Dış Borç Dengesi Yeniden Kuruluyor
Borç verilebilir fonlar piyasasını iki ayrı piyasa olarak
düşünmek gerekir: İlki iç piyasa bir başka deyişle yurtiçi borç verilebilir
fonlar piyasası, ikincisi, dış piyasa bir başka ifadeyle yabancı kaynak
kullanımı piyasası. Her ülkenin yurtiçi borç verilebilir fonlar piyasası kendi
özel durumunu ifade eder. Ama yabancı kaynak kullanımı piyasası çok daha genel bir
durumu gösterir. Çeşitli ülkelerdeki tasarruf fazlalarını daha yüksek faiz
öneren ülkelere yönlendiren ve bu yolla müşterilerine daha yüksek faiz getirisi
sağlayan kuruluşlar vardır. Bu kuruluşlar risk ve getiri dengesi kurarak
ellerindeki fonları çeşitli gelişme yolundaki ülkelere yatırırlar. Riskin az,
getirinin yüksek olduğu ülkelere yönlendirilen kaynak miktarı doğal olarak daha
fazladır. Yabancı yatırımcıların en fazla dikkat ettiği riskler; siyasal
riskler, kur riski, dış borç riski olarak sıralanabilir.
Türkiye ekonomisinin dış kaynak ihtiyacı açısından piyasaya
baktığımızda 22 Mayıs 2013’de Fed’in tahvil alımını azaltma kararı öncesinde
denge şöyle oluşuyordu.
Türkiye’ye yönelik Dış Borç Arzı (DBA) eğrisi ile
Türkiye’nin dış piyasaya yönelik Dış Borç Talebi (DBT) eğrisinin kesiştiği 1
numaralı noktada 0f1 faiz oranından 0m1 kadar dış borç veriliyor ve alınıyordu.
Fed’in 22 Mayıs 2013’de tahvil alımı programında azaltmaya
gideceğini açıklamasından sonra gelişmiş ekonomilerden gelişme yolundaki
ekonomilere giden fon akımlarında azalma başladı. Bunun, gelişmiş ülkelerde
faizlerin ileride artacağı beklentisinin güçlenmesi, gelişme yolundaki
ekonomilerde siyasal risklerde artışlar, kur değişiklikleri gibi çeşitli
nedenleri var. Gelişme yolundaki ülkeler artan risklerini dengeleyerek yabancı
kaynak çekebilmek için faizlerini artırmak zorunda kaldılar.
Bu sayılanlara ek olarak Türkiye’de ek siyasal risk
artışları yaşandı. Gezi olayları, Suriye ve Mısır konusunda gelişmiş ülkelerin
görüşlerine ters düşen yaklaşımlar, yolsuzluk iddiaları, yargı bağımsızlığını
zedeleyen düzenlemeler, Merkez Bankası’nın faiz artırımında geç kalması Türkiye’deki
ek risk artışlarının başlıca örnekleri olarak sıralanabilir. Risk artışlarının
sonuçlarını da kurlardaki, CDS primlerindeki hızlı yükselişten ve borsadaki
düşüşten izlemek mümkün.
Bütün bu gelişmelerin sonucunda görünüm değişti. Bu
gelişmeleri bir şekil yardımıyla anlatmaya çalışayım.
22 Mayıs 2013’de Fed’in tahvil alımını azaltma kararı
öncesinde Türkiye’ye yönelik Dış Borç Arzı (DBA1) eğrisi ile Türkiye’nin
dışarıya yönelik Dış Borç Talebi (DBT) eğrisinin kesiştiği 1 numaralı noktada 0f1
faiz oranından 0m1 kadar dış borç veriliyor ve alınıyordu. Fed’in bu kararı ve
sonrasında yaşanan yukarıda özetlediğim çeşitli gelişmeler sonucunda Türkiye’ye
yönelik Dış Borç Arzı (DBA1) eğrisi, arzda yaşanan azalmayı gösterecek biçimde,
sola kaydı ve (DBA2) konumuna geçti. Türkiye’nin dış borç talebinde bir azalma
söz konusu olmamıştı. Bu durumda arz yetersiz kalmaya başladı. Merkez Bankası
faizi artırarak bankaları daha yüksek faize itmediği ve dışarıya güvence
vermediği için denge geçici olarak 2 numaralı noktada oluştu. Bu noktada faiz 0f1
ve dış borç olarak alınıp verilen miktar 0m2 idi. Bu miktar Türkiye’nin dış
kaynak ihtiyacını karşılamıyordu. Dış kaynak girişindeki düşüş, diğer
risklerdeki artışla birleşince TL’nin değer kaybetmesi hızlanmaya başladı.
28 Ocak 2014’de Merkez Bankası faizi artırmakla yükselen risklere
karşı daha yüksek bedel ödeneceğini açıklamış oldu. Bu faiz artırımından sonra
faiz düzeyinin 0f1’den 0f2’ye çıkmasıyla dış borç olarak alınan miktar da
0m2’den 0m3’e arttı. Bu durumda yeni denge noktası 3 numaralı denge noktası oldu.
3 numaralı denge noktasında daha yüksek faiz ödeniyor, 1 numaralı dengeye göre daha
düşük, 2 numaralı dengeye göre daha yüksek miktarda dış borç alınabiliyor.
Dış borç arzında bu değişmeler olurken Türkiye’nin dış borç
talebinde bir değişiklik olmadığı için karşımızda şu kritik soru duruyor: Dış
borç arzı daraldığına göre Türkiye, dış borç talebini nasıl karşılayacak? Bu
sorunun yanıtı üç boyutlu: (1) Dış borç talebini düşürecek, (2) Riskleri
azaltacak, (3) Daha yüksek faiz ödeyecek. Ya da bunların hepsini bir arada hayata
geçirecek.
Bu seçenekleri değerlendirelim: (1) Vadesi gelen borçlarını
ödemezlik etmeyeceğine göre, Türkiye’nin
dış borç talebini düşürmesi demek cari açığını ciddi biçimde düşürmesi demek.
Bu da büyümenin düşmesi anlamına geliyor. Bir yılda üç seçim yaşayacak olan bir
siyasal iktidar bunu göze alabilir mi? Zor görünüyor. Ancak çaresizlik halinde
bu durum kabul edilebilir. (2) Türkiye’nin riskleri azaltması mümkün mü? Şu ana
kadar sergilenen yaklaşım bunun çok kolay olmadığını gösteriyor. Riskler
ekonominin dışına taşmış ve siyasal risklere dönüşmüş durumda. Siyasal riskleri
azaltacak bir yumuşama belirtisi henüz ortada görünmüyor. Bunlara dış basının
giderek artan olumsuz yorumları da eklenmiş durumda. Türkiye’nin görünümü,
dışarıda giderek olumsuz bir hal alıyor. (3) Daha yüksek faize geçmek mümkün
mü? Hükümetin faizi artırmaya karşı olumsuz tavrı açık şekilde biliniyor.
Merkez Bankası’nın son faiz artırım kararının gecikmeyle alınmasının bir nedeni
de bu olumsuz tavır. Buna karşılık ki ilk iki seçenek devreye giremezse dış
kaynak çekmek zorunda olan ekonomide kaçınılmaz olarak faizlerin artacağı bir
evreye giriyoruz demektir.
2014 yılı Türkiye için çok zor bir yıl olacak. Her atılması
planlanan adımdan önce kırk katır mı kırk satır mı sorusunun yanıtını
arayacağız. S&P’nin reyting notundaki ‘durağan görünümü’ ‘negatif görünüm’e
çevirmiş olması da dış kaynakları yönlendirenler açısından risk algılamasını artıran
bir unsur oldu. Öteki reyting kuruluşlarının (Moody’s ve Fitch) reyting notları,
S&P’nin notunun üzerinde (yatırım eşiği noktasında) olduğu için onların bu
tür bir değişiklik yapmaları çok daha bozucu bir etki yaratabilir. Ne yazık ki
gidişimiz o yöndedir.
2005 – 2008 arasında, ekonomi yolunda gider görünürken
girişmediğimiz yapısal reformlar bugün başımızın belası olarak karşımızda duruyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202635 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.