Faizi İndirince Enflasyon Düştü mü?
Ekonomik bir konuyu anlamak için
derin ekonomi bilgisine ihtiyaç yoktur. Tıpkı diğer bilim dallarında olduğu
gibi ekonomi bilimi de neden sonuç ilişkileri üzerine kuruludur. Bir olayı ele
alırken hangisi neden hangisi sonuç ayırt etmek doğru çözüme ulaşmak için
şarttır. Bunu yapabilmek için ön yargılardan sıyrılmak, gerçeği öğrenmeye
çalışmak, verileri titizlikle incelemek bir de analiz yapmayı bilmek
yeterlidir. Bu gereklere uymadan bir olaya bakılırsa neden – sonuç ilişkileri
yanlış kurulabilir ve tamamen farklı çıkarımlara ulaşılabilir.
Türkiye, 1994 yılından bu yana
zaman zaman faiz ile enflasyon konusundaki neden – sonuç ilişkisini yanlış
kuruyor ve faizi düşürerek enflasyonu düşürmeye uğraşıyor. Bunun altında yatan
temel neden faizin haram sayılmış olması. Olaya bu ön kabulle bakınca neden ve
sonuç ilişkisi karışıyor ve enflasyonun nedeni faizmiş gibi görünüyor. Oysa
Türkiye’de enflasyonun temel nedeni üretimde ithal girdi kullanılması ve kur
arttıkça o girdilerin pahalanması. Kurun artma nedeni risklerin artması.
Risklerin artmasının ardında da her gün değişen kurallar, yaklaşımlar, Merkez
Bankası’nın rezervlerindeki erimeler, uygulanan yanlış yaklaşımlar gibi
nedenler var. Bu kısır döngüyü tersine çevirmek için riskleri azaltarak yola
çıkmak gerekiyor. Riskler düşerse kurdaki artış frenlenir, kurdaki artış
frenlenirse üretim maliyetleri bu hızla artmaz, üretim maliyetleri bu hızla
artmazsa fiyatlar da o kadar artmaz ve sonuçta enflasyon düşüşe geçer.
Enflasyonun düşüşe geçtiği ortamda da faizleri indirmek sorun yaratmaz. Bu yolu
izlemek yani ortaya çıkan sonuca (enflasyon) yol açan nedenleri (risk artışı
yaratan faktörler) gidermek yerine faizleri düşürerek (yani neden yerine
sonuçtan) yola çıkıldığında başlangıçta olumlu sonuçlar ortaya çıksa da bir
süre sonra sorunun daha da akut hale geldiği görülür.
TCMB, bankaları fonlamakta
uyguladığı ortalama faizi (TCMB Ortalama Fonlama Maliyeti) son bir yıl içinde
her ay indirdi ve haziran ayında aylık ortalama yüzde 7,66’ya kadar geldi.
Aşağıdaki tablo enflasyon (TÜFE)
ile TCMB’nin ortalama faizi arasındaki ilişkiyi ortaya koyuyor (Kaynak: TÜİK ve
TCMB/EVDS.)
Tarih
|
TÜFE (%)
|
TCMB Ortalama Faizi (%)
|
Ocak 2019
|
20,35
|
24,00
|
Şubat
|
19,67
|
24,00
|
Mart
|
19,71
|
24,31
|
Nisan
|
19,50
|
24,00
|
Mayıs
|
18,71
|
24,50
|
Haziran
|
15,72
|
23,86
|
Temmuz
|
16,65
|
22,50
|
Ağustos
|
15,01
|
19,60
|
Eylül
|
9,26
|
16,30
|
Ekim
|
8,55
|
14,00
|
Kasım
|
10,56
|
13,50
|
Aralık
|
11,84
|
12,10
|
Ocak 2020
|
12,15
|
11,00
|
Şubat
|
12,37
|
10,60
|
Mart
|
11,86
|
9,25
|
Nisan
|
10,94
|
8,77
|
Mayıs
|
11,39
|
8,25
|
Haziran
|
12,62
|
7,66
|
Tabloya bakarsak Ekim 2019’a
kadar enflasyonun düşüş trendinde olduğunu ve Merkez Bankası’nın da neden – sonuç ilişkisine uygun olarak
enflasyon düşüşüne uygun faiz indirimine gittiği anlaşılıyor. Kasım ayından
itibaren enflasyonun düşüş eğiliminden çıkıp yükseliş eğilimine girdiği, buna
karşılık TCMB’nin faizi hiç aralık vermeden haziran ayına kadar indirmeye devam
ettiği görülüyor. Bir başka ifadeyle Ekim 2019’a kadar enflasyondaki düşüşe
paralel olarak faizi indiren TCMB, Kasım 2019’dan itibaren faizi indirerek
enflasyonu düşürme hevesine kapılmış görünüyor.
Bu tabloyu daha net görebilmek
için bir grafiğe dönüştürelim.b
Grafik yukarıda açıkladığımız ilişkiyi
görsel olarak ortaya koyuyor. Grafiğin ortaya koyduğu bir başka konu da enflasyonun
faiz indirimini dinlemeyip yükselmeye devam etmiş olması.
Bankalar, TCMB’nin bu
yönlendirmesiyle mevduat faizlerini yüzde 7’lere çektiler. Bu nominal faizi neti
yüzde 6,2 ediyor. 12 ay sonrası için TCMB Beklenti Anketi’nim enflasyon
beklentisi yüzde 9,03. Bu durumda reel faiz ((Reel Faiz = (1 + net nominal
faiz) / (1 + Beklenen enflasyon) – 1 = (1,062) / (1,0903) – 1 = - 0,026)) yani
yüzde – 2,6 olarak bulunuyor.
Enflasyon ve Faiz ilişkisinde
enflasyon neden, faiz sonuçtur. Tersinin olması için faiz giderlerinin toplam
maliyetlerdeki payının çok yüksek olması gerekir ki bu pek rastlanan bir durum
değildir. Örneğin TCMB Araştırma Genel Müdürlüğü uzmanlarınca 2006 – 2011
yıllarını kapsayacak biçimde yapılan bir araştırma Türkiye’de, faiz giderlerini
de kapsayan finansman giderlerinin toplam giderler içindeki payının yüzde 2,5
ile 5 arasında olduğunu ortaya koymaktadır[i].
Neden – sonuç ilişkisinin tersine
çevrilmeye çalışılması ülkede negatif reel faize yol açmış bulunuyor. Bir sorunun
çözümü için neden – sonuç ilişkisinden hareket edilerek sonuç alınmak
isteniyorsa sonuçtan değil nedenden hareket etmek gerekir. Sonuçtan hareket
edilirse yukarıdaki örnekte olduğu gibi TL mevduatta negatif reel faiz oluşur, negatif reel faiz oluşunca, dövize sıfır faiz
verilse de yabancı para mevduatı artmaya devam eder.
Türkiye’de ekonomi uygulamasında
varılan yanlış sonuçların çoğu, ön kabullerin etkisinde kalınarak, nedenler
yerine sonuçlarla uğraşmaktan kaynaklanıyor.
enflasyon konusunda
Kredi Kartlarından Giderek Enflasyonu Hesaplamak 26 Ekim 2026Türkiye'de Fiyat Algısı Neden Bozuldu? 4 Ağustos 2026Friedman’ın Dünyasından Bugünün Enflasyonuna / From Friedman’s World to Today’s Inflation21 Mayıs 2026Enflasyonu Niçin Düşüremiyoruz? 12 Mayıs 202693 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.