Büyüme İllüzyonu
Büyüme nasıl hesaplanır?
GSYH büyümesi denilen olgu bir
ekonominin bir dönemden ötekine üretim miktarındaki artış demektir.
Basitleştirerek anlatmaya çalışayım. Yalnızca ekmek üreten bir ekonomide 2012
yılında piyasa fiyatı 1 TL olan 100 adet ekmek üretilmişse o ekonominin GSYH’sı
şöyle hesaplanıyor: GSYH 2012 = 100 x 1 = 100 TL. 2013 yılında 2012 yılındaki
üretimle aynı standart ve kalitede 105 ekmek üretilmişse o ekonomi 2013 yılında
2012 yılına göre yüzde 5 büyümüş sayılıyor.
Dikkat edilecek olursa büyüme
hesabını üretilen miktar üzerinden yaptık. Bunu nihai malların satış fiyatları
üzerinden de yapabiliriz (çok sayıda mal ve hizmetin üretilip satıldığı bir
ekonomide bu hesap ancak fiyatlar üzerinden yapılabilir.) 2012 yılında 100 adet
ekmek ve 10 kg peynir üreten bir ekonomide ekmeğin adedi 1 TL ve peynirin kg’ı
15 TL ise GSYH (= (100 x 1) + (10 x 15)=) 250 TL olarak bulunur. 2013 yılında
ekmek adedinin 110’a çıktığını, fiyatının değişmediğini buna karşılık peynir
üretimin aynı kaldığını ama kg’ının 20 TL’ye çıktığını düşünelim. Bu durumda
2013 GSYH’sı (= (110 x 1) + (10 x 20) =) 310 TL olarak hesaplanır. Bu durumda
ekonomi 2012’ye göre yüzde kaç oranında büyümüştür? Bu görünüşe göre ((310 –
250) / (250) =) % 24 büyümüş görünmektedir. Bu, nominal büyümedir. Nominal
büyüme fiyat artışlarını içinde barındırır ve gerçek refah artışını göstermez.
Gerçek refah artışını bulabilmek için reel büyümeyi hesaplamamız, bu hesabı
yapabilmemiz için de fiyat artışlarını arındırmamız gerekir. Bunun için de
fiyatları 2012 fiyatlarına indirgeyerek hesabı yeniden yapmamız gerekir. Buna
göre GSYH 2013 (= (110 x 1) + (10 x 15) =)
260 TL olarak hesaplanır. Bu durumda ekonomi 2013 yılında 2012 yılına
göre reel olarak; ((260 – 250) / 250 =) % 4 oranında büyümüştür.
İşin İçine Dolar Girince
Şimdi diyelim ki 2012 yılında da
da 2013 yılında da ortalama kur 1 USD = 1 TL olsun. Bu durumda 2012 yılı
GSYH’sı dolar cinsinden 250 USD ve 2013 yılının GSYH’sı yine dolar cinsinden
310 USD olmuş görünür. Bu durumda dolar cinsinden büyüme % 24 olarak
hesaplanır. Oysa gerçek bu değildir. Gerçeğin hesaplanmasında fiyatların sabit
tutulması söz konusudur. Diyelim ki bu ekonomide on kişi yaşıyor ve 2013
yılında nüfus değişmemiş olsun. Bu durumda kişi başına gelir dolar cinsinden
2012 yılında 25 USD, 2012 yılında ise 31 USD olmuş görünmektedir. Yani kişi
başına refah % 24 oranında yükselmiş görünmektedir. Oysa kişi başına düşen
peynir miktarında artış olmamış, ekmek miktarı ise 1 adet artmıştır.
Türkiye’nin 2002’den bu yana
büyümesini farklı yaklaşımlarla hesaplarken cari fiyatlarla GSYH’nın yanına
dolar cinsinden GSYH’yı ve 1998 yılına göre sabitleştirilmiş yani enflasyondan
arındırılmış fiyatlarla GSYH serisini ekleyip 2002 – 2012 arasındaki görünüme
bakalım.
Yıllar
|
Cari Fiyatlarla GSYH (milyar TL)
|
Dolar Cinsinden GSYH (milyar USD)
|
Sabit Fiyatlarla GSYH (milyar TL)
|
YO Nüfusu (milyon)
|
KB GSYH (TL)
|
KB GSYH (USD)
|
KB GSYH (Sabit TL)
|
2002
|
351
|
231
|
73
|
66
|
5.311
|
3.500
|
110
|
2003
|
455
|
305
|
76
|
67
|
6.798
|
4.559
|
114
|
2004
|
559
|
390
|
84
|
68
|
8.257
|
5.761
|
123
|
2005
|
649
|
482
|
91
|
69
|
9.459
|
7.019
|
132
|
2006
|
758
|
526
|
97
|
69
|
10.928
|
7.585
|
139
|
2007
|
843
|
649
|
101
|
70
|
12.011
|
9.242
|
144
|
2008
|
951
|
742
|
102
|
71
|
13.368
|
10.437
|
143
|
2009
|
953
|
618
|
97
|
72
|
13.212
|
8.566
|
135
|
2010
|
1099
|
732
|
106
|
73
|
15.052
|
10.079
|
145
|
2011
|
1298
|
774
|
115
|
74
|
17.513
|
10.444
|
155
|
2012
|
1417
|
786
|
118
|
75
|
18.929
|
10.497
|
157
|
2013
|
1565
|
823
|
123
|
76
|
20.590
|
10.807
|
162
|
Artış
|
4,5 kat
|
3,6 kat
|
% 68
|
% 15
|
3,9 kat
|
3,1 kat
|
% 47
|
Not: GSYH: Gayrısafi Yurtiçi Hasıla, YO Nüfusu: Yıl ortası nüfusu,
KB GSYH: Kişi başına GSYH (ya da kısaca kişi başına gelir.)
Cari fiyatlarla GSYH’yı Dolara Çevirmenin Dayanılmaz
Çekiciliği
GSYH cari fiyatlarla, yani o yıl
içinde geçerli olan fiyatlarla, hesaplanıyor. Bu durumda o yılın fiyat
artışlarını da içinde barındırıyor. Sonra bulunan bu tutar o yılın ortalama
dolar kuruna bölünüyor ve dolar cinsinden GSYH bulunuyor. 2013 yılında GSYH
cari fiyatlarla 1.565 milyar TL hesaplanmış. Bu tutarı 2013 yılının ortalama
dolar kuruna bölersek karşımıza dolar cinsinden 823 milyar dolarlık bir GSYH
çıkıyor. Cari fiyatlarla TL cinsinden ekonomi 2002 sonundan 2013 sonuna kadar 4,5
kat, dolar cinsinden ise 3,6 kat büyümüş görünüyor.
Oysa hesaplamada gerçek büyümeyi
bulmak için bu hesapları fiyat artışlarını arındırarak yapmak gerekiyor. 1998
yılını baz alarak yapılan sabit fiyatlarla GSYH serisine bakarsak GSYH’nın 2002
sonundan 2013 sonuna kadar olan büyümesi yüzde 68 olarak karşımıza çıkıyor. GSYH'daki gerçek artış budur. Buna göre kişi başına GSYH’sı 2002 yılsonu ile – 2013 yılsonu arasında yüzde 47 artmıştır. Gerisi
Dolar cinsinden hesaplama yapılırken nominal değerlerin alınmasından yani fiyat
artışlarının giderilmemesinden kaynaklanan bir illüzyondur.
Gerçekte Refahımız Ne Kadar Arttı?
Bu hesapları bir kenara bırakıp
çevremize baktığımızda ekonominin son 12 yılda büyüdüğünü görebiliyoruz.
İnsanlar daha iyi arabalar, daha iyi konutlar talep ediyorlar, daha fazla
sayıda insan beyaz eşya kullanıyor. Yani refah artışı gözle görülebiliyor. Buna
karşılık bu refah artışı dolar ya da TL cinsinden cari fiyatlarla GSYH
büyümesinin gösterdiği gibi 4,5 katlık ya da Dolarla ifade edildiği şekildeki
3,6 katlık bir artışı işaret etmiyor. Olsa olsa sabit fiyatlarla artışın
gösterdiği yüzde 68'lik bir artışı gösteriyor. Kişi başına gelir de aynı görünüm
içinde. Hatta kişi başına gelirdeki artış GSYH toplamındaki yüzde 68'lik artıştan
daha düşük (yüzde 47) görünüyor. Çünkü orada işin içine nüfus artışı da
giriyor.
Ekonomik gelişmeyi ve refah
artışını bu şekilde sunmak bize özgü değil. İnsanlık son 15 – 20 yıldır hep
birlikte kendisini aldatmaya karar vermiş ve sanal büyümeyle reel büyümeyi
birbirine katarak konuyu böyle sunmayı tercih etmiş bulunuyor. Bu, gelişme
yolundaki ekonomilerin hızla büyüdüğü ve gelişmişlerle arayı kapattıkları gibi
bir sanal durum yaratarak gelişme yolundaki ekonomilerin siyasetçilerine itibar
kazandırırken aynı zamanda gelişmiş ekonomilere yönelik eleştirilerin de
azalmasına yol açıyor. O nedenle de herkes tarafından destekleniyor.
Not: Bu yazı, bu blogda 1 Nisan 2013 tarihinde “Gerçekte Ne Kadar
Büyüdük?” başlığıyla yayınlanan yazımın güncellenerek yeniden yazılmış halidir.
http://www.mahfiegilmez.com/2013/04/gercekte-ne-kadar-buyuduk.htmlEkonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202695 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.