Bütçe Dengesi ve Faiz Dışı Denge
Bütçe gelirleri, bütçe giderleri ve bütçe dengesi
Özel kesimde hesaplar bilanço ve
kar zarar cetveli, kamu kesiminde hesaplar bütçe üzerinden yapılır. Bütçe, kamu
kesiminin gelir ve giderlerini, bunlar arasında oluşan denge eğer açık
biçimindeyse nasıl kapatılacağını gösteren bir yasal metindir.
Bütçe gelirleri başlıca iki
grupta toplanır: (1) vergi gelirleri, (2) vergi dışı gelirler. Vergi gelirleri
ikiye ayrılır: (a) Dolaysız vergiler (gelir ve kurumlar vergisi gibi gelirden
alınan vergiler ve veraset intikal vergisi gibi servetten alınan vergiler), (b)
dolaylı vergiler (KDV ve ÖTV gibi harcamalardan alınan vergiler ile damga
vergisi ve harçlar gibi işlemden alınan vergiler.) Vergi dışı gelirler,
devletin sahip olduğu mülklerin kira gelirleri, KİT’lerin kârlarından
devralınan paylar, trafik cezaları, para cezaları gibi gelirlerdir.
Bütçe giderleri de başlıca iki
grupta toplanırlar: (1) faiz dışı giderler ve (2) faiz giderleri. Faiz dışı
giderler dörde ayrılır: (a) Personel giderleri (devlet memurlarının maaşları,
yollukları, sağlık giderleri vb). (b) diğer cari giderler (devlet arabalarının
benzin giderleri, kamu binalarının aydınlatma, ısınma, bakım onarım giderleri
vb). (c) yatırım giderleri (kamu binaları yapımı, okulların yapımı vb). (d)
transfer giderleri (emekli maaşları, öğrenci kredileri vb). Faiz giderleri ise
devletin borçlanmaları karşılığında ödediği faizlerden oluşur.
Bütçe Gelirleri = Vergi Gelirleri + Vergi Dışı Gelirler
Bütçe Giderleri = Faiz Dışı
Giderler + Faiz Giderleri
Bütçe Dengesi = Bütçe Gelirleri –
Bütçe Giderleri
Bütçe Gelirleri = Bütçe Giderleri ise bütçe denktir.
Bütçe Gelirleri > Bütçe
Giderleri ise bütçe fazla veriyor demektir.
Bütçe Gelirleri < Bütçe Giderleri ise bütçe açık veriyor
demektir.
İlk iki halde sorun yoktur.
Üçüncü halde yani bütçenin açık vermesi halinde ise borçlanma yapılması
gerekir. Bu durumda bütçe açığı borçlanmayla finanse edilecek demektir.
Bütçe Gelirleri < Bütçe
Giderleri = Bütçe Açığı = Borçlanma
Faiz dışı denge
Bir ekonomide bütçe gelirleri
eğer bütçenin temel giderlerini yani faiz dışı giderlerini karşılayamıyorsa
sorun büyük demektir. Bu durum, kamu kesiminin borcu olmasa ve faiz ödemek
zorunda kalmasa bile giderlerini karşılayacak kadar gelire sahip olmadığını
anlatır.
Faiz Dışı Denge = Bütçe Gelirleri
– Faiz Dışı Giderler
Bütçe Gelirleri = Faiz Dışı Giderler ise faiz dışı denge sıfıra
eşittir.
Bütçe Gelirleri > Faiz Dışı
Giderler ise faiz dışı fazla var demektir.
Bütçe Gelirleri < Faiz Dışı Giderler ise faiz dışı açık söz
konusu demektir.
Türkiye örneği
(1) Türkiye’de 2012 yılında bütçe
gelirleri 332 milyar TL, bütçe giderleri 361 milyar TL ve bu giderlerin 48
milyar TL’si faiz gideri olarak gerçekleşmiştir. Bu durumda bütçe dengesi ve faiz
dışı denge nasıl hesaplanır?
Bütçe dengesi = Bütçe gelirleri –
Bütçe giderleri
Bütçe dengesi = 332 – 361 = -29
milyar TL. Yani bütçe 29 milyar TL açık vermiş demektir. Bu açığı karşılamak
için borçlanmak gerekecektir.
Şimdi faiz dışı giderleri
bulalım. Bunun için bütçe giderlerinden faiz giderlerini çıkarmamız gereklidir
(361 – 48 =) Faiz dışı giderler 313 milyar TL’dir.
Faiz dışı denge = Bütçe gelirleri
– Faiz dışı giderler
Faiz dışı denge = 332 - 313 = 19
milyar TL fazla. Yani 19 milyar TL faiz dışı fazla söz konusudur.
Özetle Türkiye ekonomisinde kamu
kesimi topladığı gelirlerle (332 milyar TL) faiz dışı giderlerini (313 milyar
TL) karşılamakta, faiz gideri olarak kalan (361 - 313 =) 48 milyar TL'nin 19 milyar TL'sini faiz dışı fazlasıyla karşıladıktan sonra 29 milyar TL'lik borçlanma yapmaktadır.
Eğer faiz dışı giderler 313
milyar TL değil de örneğin 361 milyar TL olsa ve faiz giderleri de 48 milyar TL olsaydı o zaman kamu kesimi topladığı
gelirlerle faiz dışı giderlerini karşıladıktan sonra 77 milyar TL'lik borçlanma yapmak zorunda kalacaktı.
Maliye konusunda
Servet Vergisi 25 Mart 2024Mali Sürüklenmede Son Durum 13 Kasım 2021Yeni Kararlar ya da Faizi Artırmadan Yükseltmenin Bin bir Yolu 30 Eylül 2020Türkiye’de Para ve Maliye Politikasının Başarısının Ölçülmesi20 Ocak 202056 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.