Mali Sürüklenme ve Türkiye Uygulaması
Mali sürüklenme nedir?
Bir ekonomide vergi gelirlerindeki
otomatik artışın ekonomi üzerinde ters etki yaratarak büyüme hızını düşürmesine
mali sürüklenme (fiscal drag) deniyor.
Mali sürüklenme genellikle enflasyonist
dönemlerde ortaya çıkar. Enflasyon, gelirlerin nominal olarak (görünürde)
artmasına ve kişilerin, artan oranlı tarife nedeniyle giderek daha yüksek vergi
oranlarına girmelerine ve dolayısıyla daha fazla vergi ödemelerine yol açar.
Reel gelirleri artmadığı halde daha fazla vergi ödedikleri için kullanılabilir
gelirleri düşen kişiler, ister istemez tüketim harcamalarını azaltmak zorunda
kalırlar. Bu gidişin sonucu olarak da ekonomide toplam talep düşer. Talep düşüşü
GSYH’nın da düşmesine yol açar. Sonuçta ekonomide enflasyonla birlikte
resesyona yani slumpflasyona doğru gidiş başlayabilir.
Böyle bir durumda uygulanacak maliye
politikası, vergi tarifelerinin enflasyondan dolayı görünürde artan gelirleri
vergilemeyecek biçimde yeniden düzenlenmesini gerektirir.
Türkiye’de durum
2015 yılını örnek alarak Türkiye’deki
durumu inceleyelim. 2015 yılında Türkiye’de yaşanan enflasyon yüzde 8,8 oldu.
2015 yılı gelirlerinin vergilendirilmesinde uygulanan gelir vergisi tarifesi
ile 2016 yılı gelirlerine uygulanacak olan gelir vergisi tarifesini aşağıdaki
tabloda alt alta sunuyorum.
2015 Yılı
|
Oran (%)
|
12.000 TL'ye kadar
gelirler
|
15
|
29.000 TL'nin 12.000
TL'si için 1.800 TL, fazlası
|
20
|
66.000 TL'nin 29.000
TL'si için 5.200 TL, (ücret gelirlerinde 106.000 TL'nin 29.000 TL'si için 5.200
TL), fazlası
|
27
|
66.000 TL'den
fazlasının 66.000 TL'si için 15.190 TL, (ücret gelirlerinde 106.000 TL'den
fazlasının 106.000 TL'si için 25.990 TL), fazlası
|
35
|
2016 Yılı
|
Oran (%)
|
12.600 TL'ye kadar
gelirler
|
15
|
30.000 TL’nin 12.600
TL’si için 1.890 TL, fazlası
|
20
|
69.000 TL’nin 30.000
TL’si için 5.370 TL (ücret gelirlerinde 110.000 TL’nin 30.000 TL’si için
5.370 TL), fazlası
|
27
|
69.000 TL’den
fazlasının 69.000 TL’si için 15.900 TL (ücret gelirlerinde 110.000 TL’den
fazlasının 110.000 TL’si için 26.970 TL), fazlası
|
35
|
İki tablo birlikte
incelendiği zaman 2016 yılı gelirlerine uygulanan tarifenin 2015 yılına
uygulanan tarifeye göre yumuşatılmış olduğunu görebiliyoruz. Örneğin 2015 yılında 12 bin liraya kadar gelirlere yüzde 15 oran uygulanmakta ve gelir 12
bin lirayı aştığında üst orana geçmektedir. Buna karşılık 2016 yılında 12 bin
lira yerine 12.600 TL’lik bölüme yüzde 15 oran uygulanmaktadır. Tarifenin diğer
oranları da gelir miktarlarıyla birlikte incelendiğinde ilk dilimdekine benzer
ayarlamalar yapıldığı görülebilmektedir.
Bu inceleme bize 2016 yılı gelirlerinin
enflasyondan etkilenerek mali sürüklenmeye kapılmasını önlemek için tarifede
yumuşatmaya gidildiğini göstermektedir. Örneğin tarifenin yüzde 15’lik ilk
oranına bakarsak 2015 yılından 2016 yılına geçişte tarife yumuşaması (12.600 –
12.000) / (12.000) = % 5 oranındadır. Oysa 2015 yılında yaşanan enflasyon yüzde
8,8 oranında olmuştur. Burada tarife yumuşaması gerçekleşen enflasyona göre
değil hedeflenen enflasyona göre alınmıştır. Bu düzenleme yeni değildir, geçen
yıllarda da benzer ayarlamalar yapılmıştır. Eleştirilecek konu; ayarlamanın enflasyona göre düşük
tutulmuş olmasıdır. Bu durumda 2016 yılında enflasyona göre daha düşük oranda bir mali sürüklenme söz konusu olacak demektir.
Otomatik stabilizatör – manuel
stabilizatör
Bir ekonomide küçülme eğilimleri ortaya
çıktığında gelir vergisi tarifesi harcanabilir gelirlerin de aynı hızla
küçülmesini önler. Ekonomi daralıp da gelirler de düşmeye başladığında alt
dilimlere geçildiğinden bu gelirlere uygulanan vergi oranları da düşer ve
kişiler daha az vergi ödeyeceği için gelirlerindeki azalma bu yolla bir miktar
telafi edilmiş olur. Buna otomatik stabilizatör etkisi deniyor. Ne var ki eğer
ekonomideki daralma enflasyonla birlikte ortaya çıkmışsa nominal gelirler
düşmez reel gelirler düşer. İşte bu durumda gelirler alt tarife dilimlerine
geçemediği için yüksek oranlı vergilendirilmeye devam edilir. Bu da harcamaları
azaltarak ekonomideki daralmayı daha ileri taşır. Bunu önlemenin yolu yukarıda
anlattığım gibi enflasyon oranında tarifeyi yumuşatarak mali sürüklenmeyi
önlemektir. Bu düzenleme otomatik olmadığı, düzenlemeyle yapıldığı için buna
manuel (elle yapılan) stabilizatör adını veriyorum.
Maliye konusunda
Servet Vergisi 25 Mart 2024Mali Sürüklenmede Son Durum 13 Kasım 2021Yeni Kararlar ya da Faizi Artırmadan Yükseltmenin Bin bir Yolu 30 Eylül 2020Türkiye’de Para ve Maliye Politikasının Başarısının Ölçülmesi20 Ocak 2020157 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.