Merkez Bankası Faizleri ve Faiz Politikası
Merkez Bankası Faizleri
1.
Bir ay vadeli repo işlemlerine uygulanan faiz: Bu uygulama kaldırılmış bulunuyor.
2.
Bir hafta vadeli repo işlemlerine uygulanan faiz: TCMB, 1 hafta vade ile repo ihalesi açıyor,
bankalar ellerindeki tahvil ve bonoları TCMB’ye verip karşılığında para
alıyorlar ve vade sonunda parayı iade edip kağıtlarını geri alıyorlar. TCMB bu
araçla banka ve finans kurumlarının piyasada uyguladığı faiz oranlarını, bankalardan
alınan kredilerin miktarını, hisse senedi ve döviz gibi varlıkların fiyatlarını
etkileyebiliyor. Bu işlemde faiz oranı bugün itibariyle yıllık % 4,50 olarak uygulanıyor.
3.
Gecelik işlemlerde uygulanan faiz: TCMB’nin, gecelik olarak borç almak ya
da gecelik olarak borç vermek isteyen bankalara uyguladığı faize bu ad
veriliyor. TCMB, bu yolla ikincil piyasada oluşan kısa vadeli faiz oranlarını,
döviz kurlarını ve kredilerin büyüme hızını etkileyebiliyor. TCMB’nin gecelik
borç almada uyguladığı faiz oranı bugün için yıllık % 3,5, gecelik borç vermede
uyguladığı faiz oranı yıllık yüzde 7,75 (piyasa yapıcısı bankalara repo
karşılığı % 6,75) düzeyinde bulunuyor.
4.
Geç likidite penceresi faizi: Hesaplarını kapatmak ya da ellerinde bulunan
parayı borç vermek için son ana kadar bekleyen bankalara uygulanan faiz
oranlarına verilen addır. Bu uygulamada saat 16.00 ile 17.00 arasında TCMB’ye
gecelik borç vermek isteyenlere yıllık % 0, gecelik olarak TCMB’den borç almak
isteyenlere yıllık % 10,25 faiz uygulanıyor.
5.
Reeskont kredisi ve avans faizi: Vadesi henüz gelmemiş olan alacak senetlerinin kabulü
karşılığında verilen kredilere reeskont
kredisi deniyor. Bankalar kredi açarken şirketlerden bu krediye karşılık alacak
senetleri alıyorlarsa bunları genellikle iskonto ederek alırlar. Daha sonra
likidite ihtiyacı duyan banka bu senedi TCMB’ye yeniden iskonto edilerek
krediye dönüştürülmek üzere verir. TCMB uygulamada vadesine en çok üç ay kalmış
olan senetleri reeskonta kabul ediyor ve bu yolla açacağı kredilere yüzde 9,50
faiz uyguluyor. Avans uygulamasında
bankalar Devlet Tahviline dayalı borç senedi düzenleyerek TCMB’ye veriyor ve
karşılığında kredi alıyorlar. TCMB, bu şekilde avans olarak açtığı krediler
için de yüzde 11 faiz uyguluyor.
6.
İhracat reeskont kredisi faizi: İhracatçılara uygun maliyetli kredi sağlamak
amacıyla TCMB’nin Türk Eximbank’a ve diğer bankalara tanıdığı limit dahilinde
kullandırılan kredilere ihracat reeskont kredisi bu krediye uygulanan faize de
reeskont faizi deniyor. Merkez Bankası bu kredileri açtığı Türk Eximbank ve
bankalardan tahsil etmekte, kredi kullanan şirketler ise ödeme açısından Türk
Eximbank ve bankalara muhatap olmaktadır.
Buraya kadar anlattığım
faizler içinde bir haftalık repo uygulamasının faizi olan yüzde 4,5’luk faiz
iki ay öncesine kadar “politika faizi” olarak adlandırılıyordu. İki ay önceki
Para Politikası Kurulu tutanağından politika faizi deyimi kaldırıldı. Merkez
Bankası Başkanı da geçenlerde yaptığı bir konuşmada TCMB’nin haftalık repoda ve
gecelik fonlama işlemlerinde uyguladığı faizlerin tümünün artık politika faizi
olduğunu belirterek birden fazla politika faizi olduğu açıklamasında bulundu.
Gecelik fonlama faizleri
gecelik repo faizi ya da alt ve üst limitler arasında yani bir koridor içinde
hareket ettiği için koridor faizi gibi adlarla da anılıyor.
Faiz Politikası
Faiz politikası, merkez
bankalarının bankalara uyguladıkları faizlerde yaptıkları düzenlemeler yoluyla piyasa
faizlerini, dolayısıyla parasal işlemleri ve oradan hareketle piyasaları ve ekonomiyi
etkilemeyi sağlayan bir politikadır. Para politikasının en etkin aracıdır.
Yukarıda sayılanlardan
(istisnai hallerde uygulanan geç likidite penceresi faizini bir yana
bırakırsak) hepsinin derece derece ekonomi ve piyasalar üzerinde etkilerinin
olduğunu söyleyebiliriz. Örneğin Merkez Bankası’nın haftalık repo faizini yüzde
4,5’dan 5,5’a yükseltmesi ya da gecelik fonlama faizini (borç verme) yüzde
7,75’den 8,50’ye yükseltmesi halinde bu fonlardan yararlanan bankaların
ortalama maliyetleri yükseleceği için ister istemez kredi faizleri de
yükselecek ve bu gelişme kredi kullanımında bir daralmaya yol açacaktır. Tam
tersine eğer Merkez Bankası ekonomide genişlemeye yol açmak istiyorsa o zaman
piyasaya daha fazla likidite sunmak amacıyla bu faizleri düşürme yoluna
gidecektir. Benzer bir durum reeskont kredisi ve avans faizlerinde de
geçerlidir. Merkez Bankası, bu faizleri düşürerek ekonomide genişlemeye, artırarak ekonomide daralmaya yol açabilir. İhracat reeskont kredisi faizi ise
ihracatı artırma ve teşvik etmek amacını güttüğü için daha çok dış dengeyle
ilgili sonuçlar verir. Merkez Bankası’nın bu faizi düşürmesi ihracatın daha
fazla desteklenmesine yol açar.
TCMB’nin İzlediği Faiz Politikası
Bugüne kadarki
uygulamalarına baktığımızda, TCMB’nin, faizleri düşürmek konusunda
konvansiyonel politikaya yani faizi doğrudan düşürmeye yönelik uygulama
yaptığını görüyoruz. Eğer ekonomide bir daralma ortaya çıkmış ve enflasyonda da
yukarı yönlü bir baskı yoksa o zaman TCMB, faiz politikasını, doğrudan
faizlerini düşürerek uyguluyor. Buna karşılık sıra faiz artırmaya geldiğinde
TCMB faiz politikasını bazen doğrudan çoğunlukla da dolaylı şekilde kullanmayı
tercih ediyor.
Bunları örneklerle
açıklayalım. Aşağıdaki tabloda bu yıl içinde gecelik fonlama faizlerinde
yapılan değişiklikler yer alıyor.
Tarih
|
Borç
Alma (%)
|
Borç
Verme (%)
|
23.01.13
|
4.75
|
8.75
|
20.02.13
|
4.50
|
8.50
|
27.03.13
|
4.50
|
7.50
|
17.04.13
|
4.00
|
7.00
|
17.05.13
|
3.50
|
6.50
|
24.07.13
|
3.50
|
7.25
|
21.08.13
|
3.50
|
7.75
|
17.05.2013 tarihindeki
son faiz indirimine kadar TCMB, gecelik fonlama faizlerindeki indirimi
tereddütsüz ve doğrudan yaptı. Dolaylı yollara başvurmadı. 24 Temmuz ve 21
Ağustos tarihlerindeki faiz artırımlarını da aynı şekilde doğrudan yaptı ama
piyasada tereddüt ettiği ve gecikmeli karar aldığı izleniminin doğmasına engel
olamadı.
Faiz artırımı açısından son
uygulama bu ay yapılan Para Politikası Kurulu toplantısında yaşandı. TCMB,
faizlerde görünürde bir değişikliğe gitmese de parasal sıkılaştırma adı altında
bazı düzenlemeler yaptı. Bunlara değinelim. TCMB, faizleri değiştirmedi ancak
bir haftalık repo ihalesiyle sağladığı fonlamayı 10 milyar TL’den 6 milyar
TL’ye düşürdü. Bu yolla haftalık repo ihalesiyle fon sağlayan bankaları gecelik
fonlamayla likidite bulmaya yöneltti. Gecelik fonlamada ise piyasa yapıcısı
bankalara sağlanan fonlama tutarını 23 milyar TL’den 6,5 milyar TL’ye düşürdü.
Bu yolla da bu miktarın ötesinde ihtiyacı olan piyasa yapıcısı bankaları
7,75’lik limitle borçlanmaya yöneltmiş oldu. Bu karar öncesinde Merkez Bankası’ndan
fonlama sağlayan bankaların ortalama fonlama maliyeti yüzde 7’nin altındayken
bu düzenlemeler sonucu bu maliyet yüzde 7’nin üzerine çıkmış oldu. Böylece
Merkez Bankası faizleri doğrudan artırmasa da dolaylı olarak artırmış oldu.
Buna piyasada “örtülü faiz artışı” deniyor.
Para konusunda
Paradan Para Kaybetme Dönemi 12 Şubat 2024Parayı Kim Yaratıyor? 4 Haziran 2021Ekonomideki İllüzyonlar8 Temmuz 2020Para Basmanın Sonuçları10 Haziran 202048 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.