TL Zone
Zone, İngilizce’de bölge anlamına
geliyor. TL zone, TL bölgesinin değişik bir ifade biçimi olarak alınabilir.
Parasal alan ya da bölge denildiğinde
iki tür tanım var ekonomi biliminde: Para bölgesi ve Optimum para bölgesi.
Para bölgesi (currency zone): Parası az güçlü ya da güçsüz olan
ekonomiler paralarını katı bir değişim oranıyla parası güçlü bir ekonominin
parasına bağlıyorlarsa bir parasal bölgeden söz etmemiz mümkündür. Bu bölgenin
coğrafi anlamda aynı çerçevede olması şart değil. Örneğin Hindistan, bir
zamanlar İngiltere’nin para birimine dayalı olan Sterlin bölgesinde yer
alıyordu.
Bu bölgede yer alan ekonomilerin
öteki para birimleriyle olan ilişkisi esas aldıkları güçlü ülke para birimi
aracılığıyla olur. Geçmişte Sterlin bölgesi, Dolar bölgesi, Fransız Frangı
bölgesi, Portekiz Esküdosu bölgesi, İspanyol Pesetası bölgesi gibi para
bölgeleri vardı. Günümüzde hala varlığını sürdüren parasal bölgeler olmakla
birlikte Dolar dışındakilerin kapsam ve etkisi ya tamamen kalkmış ya da zayıflamıştır.
.
Optimum para bölgesi (optimum currency zone): Coğrafi bir bölge
içinde bulunan ekonomilerin ekonomik etkinliği en üst düzeye çıkarabilmek
amacıyla tek bir para birimini kullanmaları halinde optimum para bölgesinden
söz edebiliriz. Bu bölgede bir parasal birlik oluşturulmuş olur. Bu birliğin
teorisyeni ünlü Nobel ödüllü iktisatçı Robert Mundell’dir. Avrupa Birliği
içinde oluşturulan Euro Bölgesi optimum para bölgesinin en tipik örneğidir ve
Mundell’in çizdiği esaslara göre kurulmuştur.
Son günlerde Türkiye’de Euro
bölgesine girmeyip onun yerine TL bölgesi kurma düşüncesi çerçevesinde bir
tartışma başladı. İşadamları, ihracatçılar bu düşünceye destek verirken
akademisyenler soğuk baktılar. Düşünceye soğuk bakanlardan birisi de benim. Ben
bir kavram kargaşası yaşandığını düşündüğüm için para bölgesinin ne olduğunu tanımlamaya çalışarak başladı işe.
Biz henüz Avrupa Birliği’ne üye
olmuş değiliz. Ve üye olmadığımız halde Euro bölgesine girelim diye bir
düşüncemiz olduğu şimdiye kadar hiç açıklanmadığına göre böyle bir düşüncemiz
yok demektir. Bu durumda Euro bölgesine girip girmemek niçin bizim konumuz
oluyor? Bu bir soru.
Bizim TL bölgesi (TL currency
zone) kurmamız için kendi paralarını TL’ye bağlayacak (peg edecek) ülkeler
olması ve bu ülkelerin kendi paralarını öteki ülke paralarına TL dönüşüm
kurlarıyla çeviriyor olması gerekli. Böyle bir durum yok. Bu bir gerçek.
Bizim TL zone yapmamız için TL’sını
kendi para birimi olarak benimseyecek ülkeler olması gerekli. Türkiye ve KKTC
dışında bizim paramızı kendi parası olarak benimsemiş ülke yok. Yani TL
üzerinden bir optimum para bölgesi kurma olasılığımız söz konusu değil. Bu da bir başka gerçek.
Gerçekte olan şey komşu bazı ülkelerle
yapılan ticaretin bir bölümünde TL ile alış veriş yapılmasıdır. Bu alış
verişten bir para bölgesi yaratılmaz. Unutmamak gerekir ki onlar da TL’yi ya
bizden mal almak için kullanıyorlar ya da dolara veya Euro’ya çeviriyorlar.
Yani burada aracılığı yapan yine Dolar, Euro ya da altın. Bu şekilde doğmuş bir alış veriş işleminde TL'nin kullanılmasının ekonomi biliminde adı ticarette bir ülkenin parasının kullanılabilmesidir. Esasen TL, bölgedeki tek konvertibl para olduğu için bunda şaşılacak bir şey de yok. Bu alış verişi geliştirmeye çalışmak iyi bir şeydir. Ama para bölgesi bu yolla kurulmaz. Kavram karışıklığı buradadır.
Para konusunda
Paradan Para Kaybetme Dönemi 12 Şubat 2024Parayı Kim Yaratıyor? 4 Haziran 2021Ekonomideki İllüzyonlar8 Temmuz 2020Para Basmanın Sonuçları10 Haziran 202014 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.