler, diğerleri kiliseleri yağmaladılar. Kimileri
yağmalamak, çalmak, ganimet toplamak, yaş ve sınıf farkı gözetmeksizin erkek,
kadın, çocuk, genç, yaşlı, din adamı ve keşişleri öldürmek, kirletmek ve esir
almak üzere evlere dağıldılar…Korkunç, yürekler acısı ve herhangi bir
trajediden daha acıklı olaylar sergileniyordu…Hangi kötülüğü yapmadılar ki?
Yırtıcı vahşi hayvanlar gibi evlerin içine atlayarak kabaca çekiştiriyor,
sürüklüyor, parçalıyor, hayasızca kaçırarak yolun ortasında kirletiyorlardı…Kiliselerin
kirletilmesi, talan edilerek yağmalanması kelimelerle nasıl
anlatılabilir?...Mihraplardan aldıkları kutsal kaplarda içki içip sarhoş
oluyor(lardı)…[i]’
Fethin beklenen süreye göre çok
uzaması Fatih’in askeri gayrete getirmek için onlara ‘üç günlük yağma’ sözü
vermesine, ancak fetihten sonra girişilen yağmanın şehri yakıp yıkmaya
vardığını haber alınca şehre girerek yağmayı durdurmasına yol açtığı söylenir.
Kritovulos, kitabında Fatih’in kente girişini şöyle anlatıyor:
‘Bunlardan sonra sultan, Polis’e
(İstanbul’a) girerek, büyüklük, konum, parlaklık ve güzelliğini, çok sayıdaki
kiliseleriyle kamu binalarının ihtişamını, sıradan halkla seçkinlerin evlerinin
hoşluğunu ve limanla tersanelerinin konumunu büyük bir dikkatle teftiş
etti…Ölenlerin çokluğunu, evlerin boşaldığını, şehrin tümüyle uğradığı yıkımı,
felaket ve tahribatı da gördü. Yapılan bu yıkım ve talan için birden acıma ve
pişmanlık duygularına kapılarak gözleri yaşlarla doldu, derin derin iç
geçirerek, üzüntüyle: “Nasıl bir şehri talan ve yıkıma terk ettik?” dedi. Canı
o derece yanmıştı…Söylencelerde ve tarihi eserlerde anılan, bu şehrin dengi
olabilecek büyüklükteki başka eski şehirlerden hiçbirinin fethi bu kadar sert
ve haşin olmamıştı.[ii]’
Kritovulos, yazdığı tarih
kitabını Fatih Sultan Mehmet’e takdim ettiği için bunları padişahın onayı
olmaksızın yazmış olduğu düşünülemez. Dolayısıyla burada yazılanlar, bir dönemi
veya kişiyi kötülemek amaçlı yazılan kitaplardan farklıdır. İstanbul’un
fethinde aşırılıklara kaçılmış olabilir ama Portekizlilerin, İspanyolların,
İngilizlerin fethettikleri yerlerde yaptıkları farklı değildir. Her dönem, o dönemde
geçerli koşullar ışığında değerlendirilmelidir. O nedenle bunları, dünyada
başka yerde olmuyormuş gibi abartıp, bir Osmanlı düşmanlığına dönüştürmek doğru
değildir. Doğru olmayan bir başka mesele de bu gerçekleri görmezden gelip Osmanlının
düşmanlarına hoşgörü gösterdiğinden söz etmektir.
Daha önce de bu kitaptan söz
etmiş ve okumanızı önermiştim, günümüzde yeniden alevlenen tartışmalar
açısından bu kitabı okumanızın, okuduysanız da bir kez daha gözden geçirmenizin
tam zamanı olduğunu düşünüyorum.
[i]
Kritovulos Tarihi (1451 – 1467), Çeviren: Ari Çokona, T. İş Bankası
Kültür Yayınları, Hasan Âli Yücel Klasikler Dizisi, 208, sayfa 83 – 89.
[ii]
a.g.e, sayfa 90.
Tarih konusunda
70'lerdeki Kuyruklar30 Temmuz 2026Sadrazam Şehit Ali Paşa'yı Bilir misiniz?20 Ekim 2020En Büyük Bayram Kutlu Olsun30 Ağustos 2020Montreux (Montrö) Boğazlar Sözleşmesi ve Kanal İstanbul28 Aralık 2019135 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.