Hazine Nakit Açığı ve Finansmanı
Genel Bütçe ve
Merkezi Yönetim Bütçesi ayrımı ve farkı
Kamu mali yapısı şöyle
özetlenebilir:
Genel
Yönetim
|
KİT'ler
|
Diğer
Kamu Kesimi
|
Merkezi
Yönetim
|
İşletmeci
KİT'ler
|
Bütçe
Dışı Fonlar
|
Genel Bütçeli İdareler
|
Finansal
KİT'ler
|
Döner
Sermayeli Kuruluşlar
|
Özel Bütçeli İdareler
|
İşsizlik
Sigortası Fonu
|
|
Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar
|
||
Sosyal
Güvenlik Kuruluşları
|
||
SGK
|
||
İşkur
|
||
Yerel
Yönetimler
|
||
Belediyeler
|
||
İl Özel İdareleri
|
Genel Bütçe; Bütçe Kanunlarına ekli 1 sayılı cetvelde yer alan
kurumları kapsayan bütçedir. Bu kurumlar: Cumhurbaşkanlığı, MİT, Milli Güvenlik
Kurulu Genel Sekreterliği, Diyanet İşleri Başkanlığı, Devlet Arşivleri
Başkanlığı, Milli Saraylar İdaresi Başkanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı,
İletişim Başkanlığı, TBMM, Yüksek yargı organları ve bakanlıklardır.
Merkezi Yönetim Bütçesi; Bütçe Kanunlarına ekli 1, 2 ve 3 sayılı
cetvelde yer alan kurumları kapsayan bütçedir. 1 sayılı cetvele yukarıda
değindik. 2 sayılı cetvel YÖK ve yüksek öğretim kurumlarını, özel bütçeli
kurumları kapsar. Özel bütçeli kurumlar:
ÖSSYM; Türk Dil Kurumu, Türk Tarih Kurumu, Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü,
Savunma Sanayii Başkanlığı, Vakıflar Genel Müdürlüğü, Özelleştirme İdaresi
Başkanlığı, MTA, DSİ gibi 42 adet kurumdur. 3 sayılı cetvel düzenleyici ve denetleyici kurumları
kapsar. Bunlar: RTÜK, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, SPK, BDDK, EPDK,
Kamu İhaleleri Kurumu, Rekabet Kurumu, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim
Standartları Kurumu, Kişisel Verileri Koruma Kurumu ve Nükleer Düzenleme
Kurumu’dur (10 adet.)
Özetle Genel Bütçe, Merkezi Yönetim Bütçesinin içinde, onun bir
parçasıdır. Günlük konuşmalarda bütçe diye geçen ifadeyle kastedilen şey
merkezi yönetim bütçesidir.
Bütçe Dengesi,
Bütçe Nakit Dengesi ve Hazine Nakit Dengesi
Merkezi Yönetim Bütçe Dengesi = Merkezi Yönetim Bütçe Gelirleri –
Merkezi Yönetim Bütçe Giderleri
Kısaca bütçe dengesi ya da bütçe
açığı denildiğinde merkezi yönetim bütçe dengesi veya açığı kastedilir.
Merkezi Yönetim Bütçe Nakit Dengesi = Merkezi Yönetim Bütçe Dengesi + Netleştirilmiş
Emanetler ve Avanslar
Bütçe sisteminde gelirler
tahsilat, giderler tahakkuk bazında kayda alındığı için tahakkuku tahsilata
denk getirmek için giderlerin ödeme bazında düzeltilmesi gerekir. O nedenle
tahakkuk ettiği halde ödenmemiş olan emanetler giderlerden düşülür, avans
olarak verildiği halde henüz tahakkuk ettirilmemiş olan ödemeler ise giderlere
eklenir ve böylece bütçenin nakit bazlı dengesi bulunur.
Hazine Nakit Dengesi = Genel Bütçe Nakit Gelirleri + Özelleştirme ve
Fon Gelirleri – Genel Bütçe Nakit Giderleri
Hazine nakit dengesi tanım gereği
merkezi yönetim bütçesi dengesinden daha dar kapsamlıdır. Bu dengede genel
bütçeli idareler (adına Hazine) tarafından tahsil edilen gelirler ile aynı
idareler adına Hazine tarafından yapılan harcamalar nakit bazında hesaba girer.
Hazine nakit açığı dört şekilde
finanse edilebilir: (1) Gelirleri artırarak, (2) Giderleri kısarak, (3)
Borçlanarak (4) Hepsini bir arada yaparak. Türkiye’de genellikle açık,
ağırlıklı olarak borçlanarak veya tek seferlik gelirler yaratarak finanse
edilir.
Veriler
Bu teorik bilgilerden
yararlanarak eldeki verileri değerlendirmeye çalışalım. Türkiye’nin Hazine
nakit dengesi aşağıdaki tabloda yer alıyor Kaynak: Hazine ve Maliye Bakanlığı,
Hazine Nakit Dengesi İstatistikleri.)
|
Hazine
Nakit Dengesi
|
2016
|
2017
|
2018
|
2018/10
|
2019/10
|
|
Giderler
|
592,9
|
697,1
|
850,5
|
683,3
|
843,9
|
|
Gelirler
(Özelleştirme dahil)
|
554,7
|
636,7
|
780,2
|
632,3
|
742,2
|
|
Nakit
Dengesi
|
-38,2
|
-60,4
|
-70,3
|
-50,9
|
-101,7
|
|
Faiz Dışı
Nakit Dengesi
|
-5,3
|
-17,8
|
-6,2
|
5,2
|
-17,7
|
2019 yılının ilk 10 ayında Hazine
nakit dengesi 101,7 milyar TL açık vermiş bulunuyor. Geçen yılın aynı döneminde
açık 50,9 milyar TL imiş. Yıllık ortalama enflasyon yüzde 20 olduğuna göre bu
açığın 61 milyar TL dolayına çıkması gerekirdi. Faiz dışı nakit dengesi ise geçen
yıl 5,2 milyar TL fazla verdiği halde bu yıl 17,7 milyar TL açık vermiş.
2019 yılı Hazine nakit açığını önceki
yıllardan ayıran önemli bir fark vardır: Hazine, ilk kez bu yıl Merkez
Bankasının yedek akçe hesabında biriken 46 milyar TL’yi bütçe finansmanı
amacıyla almıştır. Eğer bu miktar alınmasaydı nakit açığı (101,7 + 46 =) 147,7
milyar TL olacak ve aradaki bu fark yeni borçlanmalar ve/veya vergilerle
karşılanacaktı.
Önümüzdeki dönem
2001 krizi sonrasında çıpa
konumuna gelen bütçe açığı düşük tutma yaklaşımı tek seferlik gelirleri
kullanarak bugüne kadar sürdürülmüştür. Ne var ki artık tek seferlik gelirler
para arzını artırmak suretiyle enflasyon yaratacak aşamaya gelmiş ve Merkez Bankasından
alınan paraların geçmişteki kısa vadeli avanstan farkı kalmamış görünüyor.
Hatta kısa vadeli avansın borç olduğu ve faiz uygulandığı dikkate alınırsa bu
uygulamayla Merkez Bankasından Hazineye doğrudan, faizsiz finansman sağlandığı
anlaşılıyor.
Bu tür tek seferlik gelirlerle
bütçe finansmanını sürdürmek kolay görünmüyor. Önünde sonunda vergileri ve/veya
borçlanmayı daha da artırarak bu dar boğazdan çıkmak gerekecek.
Maliye konusunda
Servet Vergisi 25 Mart 2024Mali Sürüklenmede Son Durum 13 Kasım 2021Yeni Kararlar ya da Faizi Artırmadan Yükseltmenin Bin bir Yolu 30 Eylül 2020Türkiye’de Para ve Maliye Politikasının Başarısının Ölçülmesi20 Ocak 202096 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.