Varlık Fonu Bir Yaşında
Türkiye Varlık Fonu bir yıl önce
bugün kuruldu. Varlık Fonu’nun kuruluşu, amaçları, eksikleri gibi konulardaki görüşlerimi
daha önceki bir yazımda ayrıntılarıyla açıklamıştım.[i] Varlık Fonu hakkında
ayrıntılı bilgi almak isteyenler bu yazımı okuyabilir. Varlık Fonunun
kuruluşundan bu yana yaşanan gelişmeleri kısaca özetleyelim.
Kamu kesimine ait malvarlığının bir bölümü Varlık
Fonuna devredildi
Son bir yıl içinde Hazine’ye ait
bazı işletmeler veya bazı işletmelerdeki Hazine hisseleri, mülkiyeti Hazine’ye
ait bazı malvarlıkları, taşınmaz mallar Varlık Fonuna devredildi. Bunların
dökümü şöyle: (1) Türk Hava Yolları A.O’nun % 49,12 oranındaki hissesi. (2) Türk
Telekom A.Ş’nin % 6,68 oranındaki hissesi. (3) T.C. Ziraat Bankası A.Ş. (4) T.
Halkbankası A.Ş’nin % 51,11 oranındaki hissesi. (5) Türkiye Petrolleri A.O’nun
Hazineye ait bütün hisseleri. (6) BOTAŞ’ın Hazineye ait hisselerinin tamamı.
(7) PTT’nin Hazineye ait hisselerinin tamamı. (8) TÜRKSAT’ın Hazineye ait
hisselerinin tamamı. (9) Borsa İstanbul A.Ş’nin Hazineye ait hisselerinin
tamamı. (10) Milli Piyango (Nakit oynatılan piyango, hemen kazan, sayısal loto,
şans topu, on numara, süper loto oyunları ile ilgili daha değişik yeni
oyunların yapılmasına izin verilebilecek oyunlara ilişkin lisans 49 yıl
süreyle.) (11) TCDD İzmir Limanı. (12) T. Denizcilik İşletmesi A.Ş.’nin
sermayesindeki % 49’luk hisse. (13) Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü. (14)
Kayseri Şeker Fabrikası A.Ş.’nin % 10 hissesi. (15) Çaykur. (16) T. Jokey
Kulübünün düzenlediği at yarışları, müşterek bahislerle ilgili lisanslar 49 yıl
süreyle.) (17) Mülkiyeti Hazineye ait Antalya, Aydın, İstanbul, Isparta, İzmir,
Kayseri ve Muğla’da bulunan bazı taşınmazlar.
Kamu kesimine ait bu işletme ve
malvarlığının Varlık Fonuna devredilmesiyle bunlardan Hazine’ye devredilen
kârlar, mal varlıklarının kira gelirleri, ecrimisil[ii] gelirleri ve varsa diğer
gelirler Varlık Fonu gelirleri arasına girdi.
Bir yıl içinde Varlık Fonu neler yaptı?
Varlık Fonu’nun yukarıda
değinilen mal varlığından elde ettiği gelirleri ne kadar oldu, bu gelirler
nasıl ve nerede kullanıldı ya da nasıl değerlendirildi, Fon ve şirketler ne
gibi giderler yaptı? Bu soruların yanıtını bilmiyoruz. Çünkü Varlık Fonuna
ilişkin herhangi bir faaliyet raporu, bilanço, gelir cetveli, bütçe, kesin
hesap ya da denetim raporu yayınlanmış değil. Varlık Fonu’nun web sitesinde de
bu konularda bir ayrıntı yer almıyor. Merak edenler Varlık Fonu’nun web
sitesinde yer alan bilgileri bu linkden giderek inceleyebilir: http://turkiyevarlikfonu.com.tr/
Varlık Fonu denetleniyor mu?
Varlık Fonu kuruluşuna ilişkin
yasada Fonun denetimiyle ilgili düzenlemeler 6. Maddede yer alıyor. Söz konusu
madde hükmüne göre üç katlı bir denetim mekanizması söz konusu: (1) Bağımsız
denetim yapılacak.[iii]
(2) Bağımsız denetimden geçen mali raporlar ve yıllık faaliyetler Başbakan
tarafından atanacak üç denetim elemanı tarafından denetlenecek ve yazacakları
rapor her yıl Haziran ayı sonuna kadar Bakanlar Kuruluna sunulacak. (3) TBMM
Plan ve Bütçe Komisyonu, her yıl Ekim ayında Başbakanlık tarafından kendisine gönderilen
denetim raporları üzerinden görüşme yoluyla Fon ve Şirketlerin denetimini
tamamlayacak.
Varlık Fonu kurulurken yaşanan en
ciddi tartışmalar bu fonun harcamalarının Sayıştay denetimine tabi olmaması
konusunda yoğunlaşmış, denetim konusunda birçok tereddüt ileri sürülmüştü.
Bunun üzerine hükümet yetkilileri açıklama yaparak Varlık Fonu’nun yukarıya
özetleyerek aldığımız madde hükmü gereğince bağımsız denetimden geçeceğini, denetim sonuçlarının tıpkı Sayıştay denetiminde olduğu gibi TBMM’nin
görüşmesiyle sonuçlanacağını vurgulamışlar ve bu konunun şeffaflık, açıklık ve
hesap verilebilirlik ilkelerinin kapsamında olduğuna dikkat çekmişlerdi.
Türkiye Varlık Fonu, kuruluşundan
bu yana bir yılı geride bıraktı. Varlık Fonu’nun faaliyetleriyle ilgili olarak,
yukarıya özetle aldığımız denetim hükümlerine paralel olarak 2016 yılı sonunda
böyle bir denetim raporu yazılıp yazılmadığını bilmiyoruz. Başbakanlık
tarafından denetimle ilgili olarak en az üç merkezi denetim elemanı
görevlendirilip görevlendirilmediğini bilmiyoruz. Görevlendirme olduysa böyle
bir heyetin geçen yılki mali raporlar ve faaliyetlerle ilgili olarak bir rapor
yazıp yazmadığını, eğer böyle bir rapor yazmışlarsa bu raporun bu yılın Haziran
ayı sonuna kadar Bakanlar Kuruluna gelip gelmediğini bilmiyoruz. Varlık Fonunun
web sitesinde herhangi bir denetim raporu ya da bu soruların yanıtları yer
almıyor.
Sonuç
Bu kadar önemli ve değerli kamu
işletmesi ve kamu malının devredildiği bir fona ilişkin denetim, eğer Sayıştay
denetimi dışına çıkarılmışsa, her şeyden daha açık, daha şeffaf ve daha hesap
verilebilir olmalıdır. İşler beklendiği gibi gitmemiş olabilir, bazı şeyler
aksamış da olabilir, o nedenle hiçbir şey yapılamamış olabilir. Her şey
mümkündür. Ama hiçbir şey yapılmamış olsa bile Varlık Fonuna devredilen
işletmelerin gelirleri, Fonda görevli olanların ücretleri, ısıtma, aydınlanma
giderleri gibi harcamaların gösterildiği mali tablolar olmalı ve bu tablolar ile bunların denetlendiğine, onaylandığına ilişkin denetim raporları zamanında kamuoyuna
açıklanmalıdır.
Devlet böyle işler. “Herhangi bir
harcama yapmadık o nedenle rapora gerek yok” denilemez devlette.
[ii] Ecrimisil, kelime
anlamıyla kira benzeri demektir. Mal sahibinin isteği ve ön onayı dışında işgal
edilen bir malın bu işgal karşılığı için hesaplanıp tahsil edilen tazminat
miktarına ecrimisil denir.
[iii] Sermaye Piyasası Kurulu
mevzuatına göre bağımsız denetim, işletmelerin yıllık finansal tablo ve diğer
finansal bilgilerinin, bu tablo ve bilgiler için belirlenen kriterlere
(örneğin, halka açık şirket finansal tabloları için Kurulca belirlenmiş veya
kabul edilmiş finansal raporlama standartlarına) uygunluğu ve doğruluğu
hususunda, makul güvence sağlayacak yeterli ve uygun bağımsız denetim
kanıtlarının elde edilmesi amacıyla, genel kabul görmüş bağımsız denetim
standartlarında öngörülen gerekli tüm bağımsız denetim tekniklerinin
uygulanarak, defter, kayıt ve belgeler üzerinden denetlenmesi ve
değerlendirilerek rapora bağlanmasını ifade eder.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026161 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.