Yıl Ortasında Türkiye Ekonomisinin Durumu
2017 yılının ortasına gelmiş
bulunuyoruz. Bu yılbaşında tahmin yapmadığım için yıl ortasında bir durum
değerlendirmesi yapmam şart oldu. Aşağıdaki tablo; Türkiye ekonomisinin çeşitli
göstergelerini karşılaştırmalı olarak ele alacak biçimde hazırlandı (verilerin
derlendiği kaynaklar: TÜİK, Maliye Bakanlığı, Hazine, TCMB, BDDK web siteleri.)
2014
|
2015
|
2016
|
2017
|
2017 Durum
|
|
İmalat Sanayiinde Kapasite Kullanımı
|
74,8
|
74,8
|
76,6
|
77,2
|
4 aylık
|
Aylık Sanayi Üretim Endeks Değişimi
|
5,8
|
1,2
|
4,7
|
2,1
|
IÇ’ler
|
Yeni Konut Fiyat Endeksi
|
168,4
|
194,5
|
216,5
|
224,2
|
Mart
|
İşsizlik Oranı (%)
|
9,9
|
10,3
|
10,9
|
12,6
|
Şubat
|
Enflasyon (%)
|
8,2
|
8,8
|
7,5
|
11,9
|
Nisan
|
Gösterge Faiz (%)
|
8,02
|
11,15
|
10,63
|
11,15
|
Mayıs
|
Bütçe Dengesi / GSYH (%)
|
-1,1
|
-1,0
|
-1,1
|
-2,0
|
Tahmin
|
İhracat (milyar USD, fob)
|
157,6
|
143,8
|
142,5
|
50,6
|
4 Aylık
|
İthalat (milyar USD, cif)
|
242,2
|
207,2
|
198,6
|
68,2
|
4 Aylık
|
Turizm Geliri (milyar USD)
|
34,3
|
31,5
|
22,1
|
3,4
|
IÇ
|
Cari Denge / GSYH (%)
|
-5,0
|
-3,8
|
-3,8
|
-4,5
|
Tahmin
|
Kredi / Mevduat Oranı
|
114,8
|
117,2
|
117,4
|
118,2
|
Mayıs
|
Tablodaki ilk iki satır yani
imalat sanayiinde kapasite kullanım oranı ve aylık sanayi üretim endeksinde bir
önceki yıla göre değişim oranı bize sanayi üretimi hakkında bir fikir veriyor.
Kapasite kullanım oranının önceki üç yılın ortalamasının üzerinde olması 2017
yılının ilk 4 ayında sanayide üretim artışı yaşandığını gösteren bir işaret.
Öte yandan her yılın ilk çeyreğindeki ortalamayı gösteren aylık sanayi
üretimindeki değişim bize kapasite kullanımındaki değişim kadar cesaret verici
bir görünüm vermiyor. 2017 yılının ilk çeyreğinde sanayi üretimindeki artış son
üç yıl içinde yalnızca 2015 yılının üzerinde gerçekleşmiş durumda.
Konut fiyatlarında artışın 2017
yılında da önceki yıllardakiyle aşağı yukarı aynı trend içinde devam ettiği
görülüyor.
İşsizlik oranında 2017 yılında
ortaya çıkan gelişme oldukça can sıkıcı bir durumu ifade ediyor. Son üç yıldır
çift haneli sayılarda seyreden işsizlik oranı, 2017 başında yüzde 13 ile zirve
yaptıktan sonra Şubat ayında 12,6’ya gerileyerek biraz olsun umut vermiş
bulunuyor. Alınan önlemlerin devreye girmesiyle işsizlikte asıl gerilemenin
yılın ikinci çeyreğinden itibaren yaşanacağını tahmin ediyoruz.
Türkiye ekonomisinin başarısız
olduğu bir başka alan enflasyondur. 2003’den itibaren enflasyonu hızla
düşürmeyi başaran Türkiye, bu başarıyı yüzde 5’in altına çekme konusunda
gösteremedi ve enflasyon yeniden tırmanmaya başladı. Nisan 2017 itibariyle
yüzde 12’ye gelip dayanmış olan enflasyonun önümüzdeki aylardan itibaren düşüşe
geçmesi bekleniyor. Bununla birlikte yılsonu beklentisi yüzde 9,5 dolayında
kalmaya devam ediyor. Dünyada enflasyonla sorunu olan az sayıda ülkeler
arasında ne yazık ki Türkiye de yer alıyor.
Piyasadaki çeşitli faizlerin bir
çeşit ortalaması olarak aldığımız gösterge faizin de enflasyona paralel olarak artış
gösterdiğini ve banka mevduat faizlerinin de ciddi bir artış içinde olduğunu
görüyoruz.
Bütçe, Türkiye ekonomisinin en
başarılı olduğu alanlardan birisi olarak kabul ediliyor. Yıllardan beri bütçe
açığı yüzde 1 – 2 arasında seyrediyor. Bununla birlikte 2017 yılı bütçesinin gerek
referandumun neden olduğu harcama artışı ve gerekse büyümeyi desteklemek üzere
yürürlüğe konulan genişleyici maliye politikası önlemleri nedeniyle önceki
yıllara göre daha fazla açık vermesini beklememiz gerçekçi olacak.
Krizin, özellikle Türkiye’nin en
önemli ihracat alanı olan Avrupa’da etkisini fazlasıyla hissettirmesi sonucunda
Türkiye’nin ihracatında son yıllarda gerileme yaşandı. Bunu tablodan görebiliyoruz.
Bununla birlikte 2017 yılının ilk çeyreğinde 2016’ya göre yüzde 8,7 oranında ihracat
artışı ortaya çıkması Avrupa’daki toparlanmanın Türkiye’ye olumlu yansıyacağının
göstergesi olarak alınabilir. Türkiye’nin bir yandan ihracatının önemli
bölümünün ithal mallara bağlı olduğunu ve iç üretimde artış ortaya çıktığını
dikkate alırsak ithalatta da yüzde 8,3’lük bir artışının görülmesinin normal
karşılanması gerektiğini söyleyebiliriz. İlerleyen dönemde, büyümede
yaşanabilecek toparlanmaya paralel olarak ithalatta daha fazla artış olması
beklenebilir.
Türkiye’nin son üç yılda en fazla
darbe yediği alanlardan birisinin turizm olduğunu söylersek yanlış olmaz. Özellikle
2016’da turizm gelirinin üçte birini kaybetmiş bulunuyoruz. 2017 yılının ilk
çeyreği de umut verici görünmüyor. Buna karşılık Turizm Bakanlığı’nın
açıkladığı Nisan ayı gelen turist sayısına bakınca ziyaretçi sayısında uzun bir
aradan sonra ilk kez artış başladığı görülüyor. Buna karşılık gelen turist
sayısındaki artışın gelir artışına yansıyıp yansımadığını ilerleyen günlerde
göreceğiz. Eğer sayı artışı gelir artışına tam olarak yansımamışsa o zaman daha
çok sayıda turisti daha ucuza ağırlamış olmak gibi bir durumla karşılaşacağız
demektir.
Cari açığı daraltmak yolunda yürürlüğe
konulan ve çoğu makro ihtiyati politikaların birer parçası olan önlemler
büyümenin düşmesine yol açmış olsa da cari açığı yüzde 4’ün altına çekmeyi
başarmış görünüyor. Bununla birlikte 2017 yılında gerek turizm gelirlerinin
düşüklüğü gerekse ithalatta başlayan artışlar cari açığın yeniden artmaya
başlayacağının işaretini veriyor.
Kredi/mevduat oranındaki artışın
ekonominin tamamını etkilediğini söyleyebiliriz. 2015’de yaşanan sıçramanın
ardından daha makul bir genişlemeyi gösteren değişim trendi 2017’de farklı bir
noktaya gidebilir. Özellikle Kredi Garanti Fonunun da devreye girmesiyle
kredilerde ciddi artışlar söz konusu oluyor. Bu oran daha da artabilir. Bunun
büyümeye olumlu etkisi olmakla birlikte orta – uzun dönemde enflasyona olumsuz
etki yapması kaçınılmaz görünüyor.
Paranın dış değerindeki
kayıpların ekonomide yarattığı etkiyi de dikkate almak gerekiyor. Aşağıdaki grafik
2017 yılbaşından bu yana Türk Lirasının Dolara karşı olan dış değerinde yaşanan
kayıpları kırılgan beşlinin diğer dört üyesiyle karşılaştırmalı olarak ortaya
koyuyor.
(Kaynak: Bloomberg, https://www.bloomberg.com/markets/currencies.)
Görüleceği üzere yılbaşından bu
yana diğer dört ülke paralarının Dolara karşı kayıpları artıya dönmüş geriye
ekside yalnızca Türkiye kalmış bulunuyor. Bu durum dış dünyada olan bitenin
yanında Türkiye’nin iç sorunlarının da parasının değerini düşürdüğünün bir
kanıtıdır.
Sonuç olarak Türkiye ekonomisinin
2017 yılının ortasındaki durumunun oldukça karışık mesajlar veren bir görünüm
sergilediğini söyleyebiliriz. Görünürde enflasyon hedeflemesi uygulayan ama
aslında büyümeyi tercih eden, faizin düşük tutulmasının yatırımlar için yararlı
olacağı görüşünde olan ama faizi alabildiğince yükselten, işsizlik sorununu
geçici önlemlerle çözmeye çalışan, inşaata dayalı büyümeden vazgeçemeyen ama
bir yandan da sanayiye yönelmeye çalışan bir görünüm bu. Bütün bunların
yansımasıyla sürekli dalgalanma içinde bulunan TL’nin yabancı paralar karşısındaki
değeri de ekonominin sıkıntılı durumunda önemli rol oynuyor.
Teknik bir konu ile ilgili açıklama:
Üzerinde dikkatle durulması gereken
teknik bir konuya dikkat çekmekte yarar var. Türkiye, son dönemde maliye politikasını,
para politikasına destek olmaktan çıkarmış ve büyüme amaçlı kullanmaya başlamış
görünüyor. Oysa sermaye hareketlerinin serbest olduğu ve dalgalı kur rejiminin
uygulandığı bir ortamda maliye politikası etkisizdir. Bu konuda daha önce
yayınlanmış olan şu yazıma bakılabilir: Para Politikası Niçin Maliye
Politikasına Tercih ediliyor?
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202677 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.