Türkiye’ye Özgü Yapısal Reformlar
Yerel seçimler sonrası en sık
telaffuz edilen ifade ‘yapısal reformlar’ oldu. Hükümetten muhalefete, iş
insanlarından çalışanlara, akademisyenlerden öğrencilere kadar hemen herkes
yapısal reformlardan söz ediyor. Ne var ki her ciddi meselenin slogana
dönüştüğünde ortaya çıkan sıkıntı burada da görülüyor ve yapısal reformlardan
söz edenlerin çoğu bu ifadenin içini dolduramıyor. Bazısı vergi reformu diyor,
bazısı enflasyonla mücadele diyor, bazısı işsizliğin azaltılması diyor ama onların
da içi dolu değil.
Herkes kendi konumuna göre ve
ağırlıklı olarak ekonomiyle bağlantılı bir yapısal reform tanımı yapıyor. Başkaları
neleri kastediyor bilmiyorum ama ben, yapısal reform denildiğinde Türk
toplumunun üzerinde oturduğu yapının değiştirilmesini anlıyorum. Mesela köy
enstitülerinin kurulması bir yapısal reformdu benim gözümde.
Yapısal reform, her ikisinin de evrensel
olmadığını bilerek, bir sosyal ve ekonomi politikası seti olarak alınmalı. Ekonomi
politikası mesela her ülkenin kendi koşullarına göre farklı olarak uygulanması
gereken yaklaşımlar içeriyor. Örneğin para basıp dağıtsanız Türkiye’de anında
harcamaya dönüşür ve enflasyonu azdırma pahasına da olsa ekonomiyi canlandırıcı
etki yaratabilirsiniz. Aynısını Uzakdoğu ülkelerinde yaparsanız aynı etkiyi yaratamazsınız.
Japonya Merkez Bankası yıllardır para dağıtıyor ama parayı alan evine gidiyor,
harcamaya dönüştürmüyor çünkü insanların aklında hep gelecek endişesi var. Sosyal
bilimleri fizik bilimlerden ayıran temel fark da burada zaten. Sosyal
bilimlerde işin merkezinde insan var. Her ülkede insan davranışları, algıları,
bekleyişleri farklı. O nedenle de farklı yaklaşımlar gerekiyor.
Meseleyi böyle ortaya koyunca
yapısal reformların da ülkeden ülkeye farklı olması zorunluluğu çıkıyor. Hukukun
üstünlüğü, demokrasi, insan hakları, ifade özgürlüğü gibi sorunlarını büyük
ölçüde çözmüş olan batılı ülkelerle Türkiye gibi bu konularda gerilerde olan
ülkelerde yapısal reformlar aynı anlama gelmiyor. Batılı ülkelerde mesela iş
yaşamının düzenlenmesi, emeklilik meselelerinin çözümü gibi sorunlar yapısal
reform olarak tanımlanıyor. Oysa bizim gibi ekonomilerde bunlar yeterli değil. IMF
ve Dünya Bankası'nın önerdiği yapısal reformlarla benim Türkiye için önerdiklerim
arasında ciddi bir fark var: Onların önerileri yalnızca ekonomiye odaklanıyor.
Benim önerilerim ise “hukukun üstünlüğü sağlanmadan ekonomideki reformlar
yürümez” diye başlıyor. Bence Türkiye için yasama, yürütme ve yargı erklerini
yeniden ayıran bir güçler ayrımına dayalı Anayasa sistemini kurmadan yapısal
reform olmaz. Son seçim sonuçlarının açıklanmasında yaşadığımız gecikmeler,
tartışmalar bize hukukun üstünlüğü ve erklerin ayrılması ilkelerinin ne kadar
önemli olduğunu net bir biçimde göstermiş olmalı.
Bugün geldiğimiz noktada, yapısal
reformların; hukuka üstünlük tanıyarak, yargı bağımsızlığını gerçekleştirerek,
yasalar önünde herkesi eşit sayarak, yasama, yargı ve yürütme erklerini
ayırarak başlaması, eğitimin tümüyle bilimsel temellere dayanan bir sistemle yeniden
ve en baştan düzenlenmesi ve oradan ekonomiye gelinmesi gerektiği kanısındayım.
Kuşkusuz bunların bu sırayla yani biri tamamlandıktan sonra ötekine başlayarak
yapılması gerekmez. Hepsine aynı anda başlanabilir. Önemli olan hukuku ve
eğitimi kenara atmamak.
Geçmiş deneyimlerimiz gösteriyor
ki hukukun üstünlüğü olmadan vergileri düzelterek, bütçe açığını düşürerek
gideceğimiz yol en fazla on yıl sürüyor. Sonra ekonomi yine krize giriyor.
Yapısal reformların ayrıntıları
konusundaki son yazımın linki aşağıdadır: https://www.mahfiegilmez.com/2019/01/yapsal-reformlar-kitab.html
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202699 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.