TCMB'nin Alternatifleri
Hafta içinde TCMB Başkanının yaptığı açıklamadaki “sürpriz
hamleler” üzerine çeşitli tahminler yürütülmeye başlandı. Bunların en fazla
konuşulanları üzerine bir değerlendirme yapalım.
Fed ile döviz swapı
Swap, değiş tokuş anlamına geliyor. Fed ile döviz swapı söz
konusu olursa önce bir sözleşme yapılıyor. Verilen paraların aynı kurdan
karşılıklı olarak geri verileceği taahhüt ediliyor. Diyelim ki bu işlem TCMB
ile yapılacak olsun. Bu durumda sözleşmenin imzalanmasını izleyerek TCMB, üzerinde
anlaşmaya varılan miktarı (1 milyar TL diyelim), karşılığında o gün piyasalarda
geçerli olan kurdan (1 USD = 2 TL diyelim) dolar almak üzere Fed’e satar. Fed, aldığı
1 milyar TL’yi TCMB adına açtığı hesaba kaydeder ve bunun karşılığı olan 500
milyon dolar tutarını Fed New York şubesinde mevcut TCMB’nin hesabına havale
eder. Böylece Türkiye, darlığını çektiği dolara ulaşmış olur. Sözleşmenin
vadesi dolduğunda (diyelim ki 3 ay sonra) TCMB bu kez aldığı 500 milyon doları
Fed’e iade ederek 1 milyar TL’sini geri alır. TCMB bu işlem sonunda piyasa
faizi üzerinden Fed’e faiz öder.
Fed’in yaptığı swap işlemlerinin vadesi gecelik vadeden 3
aylık vadeye kadar uzanabiliyor. Fed bu tür döviz swapı işlemlerini genellikle Euro,
Sterlin, İsviçre Frangı, Yen gibi rezerv para niteliğindeki paralara sahip olan
merkez bankalarıyla yapmakla birlikte küresel kriz sonrasında kapsamı
genişletmiş görünüyor. Fed’in ve ABD’nin merkez bankaları ve ülkelerle karşılıklı
ilişkileri çerçevesinde diğer merkez bankalarıyla da döviz swapı işlemi yapması
söz konusu olabiliyor.
Fed ile yapılacak
bir döviz swapı bugünkü duruma çözüm getirir mi? Eğer bu olgu geçici bir
olguysa getirebilir. Yani bundan 3 ay sonra bugünkünden daha iyimser bir
küresel görünüm oluşacağını bekliyorsak bu swap işlemi bir rahatlama
sağlayabilir. Ama sonuçta bunun da piyasa faiz oranları üzerinden yürüyen kısa
süreli borçlanmayla aşağı yukarı aynı şey demek olduğunu unutmamak gerekir.
Fed’in tahvil alımlarında azaltmaya gitmesini
ertelemesi
Bugünlerde üzerinde
durulan olasılıklardan birisi de Fed’in Eylül ayında başlaması beklenen tahvil
alımlarında azaltmaya gitmesi eylemini özellikle bugünlerde gündemde bulunan
Suriye harekatı nedeniyle Aralık ayına ertelemesi. Bunun TCMB açısından bir
alternatif oluşturması ancak önceden bu konuda net bir duyum alınmış olmasıyla
mümkün olabilir. Böyle bir erteleme geçici olarak piyasalardaki çalkantıları
durdurabilir ve bunun sonucu olarak bizdeki döviz ve faiz oynaklığı da
durulabilir. Ne var ki bu da geçici bir düzelme sağlar. Çünkü Fed, bir erteleme yapsa bile eninde sonunda bu adımı atacak.
Varlık barışından gelebilecek dövizler
Yapılan açıklamalara
göre varlık barışından 50 milyar TL para gelmesi bekleniyor. Bunun karşılığı
kabaca 25 milyar dolar ediyor. Bu kadar büyük bir döviz girişinin zamana yayılı
olsa bile gelmesi piyasalardaki sıkıntıların önemli ölçüde aşılmasına yol açar.
Burada en önemli konu geçmişte de beyan edildiği halde bu paraların önemli bir
bölümünün gelmemesi biçiminde karşımıza çıkıyor. Buna karşın bu konuda TCMB
bizim bildiğimizden çok daha fazla bilgiye sahiptir kuşkusuz.
Zorunlu karşılıkların iadesi
TCMB, bir süredir
bankaların yatırması gereken TL zorunlu karşılıkların bir bölümünü Rezerv
Opsiyon Mekanizması (ROM) çerçevesinde döviz ya da altın ile yatırmalarına izin
veriyor. Bu yolla TCMB, bankalardan aldığı ve faiz ödemediği zorunlu
karşılıkların bir bölümünü döviz rezervlerine koyarak resmi rezervlerin yüksek
görünmesini sağlarken bankalar da daha çok talep edilen TL kredileri verme
imkanını buluyor. Bugün geldiğimiz noktada TCMB, piyasaya yeterli dövizi
verebilmek için zorunlu karşılıkların dövizle alınan bölümünü ya da bunun bir
kısmını yeniden TL’ye çevirerek bankalara verebilir. Bu durumda bankalar TL
vererek döviz karşılıklarını geri alırlar ve bir yandan piyasada TL
sıkıştırılmış olurken bir yandan da piyasaya döviz verilmiş olur.
Bu hamlenin en zayıf
yanı TCMB’nin rezervlerinde azalmaya neden olmasıdır. Oysa bu gibi durumlarda
rezervlerin yüksek kalması önemlidir. Bu konuda geçmişte yazdığım bir yazıyı bir
kez daha dikkatinize sunmak isterim:
Döviz satışını artırmak
Piyasada bir döviz
talebi olduğuna göre TCMB döviz ihalelerinin miktarını artırarak piyasaya daha
bol miktarda döviz satabilir. Bu durumda da piyasadan TL’yi çekmiş ve dövizi
artırmış olur. Bunun zorunlu karşılıkların iadesi alternatifinden tek farkı
rezervlerin hızlı bir şekilde değil daha yavaş erimesine yol açmasıdır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026104 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.