Çin'in Sorunu Düşük Büyüme mi?
Yaşadığımız küresel krizin üç
aşamalı bir kriz olacağını, ilk aşamasında ABD ekonomisini, ikinci aşamasında
Avrupa ekonomilerini ve üçüncü aşamasında da gelişmekte olan ekonomileri
etkileyeceğini yazalı çok zaman oldu. İlk iki aşama zaten ortaya çıkmıştı. Yani
onlarla ilgili bir kehanetim yoktu ama üçüncü aşama tahminini sanırım ilk ben
yaptım. Zamanlama olarak 2014 son çeyreğini öngörmüştüm ama bu süre aşağı
yukarı 1 yıla yakın bir kayma ile 2015 son çeyreğine kadar geldi. Gerçi
kırılgan ekonomiler bir süredir krizin içinde gidip geliyorlar ama bu krizin
gelişmekte olan ekonomileri tam olarak kapsaması için Çin’in de bu krize dâhil
olması gerekiyordu.
Krizin Çin ekonomisine yansıması
büyüme sorunu olarak gündeme geldi. Oysa bu, sorun olmaktan çok asıl sorunların
üzerini örten perdenin kalkmasına neden olan gelişmeydi. Çin’in ekonomik
büyümesi en azından yüzde 8 – 9’larda dolaşırken sorunlar görülmüyordu. Bunun
iki nedeni var: (1) Büyüme, birçok sorunu görünmez kılıyor, (2) Büyümenin
büyüsü gözleri kamaştırarak görünen sorunların da görmezden gelinmesine yol
açıyor. Bu, Çin’e özgü bir durum değil. ABD ekonomisinde de, Euro bölgesinde de
hatta Türkiye’de de böyle oldu geçmişte. Büyüme teklemeye başlayınca, perde
arkasına saklanan sorunlar saklanamaz oluyor ve görmezden gelinen sorunlar da
artık görmezden gelinemiyor.
2015 yılına gelinceye kadar Çin’de
borç sorunu gündeme gelmemişti. Bu konuda değerlendirme yapılırken yalnızca
kamu kesiminin borç yükü dikkate alınıyor, özel kesim borç stokuna pek
bakılmıyordu. Aşağıdaki grafik Çin’de kamu kesimi borç stokunun GSYH’ya
oranında yaşanan gelişmeleri gösteriyor (Kaynak: IMF, WEO Database, October
2015.)
Grafiğe dikkat edilirse 2014
yılına kadar Çin’de kamu kesimi borç stokunun GSYH’ya oranı 2000 ile 2015
yılları arasında yüzde 30 – 40 bandı arasında inişler ve çıkışlar çizmiş olduğu
görülüyor. Bu bandın Çin ekonomisi için rahatsız edici olmadığı düşünülüyordu.
Ekonomi hızlı büyüdüğü ve GSYH, kamu borç stokundan hızlı arttığı sürece ortada
bir sorun görünmüyordu. GSYH büyümesi hız kesince kamu kesimi borç stokunun
payı yüksek görünmeye başladı ve sorun ilk kez o zaman fark edilir oldu.
Çin konusunda yapılan en önemli hata
özel kesim borç stokuna bakılmamasıydı. Üstelik aynı hata 1997 Asya krizinde de
yapılmış, uzakdoğu ekonomilerinin makul görünen kamu kesimi borç yükü herkesin
gözünü boyarken kriz, özel kesimin dikkatlerden kaçan yüksek borç stoklarından
dolayı çıkmıştı.
Çin’de uzun zamandır konuşulan
bir gölge bankacılık efsanesi vardı (Bu konuya ben de değinmiştim: http://www.mahfiegilmez.com/2013/07/golge-bankaclk-ve-cin.html.)
Buna karşın özel kesimin borç yükü yakın zamana kadar tam olarak ortaya
konmamıştı. Aşağıdaki grafik, 2006’dan 2015 sonuna kadar Çin’in toplam borç
stoku / GSYH oranındaki ve yıllık borç servisindeki gelişmeleri gösteriyor (sol
eksende yer alan mavi çubuklar toplam borç stoku / GSYH oranını, sağ eksende
yer alan kırmızı çizgi de yıllık borç servisi / GSYH oranlarını gösteriyor.
Kaynak: The Economist, BIS, Bloomberg.)
Grafikten görüleceği üzere Çin’in
borç stoku / GSYH oranı yüzde 200’lerde, yıllık borç servisi / GSYH oranı ise
yüzde 30’larda bulunuyor. Bunlar çok yüksek oranlardır. Ne var ki büyüme oranı
dramatik bir şekilde düşene kadar Çin’in, Japonya kadar yüksek bir borç stoku /
GSYH oranı olduğunu konuşan fazla kimse yoktu.
İşte Çin’in, G20 toplantısında
kendisine önerilen yapısal reformları itirazsız kabul ederek geçtiğimiz
günlerde reform paketi açıklamasının altında yatan asıl mesele budur.
Daha önce bir yazımda değindiğim
gibi (http://www.mahfiegilmez.com/2015/06/kapitalizmin-sonu-mu-geliyor.html)
krizdeki bu aşamanın diğer gelişmekte olan ekonomilere yayılmadan atlatılamaması
halinde yeniden gelişmiş ülkeleri etkileyerek bir kriz kısır döngüsüne yol
açacağından endişe ediyorum.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026206 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.