Küresel Krizin Üçüncü Aşaması ve Türkiye Ekonomisine Olası Etkileri
Küresel Krizin Üçüncü Aşaması
Küresel krizin üç aşamalı
olacağını ilk kez 2011 yılında Radikal’de yazdım. Bu yazımda ilk aşamada ABD’nin,
ikinci aşamada Avrupa’nın etkilendiğini ve bu iki aşamada Çin başta olmak üzere
gelişmekte olan ekonomilerin krizden pek etkilenmediklerini, fakat üçüncü
aşamada krizin Çin ve diğer gelişmekte olan ülkelerde ortaya çıkacağını
anlattım (http://www.radikal.com.tr/yazarlar/mahfi-egilmez/krizin-ucuncu-asamasi-1064748/)
İkinci yazımı 2019 yılında bu blogda
yazdım. Bu yazımda küresel krizde üçüncü aşamaya gelindiğini ve Çin’den
başlayan çöküşün gelişmekte olan ülkeleri vuracağını yazdım. Eğer bu aşamada
kriz durdurulamazsa uzun sürecek bir kriz kısır döngüsüne girileceğini ve bir
ve ikinci aşamaların tekrarlanacağını anlattım. (https://www.mahfiegilmez.com/2019/10/geldik-krizin-ucuncu-asamasna.html)
Bunları yazarken korona virüsü elbette
ki öngördüğüm bir şey değildi. Fakat küresel krizin etkisiyle dünyanın çabuk
panikleyen bir yapıya geldiğini ve en ufak bir sallanmada krizin
tekrarlanacağını düşünüyordum. Ekonomiyi, sıkça başvurulan bir örmekten
hareketle, insan vücuduna benzetirsek bu tür krizlerin etkisi vücudun
bağışıklık sisteminin zayıflaması gibi etkiler yaratır. Nasıl ki bağışıklık
sistemi zayıflamış bir insanın vücuduna bir mikrop girdiğinde, bir virüs bulaştığında
ciddi sorunlar yaratabilirse krize girmiş ekonomilerde de aynı şey olur.
Herhangi bir dengede yaşanan bozulma bütün sistemi tehdit eder.
Küresel krizin bir ve ikinci
aşamaları sisteme ciddi zararlar verdi. Yine ekonomik sistemi insana
benzetirsek nasıl ki hastalanan bir insanda moralin yüksek tutulması tedaviye
destek verirse ekonomik sistemde de insanların beklentilerinin olumlu olması
krizden çıkışa destek verir. Bugün içinde bulunduğumuz durum beklentilerin çok
kötü olduğu bir aşamayı temsil ediyor. O nedenle buradan çıkış o kadar kolay
değil.
Aşağıdaki tablo finansal piyasa
göstergelerinden en önemlilerinin bugünkü durumunu önceki yılsonları
durumlarıyla karşılaştırmalı olarak gösteriyor.
Piyasa
Göstergeleri
|
2017
|
2018
|
2019
|
09.03.2020 Saat: 12:35
|
ABD
10 Yıllık Tahvil Getirisi
|
2,41
|
2,69
|
1,5
|
0,5
|
Almanya
10 Yıllık Tahvil Getirisi
|
0,42
|
0,2
|
-0,4
|
-0,7
|
TR
10 Yıllık Tahvil Getirisi
|
11,43
|
16,22
|
12,21
|
11,61
|
TR
2 Yıllık Tahvil Getirisi
|
13,40
|
19,73
|
9,98
|
10,95
|
Dow
Jones IA Borsa Endeksi
|
26.149
|
25.000
|
28.256
|
25.865
|
Dax,
Almanya Borsa Endeksi
|
12.918
|
10.559
|
13.337
|
10.940
|
Shanghai
Borsa Endeksi
|
3.481
|
2.549
|
2.977
|
2.943
|
BIST
100
|
115.333
|
91.270
|
114.754
|
106.156
|
Brent
Petrol USD/Varil
|
66,87
|
53,80
|
65,38
|
36,18
|
Altın
USD/Ons
|
1.303
|
1.282
|
1.517
|
1.669
|
Altın
TL/Gram
|
158,8
|
218,1
|
290,0
|
327,0
|
DXY
|
91,00
|
96,17
|
96,44
|
95,31
|
USD
/ TL
|
3,7872
|
5,2894
|
5,9511
|
6,0953
|
Euro
/ TL
|
4,5536
|
6,0685
|
6,6704
|
6,9302
|
Türkiye
CDS Primi
|
155
|
361
|
280
|
391
|
Tablo finansal piyasalara egemen
olan endişeyi açık biçimde ortaya koyuyor.
Yukarıda değindiğim 2019 tarihli
yazımda küresel krizin, üçüncü aşamada Çin başta olmak üzere Asya ve Uzak doğu
ekonomilerini vuracağını ve oradan diğer gelişmekte olan ülkeleri
etkileyeceğini yazmış ve bunun bir kısır döngüye yol açarak krizin çok uzun
süre devam edebileceğini vurgulayarak aşağıdaki şemayı sunmuştum.
Bugün içinde bulunduğumuz aşama
budur.
Küresel krizin bu aşamadan sonra küresel
sistemin tümünde büyük tahribat yapması kaçınılmaz görünüyor. Her şeyden önce
artık yatırımcılar çok daha ürkek olacaklar ve kolay kolay risk alıp yatırım
yapmayacaklar, insanlar harcamalarını kısarak kendilerini sağlama almak isteyecekler
ve bu durum ekonomilerin daha da ivme kaybederek küçülmesine yol açacak. Bu
aşamada parasal genişlemenin ve faiz indirimlerinin önceki aşamalarda olduğu
kadar olumlu etki yaratması olası görünmüyor.
Ortaya Çıkan Durum ve Türkiye Ekonomisi
Türkiye ekonomisi, yıllardan beri
ekonomideki sıkıntılara faiz, swap, kura müdahale, zorunlu karşılıklar gibi
geçici araçlarla müdahale etti. 2001 krizindeki birkaç adım hariç yapısal
reformlara girmedi. Girildiği açıklanan yapısal reformlar ise ya yapısal reform
değildi ya da daha kötüsü yapıyı daha da bozucu önlemlerdi. O nedenle Türkiye
ekonomisi de küresel krizin bu aşamasından ciddi biçimde etkilenecek. Türkiye
için net olarak olumlu görünen tek gelişme petrol fiyatlarındaki düşüştür.
Aşağıdaki tablo Türkiye
ekonomisinde, küresel krizin bu aşamasında neler olabileceğini açıklamaya çalıştığım
bir tahminler tablosu. Bu tablo aslında yalnızca Türkiye ile ilgili değil bütün
ekonomilerle ilgili bir tahminler seti. Bazı değişikliklerle bütün dünyaya
uygulanabileceğini düşünüyorum.
Gösterge
|
Nasıl Etkileneceği
|
Açıklama
|
İhracat
|
Düşer
|
İhracat
yapılan ülkelerde ekonomik daralma ortaya çıkacağından ithalat düşüşleri
yaşanacak ve bu Türkiye'nin ihracatını olumsuz etkileyecek.
|
İthalat
|
Karışık
|
İthalat,
korona virüs etkisi sonucu düşecek. Bu bir yandan cari açığımızın
denetlenmesine ve dolayısıyla dış finansman ihtiyacımızın düşmesine bir
yandan da üretimin düşmesine ve dolayısıyla büyümenin gerilemesine yol
açacak.
|
Turizm
|
Karışık, olumsuz
etki daha ağırlıklı
|
Korona virüs
nedeniyle turistler gezilerini erteleyecekleri için bu gelişme Türkiye’yi iki
yönlü etkileyecek. Türkler yurt dışına eskisi kadar gitmeyecek, yabancılar da
Türkiye’ye ve diğer yerlere eskisi kadar gitmeyecek. Toplamda Türkiye’ye
etkisi olumsuz olacak.
|
Üretim
|
Düşer
|
Üretimimizde girdi
olarak kullandığımız ithal mallar oldukça ağırlıklı. Bunların çoğu Çin
kökenli. Bunların ithalatında oluşacak sıkıntılar üretimimizi olumsuz etkileyecek.
|
Risk Primi
|
Yükselir
|
Ekonomisi kırılgan
olan Türkiye’nin bu aşamada riskleri artacak ve dolayısıyla CDS primi yüksek
kalacak.
|
TL’nin Dış Değeri
|
Düşer
|
Risklerin
yükselmeye devam ettiği böyle bir ortamda TL’nin dış değerinin düşmesi beklenir.
|
Altın
|
Yükselir
|
Risklerin
yükselmeye devam ettiği böyle bir ortamda altının değerinin yükselmesi
beklenir. Altın ithalatçısı olan Türkiye’de ithalat miktarı değişmese bile
ödenecek bedel yükselir.
|
Enflasyon
|
Yükselir
|
TL’nin dış değerinin
düşmesi enflasyonu da yükseltir.
|
Cari Denge
|
Karışık etkiler ortaya
çıkar
|
İhracatın ve
ithalatın birlikte düşeceği bir ortamda hangisinin etkili olacağını önceden
kestirmek kolay değil. Bununla birlikte petrol fiyatlarının düşüşü olumlu
etki yaratır.
|
Bütçe Açığı
|
Yükselir
|
Büyümenin düşeceği
bir ortamda hükümet ekonomiyi canlı tutabilmek için harcamaları artırıp,
vergileri düşürecektir. Bu da bütçe açığını büyütür.
|
Bu aşamada girişilebilecek yapısal
reformlar ekonomi dışı olanlardır. Hukukun üstünlüğü, demokrasi, eğitimde
bilimsel temele geçiş, yurtta ve dünyada barış ilkesine dönüş gibi adımlar
Türkiye’deki riskleri düşürmenin ve dünyada Türkiye aleyhinde oluşmuş bulunan
risk algısını düzeltmenin tek yoludur. Bu aşamada ekonomik reformlara girişmek
çok anlamlı görünmüyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026169 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.