Türkiye’de Gelir Dağılımı, Gini Katsayısı ve Yoksulluk Oranları
2018 yılı Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması sonuçları
TÜİK tarafından açıklandı. Buradan giderek gerek kişisel gerekse fonksiyonel
gelir dağılımını analiz edebilecek durumdayız. Ama önce tanımları hatırlayalım.
Kişisel gelir dağılımı;
bir ekonomide yaratılan gelirin, o ekonomideki kişiler arasında ne şekilde
dağıldığını, fonksiyonel gelir dağılımı ise; ücret, faiz, rant, kâr gibi
üretim faktörlerinin yaratılan gelirden (GSYH) ne kadar pay aldığını ölçmeye yarayan
analizlerdir.
Kişisel gelir dağılımında adaleti
ölçmek için kullanılan araçlar içinde en yaygın kullanılanı Gini
katsayısıdır. Eğer gelir dağılımı tam anlamıyla eşitse, yani bütün
değerler Lorenz Eğrisi analizinde kullanılan grafikteki mutlak eşitlik çizgisi üzerindeyse o zaman Gini katsayısı sıfır
çıkacak demektir. Gini katsayısı sıfır ile bir arasında değişen bir katsayıdır
ve sıfıra yaklaştıkça gelir dağılımı eşitliğinin, bire yaklaştıkça gelir
dağılımı eşitsizliğinin arttığını gösterir.
Şimdi önce Gini katsayısı
eşliğinde kişisel gelir dağılımına bakalım. Aşağıdaki tablo Türkiye’de gelir
dağılımını (Gini katsayısı bazında) 2002 yılından bu yana göstermektedir. 2002
ile 2005 yılları arasında katsayının ölçümü farklı bir anket olan Hanehalkı
Bütçe Araştırması anketi sonuçlarına göre yapılıyordu. O nedenle bu tabloya
bunları da almakla birlikte yöntem farklılıkları nedeniyle 2002 – 2005 yılları
sonuçlarıyla 2006 – 2016 yılları sonuçları arasında bire bir kıyaslama
yapılamayacağını vurgulamak isterim. Tabloda son sütunda yer alan P80/P20
oranları; gelirden en fazla pay alan yüzde 20’lik grubun geliriyle en düşük pay
alan yüzde 20’lik grubun geliri arasında kaç kat fark olduğunu gösteriyor. (Kaynak:
TÜİK; Hanehalkı Bütçe Araştırmaları ve Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırmaları)
Yıllar
|
Gini Katsayısı
|
P80/P20
|
2002
|
0,440
|
|
2003
|
0,420
|
|
2004
|
0,400
|
|
2005
|
0,380
|
|
2006
|
0,428
|
9,6
|
2007
|
0,406
|
8,1
|
2008
|
0,405
|
8,1
|
2009
|
0,415
|
8,5
|
2010
|
0,402
|
7,9
|
2011
|
0,404
|
8
|
2012
|
0,402
|
8
|
2013
|
0,400
|
7,7
|
2014
|
0,391
|
7,4
|
2015
|
0,397
|
7,6
|
2016
|
0,404
|
7,7
|
2017
|
0,405
|
7,5
|
2018
|
0,408
|
7,8
|
0,408 oranında bir Gini katsayısı
gelir dağılımının bozuk olduğunun göstergesidir. Son dört yıldır gelir
dağılımında sürekli bir bozulma ortaya çıktığı tablodan görülebiliyor. Bu genel
bozulmaya karşılık en yüksek gelirle en düşük gelir arasındaki fark 2018 yılına
gelinceye kadar daralma sergilemiş 2018 yılında yeniden 7,8’e yükselerek ciddi
bir bozulma göstermiş görünüyor. Asgari ücrette önemli bir artış olmasına
karşılık bu farkın açılmış olması önemlidir.
Gelir dağılımının adaletli olduğu
Kuzey Avrupa ülkelerinde (İsveç, Norveç, Finlandiya) ve Orta Avrupa’daki eski
sosyalist ülkelerde (Çek Cumhuriyeti, Polonya, Macaristan) Gini katsayısı 0,24 –
0,30 dolayında, 0,25 dolayında bulunuyor. İngiltere 0,32, Fransa ve Almanya 0,29,
ABD 0,40 oranlarına sahipler.
Şimdi de da fonksiyonel gelir
dağılımına bakalım.
Yıl
|
Ücret, Yevmiye
|
Kâr
|
Rant
|
Faiz
|
Sosyal Transfer
|
Diğer
|
2006
|
44,5
|
24,2
|
3,1
|
6,1
|
17,8
|
4,3
|
2007
|
43,8
|
23,2
|
4,1
|
7,0
|
18,2
|
3,8
|
2008
|
46,0
|
22,4
|
4,4
|
4,2
|
19,1
|
3,9
|
2009
|
46,5
|
20,4
|
5,0
|
5,3
|
19,6
|
3,2
|
2010
|
47,4
|
20,2
|
4,2
|
4,5
|
20,5
|
3,3
|
2011
|
48,4
|
21,4
|
3,9
|
3,8
|
19,4
|
3,2
|
2012
|
49,9
|
20,4
|
3,5
|
3,3
|
20,0
|
2,9
|
2013
|
51,5
|
19,6
|
3,3
|
3,1
|
19,7
|
2,7
|
2014
|
52,4
|
18,5
|
3,3
|
2,9
|
20,1
|
2,8
|
2015
|
52,5
|
18,8
|
3,3
|
2,6
|
20,0
|
2,8
|
2016
|
52,2
|
19,8
|
3,1
|
2,5
|
19,6
|
2,7
|
2017
|
48,9
|
19,6
|
3,4
|
3,2
|
19,7
|
2,6
|
2018
|
48,5
|
18,8
|
3,4
|
3,6
|
20,1
|
2,9
|
Tablo bize gelirden en büyük
payın ücretlere gittiğini gösteriyor. Ücretle çalışan sayısının çokluğunun bu
sonucu ortaya çıkardığına dikkat etmek gerekir. Tabloda dikkati çeken en önemli
konu son üç yılda ücretlerin toplam gelirden aldığı payın azalmaya devam
etmesidir. 2015’de yüzde 52,5 ile en yüksek noktasına çıkan ücretlerin payı
2018’de 2015 yılına göre yüzde 7,6 oranında gerilemiş görünüyor. Asgari ücrette
2018 yılında yapılan artışa karşın bu gerileme dikkat çekicidir. Ücretlerde
ortaya çıkan gerilemeye karşılık faiz gelirlerinde artış söz konusudur.
2018 yılı için hanehalkı yoksulluk
geliri sınırı yıllık 8.892 TL olarak hesaplanıyor (2017’de 7.944 TL idi.) Bir
başka ifadeyle bu miktarın altında yıllık geliri olan hanehalkı yoksul kabul
ediliyor. 2017’de yoksul sayısı 10.622 bin kişi (nüfusun yüzde 13,5’i) iken 2018’de
sayı 11.091 bine (nüfusun yüzde 13,9’a) yükselmiş bulunuyor. Bir başka ifadeyle
toplumda geçtiğimiz yıllarda azalma gösterme eğiliminde olan yoksul sayısı
tekrar artışa geçmiş görünüyor.
Ücretlerde cinsiyet farkı devam
ediyor. 2017 yılında yüksek öğrenimli bir erkek yıllık 48.811 TL, kadın 35.836
TL gelir elde ederken 2018 yılında erkek yıllık 52.145 TL, kadın 37.899 TL
gelir elde ediyor. Buna göre yüksek öğrenimli bir kadın aynı durumdaki erkeğin
yüzde 73’ü kadar gelir elde edebiliyor. Benzer farklar diğer eğitim kademeleri
için de geçerli.
Özetle söylemek gerekirse 2018
yılında kişisel ve fonksiyonel gelir dağılımında, yoksulluk durumunda bozulma
ortaya çıkmış, kadın ve erkeğin gelir farklarında da bir düzelme olmamış
bulunuyor.
Lorenz Eğrisi ve Gini Katsayısı konusunda ayrıntıyı merak edenlere kaynak:
gelir dağılımı konusunda
Balon mu Gelir Uyumsuzluğu mu? 12 Haziran 2026Küresel Gelir Dağılımı Berbat Durumda 18 Mayıs 2026Türkiye'de Kriz var mı?26 Mart 2026Ekonomiyi Tek Tabloyla Açıklamak Gerekse 8 Ocak 202619 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.