Hoşgeldin Negatif Reel Faiz
TCMB, politika faizini 0,5 puan
düşürerek yüzde 4,5’e indirdi. Bunun yanında gecelik fonlama faizlerini de (koridor
faizi ya da faiz koridoru olarak da biliniyor) düşürdü. Buna göre TCMB’ye
gecelik fon vermek isteyen bankalar yüzde 3,5 faiz alacaklar, buna karşılık
TCMB’den gecelik fon almak isteyen bankalar yüzde 6,5 faiz ödeyecekler.
TCMB’nin bu kararının ardından
DİBS gösterge kâğıdın faizi yüzde 4,8’e geriledi. Bunu, bankaların mevduat
faizlerindeki düşüşlerin izlemesi bekleniyor.
Konuyu tartışmaya başlamadan önce faiz tanımlarını bir daha aktarmak istiyorum:
Konuyu tartışmaya başlamadan önce faiz tanımlarını bir daha aktarmak istiyorum:
Belirli bir dönem için yatırılan
mevduatın o dönem sonunda kazandığı faiz gelirine basit faiz deniyor.
Nominal faiz
Bankaların mevduata
uygulayacaklarını açıkladıkları faiz nominal faizdir. Örneğin bir banka 1 yıl
vadeli mevduata yüzde 5 faiz vereceğini açıklamışsa bu nominal faizdir.
Net nominal faiz
Bankaların açıkladıkları nominal
faizden vade sonunda gelir vergisi stopajı yapılır. Mevduat sahibinin eline
geçen faiz getirisi bu kesintiden sonraki tutardır. 1 yıl vadeli mevduat
faizlerine yüzde 12 oranında gelir vergisi stopajı uygulanıyor.
Reel faiz
Net nominal faizden enflasyonun
etkisinin giderilmesi yoluyla hesaplanan faizdir. Burada hesaba katılması
gereken enflasyon oranı paranın yatırıldığı anda geçerli olan enflasyon oranı
değil, dönem sonunda geçerli olması beklenen enflasyon oranıdır. Buna “beklenen
enflasyon” deniyor.
Reel faiz şöyle bir formülle
hesaplanır:
Reel faiz =
(1 + Net Nominal Faiz) / (1 + Beklenen Enflasyon) -1
Türkiye’de reel faizin bugünkü görünümü
TCMB’nin (Para Politikası Kurulu)
16.05.2013 günkü kararı sonrasında gösterge faiz yüzde 5’in altına düşmüş
bulunuyor. Bankaların da buna uyarak bir yıl vadeli mevduat faizinin oranını
yüzde 5’e düşürdüğünü varsayalım. Bir yıl sonrası için beklenen enflasyon orta
vadeli program hedefine uygun olarak yüzde 5 olsun. Ayrıca nominal faiz
getirisinden bir yıl vadeli mevduatta yüzde 12 stopaj kesildiğini dikkate
almamız gerekiyor.
Bir kişinin bankaya yüzde 5 nominal
faiz ve bir yıl vadeyle 10.000 TL yatırdığını düşünelim. Söz konusu yüzde 5
oranındaki nominal faiz oranından yüzde 12 stopajı düşersek net nominal faiz
oranı yüzde 4,4 olarak bulunur. Bu durumda reel faiz hesabı şöyle yapılır:
Reel Faiz =
(1 + 0,044) / (1 + 0,05) – 1 = - 0,006
yani yüzde eksi 0,6.
Eğer beklenen enflasyon vade
sonunda beklendiği gibi yüzde 5 olarak gerçekleşirse bu hesaplamaya göre bu kişinin
eline vade sonunda yüzde 4,4 net nominal faiz hesabıyla 440 TL geçmiş
görünecektir. Oysa bu getiriyi reel faiz hesabıyla yaparsak bu kişin getirisi
sıfırın altında olacaktır.
Gerçek Zarar
İşin içine anaparadaki satınalma
gücü kaybını katarsak zarar çok daha büyümektedir. Yukarıdaki örneği tekrar ele
alalım.
Yılsonunda anapara + stopaj
sonrası faiz toplamı = 10.440 TL
Enflasyondan arındırılmış getiri
= (10.440) – (10.440 x 0,05) = 9.918 TL
Yani hesap sadece faiz üzerinden
değil 1 yıl süreyle bankada durduğu için satınalma gücünü enflasyon oranında
kaybeden anapara üzerinden de yapılınca bu kişi bırakın faiz geliri elde etmeyi
mevcut satınalma gücünden de bir miktarını kaybediyor.
TCMB’nin faiz indirimi kararı
sonrasında bugün itibariyle Türkiye’de tasarruf sahibi negatif reel faizle
tanışmış bulunuyor. Dünyada birçok gelişmiş ekonomide bugün aynı durum söz
konusu. Ne var ki Türkiye içeride düşürdüğü tasarruf miktarını dışarıdan
borçlanarak ve dışarıya faiz ödeyerek ithal ediyor.
Para konusunda
Paradan Para Kaybetme Dönemi 12 Şubat 2024Parayı Kim Yaratıyor? 4 Haziran 2021Ekonomideki İllüzyonlar8 Temmuz 2020Para Basmanın Sonuçları10 Haziran 202057 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.