Can Sıkıcı Bir Dış Borç Hesabı
Türkiye ekonomisinde son
dönemlerde ilginç sonuçlar ortaya çıkıyor. Örneğin TL’nin dış değer kaybı
enflasyondan yüksek olduğunda satın alma gücüne göre hesaplanan GSYH’si hızla
artıyor. Tersi olur da enflasyon dış değer kaybından yüksek olursa bu kez cari fiyatlarla
GSYH’si artıyor. Her ikisi de gerçek durumu değil sanal durumu gösteriyor.
Bir başka ilginçlik dış borç
stoku azaldıkça dış borç yükü artıyor. Dış borç stoku kamu kesiminin, TCMB’nin
ve özel kesimin mevcut dış borçlarının toplanmasıyla bulunan büyüklüğü ifade
ediyor. Dış borç stoku dolarla ifade ediliyor. Bunu dolar cinsinden hesaplanan GSYH’ye böldüğümüzde dış borç yükü ortaya çıkıyor:
Dış Borç Yükü = Toplam Dış Borç
Stoku / GSYH
Toplam dış borç stokunu
biliyoruz, bilmediğimiz büyüklük dolar cinsinden 2020 yılı GSYH’si. Bunu tahmin
etmemiz gerekiyor. Aşağıdaki tablo eldeki verilere ve haziran ayına ait TCMB
Beklenti Anketindeki tahminlere[i] göre
hazırlanmıştır.
GSYH
Tahmin Seti I (TCMB Beklenti Anketi)
|
Miktar / Oran
|
Açıklama
|
||
A
|
2019
Yılsonu USD/TL
|
5,9507
|
Gerçekleşmiş
durum
|
|
B
|
2019
Ortalama USD/TL
|
5,6760
|
Gerçekleşmiş
durum
|
|
C
|
2020
Yılsonu USD/TL
|
6,9922
|
TCMB
Beklenti Anketi (2020 Haziran)
|
|
D
|
2020
Ortalama USD/TL
|
6,4715
|
Tahmin:
(A+C)/2
|
|
E
|
2019
Yılsonu Enflasyonu
|
0,1184
|
Gerçekleşmiş
durum
|
|
F
|
2020
Yılsonu Enflasyonu
|
0,0954
|
TCMB
Beklenti Anketi (2020 Haziran)
|
|
G
|
2020
Ortalama Enflasyonu
|
0,1069
|
Tahmin:
(E +F)/2
|
|
H
|
2020
Büyüme Oranı
|
-0,013
|
TCMB
Beklenti Anketi (2020 Haziran)
|
|
İ
|
2019
GSYH (Milyar TL)
|
4.280
|
Gerçekleşmiş
durum
|
|
J
|
2019
GSYH (Milyar USD)
|
754
|
Gerçekleşmiş
durum
|
|
K
|
2020
GSYH (Milyar TL)
|
4.682
|
Tahmin:
İ+[İ*(H+G)]
|
|
L
|
2020
GSYH (Milyar USD)
|
723
|
Tahmin:
K/D
|
|
M
|
2020
Yıl Ortası Nüfusu (Milyon)
|
83,4
|
Tahmin
|
|
N
|
2019
Kişi Başına Gelir (USD)
|
9.127
|
Gerçekleşmiş
durum
|
|
O
|
2020
Kişi Başına Gelir (USD)
|
8.675
|
Tahmin:
(L/M)*1000
|
Buna göre 2020 yılı dolar
cinsinden GSYH’nin 723 milyar dolar olacağını tahmin ediyoruz. Şimdi bu
tahminle birlikte dış borç stokunu ve dış borç yükünü önceki yıllarla
karşılaştırmalı olarak bir tabloda toparlayalım.[ii]
2017
|
2018
|
2019
|
2020/IÇ
|
|
Kamu
Kesimi
|
136,2
|
139,9
|
158,0
|
169,2
|
TCMB
|
1,8
|
5,9
|
8,4
|
8,4
|
Özel
Kesim
|
316,8
|
298,1
|
271,2
|
253,5
|
Toplam
Dış Borç Stoku
|
454,8
|
443,9
|
437,6
|
431,1
|
GSYH
|
851
|
789
|
754
|
723
|
Toplam
Dış Borç Yükü (%)
|
53,4
|
56,3
|
58,1
|
59,6
|
Tabloya bakılacak olursa asıl düşüş özel kesim dış borç stokunda görülüyor. Son 4 yılda özel kesim dış borç stoku 63,3 milyar dolar (yüzde 20) azalmış. Buna karşılık kamu kesimi ve TCMB’nin dış borç stokunda toplam 39,6 milyar dolar artış olmuş. Türkiye geneline baktığımızda toplam dış borç stokunun son dört yılda düzenli olarak gerilediğini görüyoruz. Son dört yıldaki gerileme yüzde 5,2 olmuş.
Tablonun bize gösterdiği bir
başka durum, dış borç stokundaki gerilemeye karşılık dış borç yükünün artmakta
olması. İlk bakışta tuhaf görünen gelişmenin nedeni Türkiye’nin dolar cinsinden
GSYH’sinin sürekli bir gerileme içinde olması. Yukarıdaki formülde payda yer
alan dolar cinsi dış borç stoku küçülmekle birlikte paydada yer alan dolar
cinsi GSYH daha fazla küçüldüğü için dış borç yükü azalacak yerde artıyor.
Gerçekten de son 4 yılda dolar cinsinden GSYH’deki gerileme yüzde 15 olmuş. Bu
tuhaf durum dış borçların dolar cinsinden olması ve kurdan etkilenmemesine
karşılık GSYH’nin TL cinsinden hesaplanıp dolara çevrilmesi dolayısıyla kurdan
etkilenmekte olmasıdır.
Sanal göstergeler bazen lehte
çalışır, bazen de aleyhte. Satın alma gücü paritesiyle GSYH hesabında lehte
çalışan kur, burada aleyhte çalışıyor.
[i] TCMB Beklenti Anketi (Haziran 2020) için kaynak: https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Istatistikler/Egilim+Anketleri/Beklenti+Anketi+Istatistikleri/
[ii] Dış borç stoku için kaynak: https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2020/06/Kamu_Borc_Yonetimi_Raporu_Haziran_2020.pdf,
dış borçlar konusunda
Chester Projesi ve Kreuger & Toll İmtiyazı3 Temmuz 2026Net Borç Verme ve Net Borç Alma Hesabı22 Haziran 2026Hesaplama Değişti, Dış Borç Azaldı13 Mart 2026Üç Önemli Güncel Göstergenin Analizi 30 Haziran 202565 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.